Хона блог

Суҳбати Эмомалӣ Раҳмон бо Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов

Аз ҷониби
AZDA TV-2
-
0

Субҳи имрӯз Эмомалӣ Раҳмон бо собиқ Президенти Туркманистон Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов телефонӣ суҳбат кард.

Бино ба иттилои Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон, имрӯз, 15-уми майи соли 2023 Эмомалӣ Раҳмон бо Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов телефонӣ суҳбат кардааст.

Ба қавли манбаъ, “дар рафти суҳбат тамоми маҷмуи масъалаҳои ҳамкории дуҷониба, натиҷаҳои сафари давлатии Президенти Туркманистон ба Тоҷикистон, вазъи имрӯзаи минтақавӣ ва ҷаҳонӣ мавриди баррасӣ қарор дода шуд.”

Ба гуфтаи як манбаъ, аз Ҳукумати Тоҷикистон, таъкиди Хадамоти матбуоти Эмомалӣ Раҳмон дар бораи “вазъи имрӯзаи минтақавӣ ва ҷаҳонӣ” пеш аз ҳама баррасии аҳвол ва авзои кишварҳои пасошӯравӣ аст, ки дар доираи чанд созмон равобит ва ҳамкориҳои худро ҳифз кардаанд, мебошад.

Вай илова кард, вақте сарони кишварҳои Осиёси Марказӣ бо ҳам телефонӣ суҳбат мекунанд ва дар хабарҳои расмӣ ҳам барои мисол таъкид мешавад, ки “ба дигар мавзуъҳои мавриди таваҷҷуҳ андешаронӣ сурат гирифт”, ин маънои онро дорад, ки чун аксар раҳбарони ин кишварҳо бар иловаи доштани равобити хуби сиёсӣ ва ҳамкорӣ, дӯстони хуб ва рафиқони бо эътимоде низ барои якдигар дониста мешаванд, пеш аз ҳама муҳимтарин мавзӯъҳои рӯз ва ё вокунишҳои мардумӣ дар бораи ин ё он ҳодиса мавриди таваҷҷуҳ ва ба гунаи мисол, хабарҳои ахир дар бораи бедарак ва ё бемор шудани раисҷумҳури Беларус Александр Лукашенко мавриди баррасии онҳо қарор мегирад.

Гуфта мешавад, Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон дар поёни ин хабар афзуда, ки “ҷонибҳо зимни суҳбати телефонӣ масъалаҳои омодагӣ ба чорабиниҳои сатҳи олии минтақавӣ, аз ҷумла саммитҳои Вохӯрии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Бунёди байналмилалии наҷоти Аралро, ки моҳи сентябри соли ҷорӣ дар шаҳри Душанбе баргузор мегарданд, муҳокима карданд.”

Шӯрои Ҳуқуқи Башари СММ парвандаи шикоят алайҳи Тоҷикистонро баст

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Дидбони Ҳуқуқи Башар (Human Rights Watch) аз қарори Шӯрои Ҳуқуқи Башари Созмони Милали Муттаҳид барои қатъи баррасии шикоят алайҳи Тоҷикистон интиқод кард. Ин созмон таъкид кардааст, ки “шаффофият ва иштироки ҷомеаи шаҳрвандӣ барои ошкор кардани нақзи ҳуқуқи башар дар Тоҷикистон зарур аст.”

Ин созмон рӯзи 6-уми июл бо нашри як баёния изҳор дошт, ки дар ҷараёни иҷлосияи кунунии Шӯрои Ҳуқуқи Башари СММ дар Женева, ба таври ғайричашмдошт ҷаласаи пӯшидае дар бораи вазъи ҳуқуқи башар дар Тоҷикистон баргузор шуд. Ба гуфтаи Дидбони Ҳуқуқи Башар, ин ҷаласа дар посух ба шикояте баргузор гардида, ки тибқи яке аз механизмҳои ғайришаффофи Шӯрои Ҳуқуқи Башар дар бораи нақзи ҷиддии ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон пешниҳод шуда буд. Бо вуҷуди ин, то ҳол ҳеҷ гуна маълумоти расмӣ дар бораи муҳтавои нишаст ва натиҷаҳои он нашр нашудааст, ки ба гуфтаи созмон, чунин ҳолат танҳо ба пинҳон мондани вазъи нигаронкунандаи ҳуқуқи башар дар Тоҷикистон мусоидат мекунад.

Дар баёнияи HRW таъкид шудааст, ки Тоҷикистон яке аз саркӯбгартарин кишварҳои Осиёи Марказӣ ба ҳисоб меравад. Ба гуфтаи нҳоди мазкур, даҳҳо рӯзноманигор, мухолифони сиёсӣ, вакилон ва шахсиятҳои ҷамъиятӣ танҳо барои изҳори назар ё интиқоди сиёсати ҳукумат ба зиндон маҳкум шудаанд. Ҳамчунин садҳо созмони ғайриҳукуматӣ баста шудаанд, намояндагони ақаллиятҳои қавмии помирӣ дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ба таври пайваста таҳти фишор қарор доранд ва ҳукумати Тоҷикистон таъқиби мухолифонро ҳатто берун аз марзҳои кишвар идома медиҳад.

Дидбони Ҳуқуқи Башар махсусан ба рӯйдодҳои моҳи майи соли 2022 дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ишора карда, мегӯяд, ки нерӯҳои амниятӣ алайҳи эътирозгарони осоишта аз нерӯи низомӣ истифода бурда, тақрибан 40 нафарро кушта ва беш аз 200 сокини минтақа дар мурофиаҳои пушти дарҳои баста муҳокима ва ба муҳлатҳои тӯлонии зиндон маҳкум шуданд. Дар байни онҳо ҳадди ақал 20 ҳомии ҳуқуқи башар, ҳуқуқшинос ва рӯзноманигори мунтақиди ҳукумат, аз ҷумла рӯзноманигор Улфатхоним Мамадшоева ва ҳуқуқшинос Манучеҳр Холиқназаров низ ҳастанд.

Ба гуфтаи ин созмон, Шӯрои Ҳуқуқи Башари СММ рӯзи 3-юми июл бидуни ҳеҷ гуна муҳокимаи оммавӣ ё нашри натиҷаҳои баррасӣ, парвандаи шикоят алайҳи Тоҷикистонро қатъ кард. Раиси Шӯро танҳо изҳор доштааст, ки ҳукумати Тоҷикистон дар робита ба ин шикоят “чораҳо ва уҳдадориҳоеро” пешниҳод кардааст, аммо ҷузъиёти онҳо барои ҷомеа дастрас нест.

Дидбони Ҳуқуқи Башар мегӯяд, пинҳон нигоҳ доштани чунин баррасиҳо яке аз мушкилоти асосии ин низоми шикоят баррасӣ мебошад. Гарчанде ҳамасола ҳазорҳо шикоят ба ин механизм пешниҳод мешаванд, маълумоти хеле кам дар бораи ҷараён ва натиҷаи онҳо дастраси омма мегардад. Ба боварии ин  созмон, баррасиҳои пушти дарҳои баста дар бораи кишварҳои саркӯбгар, дар ҳоле ки қурбониён аз ҳаққи иштирок ва пешниҳоди шаҳодати худ маҳруманд, наметавонад ба беҳбуди воқеии вазъи ҳуқуқи башар мусоидат кунад.

Дар поёни баёния, Дидбони Ҳуқуқи Башар аз аъзои Шӯрои Ҳуқуқи Башари СММ даъват кардааст, ки ҷаласаи оммавиро бо иштироки ҷомеаи шаҳрвандӣ ва нозирони мустақили ҳуқуқи башар баргузор намоянд, то иҷрои “чораҳо ва уҳдадориҳо”-и эълонкардаи ҳукумати Тоҷикистон ба таври шаффоф пайгирӣ шавад. HRW такид мекунад, ки дар Тоҷикистон, мисли дигар кишварҳо, танҳо шаффофият ва иштироки воқеии ҷомеа метавонад барои муқобила бо нақзҳои ҷиддии ҳуқуқи башар натиҷаи муассир диҳад.

Чоршанбе Чоршанбиевро боз ШИЗО карданд

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Мақомоти зиндонҳо варзишкор ва маҳбуси сиёсӣ Чоршанбе Чоршанбиевро, ки дар муассисаи ислоҳии шаҳри Хуҷанд нигоҳдорӣ мешавад, боз ба ШИЗО (утоқи танбеҳ) фиристодаанд.

Сомонаи “Pamir Inside”, ки бештар ахбори Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшонро пӯшиш медиҳад, дар истинод ба манобеаш аз дохили ин муассисаи ислоҳӣ навиштааст, ки Чоршанбиевро шоми 24-уми июни соли ҷорӣ аз саф барои “гап задан ва тартибро халалдор намудан”, берун бароварда, ба ШИЗО интиқол додаанд ва ӯ то 10-уми июл дар утоқи танбеҳ мемонад.

Аммо маҳбусоне, ки дар наздикии ӯ қарор доштанд, гуфтаанд, ки чунин қонуншиканӣ сурат нагирифтааст ва чунин фишор болои Чоршанбиев пайваста анҷом мешавад.

Ба гуфтаи манбаъ, кормандони муассиса дар суҳбатҳои хусусӣ гуфтаанд, ки дастур барои фишор овардан ба Чоршанберо “аз боло”, аз ҷумла аз Нуриддин Раҳмонов, корманди СРИҶҶ ва собиқ муоивни раиси ин раёсат мегиранд.

Номи Нуриддин Раҳмонов дар гузашта низ дар пайванд ба фишор, шиканҷа ва латукӯби маҳбуси сиёсии дигар Маҳмадалӣ Ҳаит расонаӣ шуда буд.

Ҳамчунин гуфта мешавад, бо сабаби пайваста ҷой кардани Чоршанбиев дар ШИЗО вазъи саломатии ӯ бад шуда, сахт шамол хӯрдааст ва мушкили шушу дандон дорад.

Илова бар ин, “Pamir Inside” дар истинод ба манобеаш менависад, ки кормандони КДАМ мунтазам ба муассиса меоянд ва Чоршанбиевро барои суҳбатҳои пӯшида даъват мекунанд, ки муҳтавои ин суҳбатҳо маълум нест.

То ҳол мақомоти кишвар ва масъулони зиндонҳо сабаби ШИЗО кардани Чоршанбе Чоршанбиевро расман шарҳ надодаанд.

Ёдовар мешавем, ки варзишкори шинохта Чоршанбе Чоршанбиев рӯзи 31-уми декабри соли 2021 аз Русия ихроҷ ва дар Душанбе боздошт шуд. Мақомот ӯро дар моҳи майи соли ҷорӣ бо иттиҳоми сохтаи даъват ба сарнагунии ҳокимият тавассути интернет ба 8,5 соли зиндон маҳкум кардаанд. Дертар дар дохили зиндон ӯро ба қисми 2-и моддаи 332-и Кодекси ҷиноятии кишвар (Кирдорҳое, ки кори ҷойҳои маҳрумият аз озодиро номураттаб месозанд) гунаҳкор карда, ба ҳукмаш боз чор соли дигар илова карданд ва ҳукми зиндони ӯ 12,5 сол шуд. Аммо худи ӯ ва наздиконаш ин иттиҳомҳоро рад мекунанд.

Қатъи фаъолияти бузургтарин корхонаи коркарди нафти Русия пас аз ҳамлаи Украина

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Корхонаи коркарди нафти Омск, ки бузургтарин корхонаи коркарди нафт дар Русия ба ҳисоб меравад, пас аз ҳамлаи паҳподии Украина дар рӯзи 6-уми июл фаъолияти худро муваққатан қатъ кардааст. Дар ин бора хабаргузории Reuters бо такя ба манбаъҳои худ хабар дод.

Тибқи гузоришҳо, дар натиҷаи ҳамла воҳиди асосии коркарди нафт оташ гирифта, осеби ҷиддӣ дидааст. Аз ин сабаб, фаъолияти ду воҳиди муҳими истеҳсолӣ боздошта шудааст. Мақомоти Русия ҳамла ба корхонаро тасдиқ карда, гуфтаанд, ки дар натиҷаи он талафоти ҷонӣ ба қайд гирифта нашудааст ва корҳои барқарорсозӣ идома доранд.

Корхонаи Омск, ки ба ширкати «Газпром нефт» тааллуқ дорад, иқтидори коркарди тақрибан 21 миллион тонна нафт дар як солро дошта, яке аз таъминкунандагони асосии бензин ва дизел дар Русия ба шумор меравад. Ин корхона дар масофаи тақрибан 2700 километр аз марзи Украина ҷойгир буда, ҳамла ба он яке аз дуртарин ҳамлаҳои паҳподии Украина аз оғози ҷанг арзёбӣ мешавад.

Ба гуфтаи мақомоти Украина, ҳадаф аз чунин ҳамлаҳо коҳиш додани имкониятҳои Русия барои таъмини сӯзишвории нерӯҳои низомӣ мебошад.

Ин дар ҳолест, ки дар баъзе минтақаҳои Русия аллакай нишонаҳои камбуди сӯзишворӣ ба назар мерасад. Дар чанд шаҳри ин кишвар, аз ҷумла Омск, дар нуқтаҳои фурӯши сӯзишворӣ сафҳои тӯлонӣ ба вуҷуд омада, бархе аз нуқтаҳои фурӯши бензин барои муштариён бензину дизелро ба андозаи маҳдуд мефурӯшанд.

Мақомот: Суръати интернет дар Тоҷикистон панҷ баробар афзоиш ёфт. Рост ё дурӯғ?

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Сардори Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Тоҷикистон Исфандиёр Саъдуллоев мегӯяд, суръати миёнаи интернети мобилӣ дар кишвар нисбат ба аввали соли 2025 ба таври назаррас афзоиш ёфтааст.

Ба гуфтаи ӯ, агар дар аввали соли 2025 суръати миёнаи интернети мобилӣ 7,2 Мбит/с буд, ҳоло ин нишондиҳанда ба 35,4 Мбит/с расидааст. Ҳамчунин суръати интернети собит ба 48,71 Мбит/с баробар шуда, тибқи нақша, дар ду соли оянда то 100 Мбит/с расонида хоҳад шуд.

Саъдуллоев зимни нишасти хабарӣ ҳамчунин иттилоъ дод, ки дар давраи ҳисоботӣ хидматрасонии интернети моҳворавии Starlink расман дар Тоҷикистон ба фаъолият оғоз кардааст. Ба гуфтаи ӯ, ин иқдом метавонад дастрасии сокинони минтақаҳои дурдаст ва кӯҳистонро ба интернет беҳтар намуда, ба рушди инфрасохтори рақамии кишвар мусоидат кунад.

Мақомоти Хадамоти алоқа инчунин иттилоъ доданд, ки айни замон шумораи умумии муштариёни шабакаҳои алоқа дар Тоҷикистон ба 8,2 миллион нафар расидааст. Аз ин шумора 6,1 миллион нафар муштариёни фаъоли алоқаи мобилӣ мебошанд.

Тибқи омори расмӣ, шумораи истифодабарандагони интернети мобилӣ ва собит дар кишвар ҳоло 5,5 миллион нафар аст. Аз ин теъдод 5,3 миллион нафар аз интернети мобилӣ истифода мебаранд.

Айни ҳол дар Тоҷикистон хидматрасонии интернетро 6 ширкати алоқаи мобилӣ ва 30 ширкати алоқаи собит пешниҳод мекунанд.

Бо вуҷуди ин, новобаста аз каме беҳтар шудани суръати интернет, бисёре аз истифодабарандагон дар Тоҷикистон ҳанӯз аз сифати пасти он, махсусан интернети мобилӣ, изҳори нигаронӣ мекунанд. Коршиносон таъкид мекунанд, ки нишондиҳандаҳои омории пешниҳодшуда на ҳамеша таҷрибаи воқеии истифодабарандагонро, бахусус дар минтақаҳои дурдаст ва деҳот, пурра инъикос менамоянд.

Нигаронии Дидбони Ҳуқуқи Башар аз мақомоти Олмон барои ихроҷи Асадулло Бобоев

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Созмони байналмилалии ҳомии ҳуқуқи инсон Human Rights Watch (Дидбони Ҳуқуқи Башар) мақомоти Олмонро барои ихроҷи мухолифи тоҷик Асадулло Бобоев ба Тоҷикистон интиқод кард. Ин ниҳоди ҳомии ҳуқуқи инсон гуфтааст, кишвари Омлон уҳдадориҳои байналмилалии худро дар ҳифзи афроде, ки бо хатари шиканҷа ва таъқиб рӯ ба рӯ ҳастанд, иҷро накардааст.

Дар изҳороте, ки рӯзи 7-уми июл нашр шуд, Ҳю Вилямсон, директори бахши Аврупо ва Осиёи Марказии созмон, изҳор дошта, ки Асадулло Бобоев ба далели интиқод аз ҳукумати Тоҷикистон мавриди ҳадаф қарор гирифтааст. Ба гуфтаи ӯ, мақомоти Олмон бояд сабабҳои ихроҷи Бобоевро бозбинӣ намуда, инчунин барои рӯшан шудани вазъи боздошти ӯ ба мақомоти Тоҷикистон фишор оваранд.

Тибқи иттилои Human Rights Watch, мақомоти Олмон моҳи июни соли ҷорӣ, сарфи назар аз нигарониҳои ҷиддӣ дар бораи эҳтимоли шиканҷа ва зиндонӣ шудани Асадулло Бобоев, ӯ ва писарашро ба Тоҷикистон бозпас фиристоданд.

Созмон таъкид мекунад, ки мувофиқи қонунҳои байналмилалӣ, бозгардондани шахс ба кишваре, ки дар он бо хатари воқеии шиканҷа ё муносибати ғайриинсонӣ рӯ ба рӯ мешавад, манъ аст. Ба гуфтаи Human Rights Watch, Олмон низ ба ин санадҳои байналмилалӣ ҳамроҳ шудааст ва бояд ба ин уҳдадориҳо пойбанд бошад.

Дидбони Ҳуқуқи Башар ҳамчунин аз мақомоти додгоҳӣ ва Хадамоти муҳоҷирати Олмон даъват кардааст, ки ҳангоми баррасии парвандаҳои шаҳрвандони Тоҷикистон, бахусус мухолифон ва мунтақидони ҳукумат, хатари эҳтимолии таъқиб ва нақзи ҳуқуқи онҳоро ҷиддӣ ба назар гиранд ва чунин ихроҷҳоро ба як амали маъмулӣ табдил надиҳанд.

Ёдовар мешавем, Асадулло Бобоев, паноҳҷӯи 54-солаи тоҷик, моҳи июни соли ҷорӣ ҳамроҳи писари 19-солааш аз Олмон ба Тоҷикистон ихроҷ шуд. Ба гуфтаи ҳамсараш, ӯ пас аз расидан ба Душанбе аз ҷониби мақомоти тоҷик боздошт гардида, писараш ба дасти модарбузургаш супурда шудааст. Бобоев, ки худро узви Ҷунбиши ислоҳот ва рушди Тоҷикистон муаррифӣ мекард, пештар изҳор дошта буд, ки дар Тоҷикистон бо иттиҳоми тундгароӣ таҳти пайгард қарор дорад ва дар сурати бозгашт бо хатари шиканҷа ва зиндон рӯ ба рӯ хоҳад шуд. Ҳоло сарнавишти ӯ нигаронии наздиконаш ва созмонҳои байналмилалии ҳомии ҳуқуқи инсонро ба миён овардааст.

Оғози даргириҳои низомӣ байни ИМА ва Эрон: Оё оташбас барҳам хӯрд?

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Пас аз оташбас бори дигар танишҳои низомӣ миёни Ҷумҳурии исломии Эрон ва Иёлоти Муттаҳида авҷ гирифт.

Ситоди фармондеҳии марказии Иёлоти Муттазидаи Амрико (CENTCOM) субҳи 8-уми июл аз анҷоми ҳамлаҳои густурда ба ҳадафҳои низомӣ дар ҷануби Эрон хабар дод. Мақомоти Теҳрон ин иқдомро “нақзи фоҳиши” тафоҳумномаи миёни ду кишвар арзёбӣ карданд.

Сентком дар баёнияи худ эълон кард, ки нерӯҳои амрикоӣ дар посух ба ҳамла ба се нафткаш дар тангаи Ҳурмуз, бо истифода аз муҳимоти дақиқ ба беш аз 80 ҳадафи низомӣ ҳамла карданд. Ба гуфтаи ин ниҳод, дар миёни ҳадафҳо системаҳои мудофиаи ҳавоӣ, марказҳои фармондеҳӣ, радарҳои соҳилӣ, мавқеъҳои мушакҳои зиддикиштӣ ва зиёда аз 60 қаиқи тези Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ қарор доштанд. ИМА мегӯяд, ҳадафи амалиёт коҳиш додани тавоноии Эрон барои ҳамла ба киштиҳои тиҷоратӣ дар тангаи Ҳурмуз будааст.

Аз ҷониби дигар, мақомоти Эрон таъкид карданд, ки ҳамлаҳои Амрико ва ҳамзамон бекор шудани имтиёзи муваққатии содироти нафти Эрон, бандҳои асосии тафоҳумномаи миёни Теҳрон ва Вашингтон, аз ҷумла муқаррароти марбут ба таваққуфи амалиёти низомӣ барои 60 рӯзро нақз мекунад. Теҳрон ҳушдор дод, ки ин амалҳо паёмадҳои ҷиддӣ хоҳанд дошт.

Ҳамзамон расонаҳои давлатии Эрон аз шунида шудани таркишҳои пайдарпай дар Бандар-Аббос, ҷазираи Қишм ва ноҳияи Сирик хабар доданд. Ба иттилои манобеи маҳаллӣ, чанд нафар бар асари пораҳои мушак ва таркишҳо захмӣ шуда, ба бемористон интиқол дода шудаанд.

Дар ҳамин ҳол, нашрияи Axios ба нақл аз як мақоми амрикоӣ гузориш дод, ки президенти ИМА Доналд Трамп ҳангоми сафараш ба Туркия барои иштирок дар нишасти НАТО, шахсан нақшаи ҳамла ба Эронро тасдиқ ва фармони иҷрои онро содир кардааст. Ба гуфтаи ин мақом, Вашингтон ин амалиётро посух ба он медонад, ки онро «ҳамлаҳои Эрон ба киштиҳои ғайринизомӣ» меномад. Аммо Эрон даст доштани худро дар ҳамла ба се нафткаш рад кардааст.

Ин рӯйдодҳо дар ҳоле сурат мегиранд, ки маросими видоъ ва ба хок супурдани раҳбари пешини Эрон идома дорад ва нигарониҳо аз густариши даргириҳо дар минтақа ва таъсири онҳо ба амнияти тангаи Ҳурмуз ва бозори ҷаҳонии нафт афзоиш ёфтааст.

Муҳоҷири корӣ дар рақобат бо роботу AI ва Чин

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Агар суол гузошта шавад, ки бузургтарин хавфи иқтисодии Тоҷикистон кадом аст, посух на кам шудани тилло дар конҳост ва на қарзҳои афзояндаи хориҷӣ, балки тағйир ёфтани модели муҳоҷирати корӣ аст.

____________________________

Дунё аз ҷангҳо, тағйироти бузурги геополитикӣ, зуҳури қутбҳои нав ва чандқутбшавии ҷаҳон, иқтисоди глобалӣ, тағйироти иқлимӣ ва ғайра ҳарф мезанад, ки воқеъан муҳимтарин ва доғтарин мавзуъҳои рӯзанд. Аммо барои давлатмардон ва умуман сокинони Тоҷикистон барои даҳ соли оянда ҳеҷ кадоме аз инҳо дар ҷои аввал нест, ҳарҷанд онҳо низ муҳим, тақдирсоз ва таъсиргузоранд. Муҳимтарин мавзуъ барои мо онест, ки 35 соли ахир самтҳои сиёсат, иқтисод ва ҳато иҷтимоъро муайян кардаасту ҳоло дар маърази тағйирёбии бунёдӣ ва ҳатто азбайнравӣ қарор дорад, МУҲОҶИРАТИ КОРӢ аст. 

Мавъзуи муҳоҷирати корӣ, бахусус дар остонаи тағйироти бисёр бузург онро наметавон дар ду-се ва ҳатто даҳ баҳс ба итмом расонд ва аслан ба назари ин ҷониб, набояд баҳси он баста шавад.

Ва чун ин баҳс идомаи ду баҳси қаблӣ аст;
ва онҷо ҳам ваъда гузошта будем мавзуъро идома диҳем;
ва барои фаҳмотар шудани баҳси имрӯзу пайванди он ба мавзуъҳои гузашта, ногузир охирин ҷумлаи мақолаи қаблиро иқтибос меорам: Барои донистани ин ки пули муҳоҷир чи нақше дар иқтисоди кишвар дорад, танҳо нигоҳ ба нишондиҳандаҳои савдои хориҷии (СХ) кишвар (воридоту содирот) кофист: воридот дар соли 2025 $8,29 млрд  (77%-и СХ ) содирот бошад $2,44 млрд.ро (23%-СХ) ташкил доддаст. Касри савдо $5,85 млрд. Яъне, шумо ба 2,44 млрд мол мефурӯшед ва ба 8,3 млрд мол мехаред. Суол: 5,85 млрд-и фарқро аз куҷо ба даст овардед? Посух: асосан аз пули муҳоҷирон.

Вақте 77 дарсади иқтисоди кишвар аз як манбаъ таъмин мешавад, аслан имкон надорад сиёсат бо назардошти ин ҷанба тарҳрезӣ нашавад ва ҳаёти иҷтимоӣ дар кишвар низ ба он вобаста набошад. Бинобар ин тағйир дар ин самт (яъне манбаъи таъмини иқтисод) ногузир тағйир дар иқтисоду сиёсат ва ҳаёти иҷтимоъӣ, аз ҷумла сатҳи зиндагиро дар пай хоҳад дошт.

Ба назари ин ҷониб, дар даҳ соли оянда муҳоҷирати корӣ тағйироти бисёр бузурги бунёдиро таҷриба хоҳад кард. Омода набудан ба он боиси зарбаҳои ҷуброннопазире ба кулли соҳаҳо дар кишвари беш аз 70 дарсад вобаста аз муҳоҷирати корӣ хоҳад шуд. Агар суол гузошта шавад, ки бузургтарин хавфи иқтисодии Тоҷикистон кадом аст, посух на кам шудани тилло дар конҳост ва на қарзҳои афзояндаи хориҷӣ. Посух яктост: тағйир ёфтани модели муҳоҷирати корӣ.

Ҳоло мепардозем ба сабабҳое, ки дар мақолаҳои қаблӣ аз онҳо ёд нашуд ва ё танҳо ишораи кӯтоҳ доштем. 

1. Ҳуши маснуӣ ва роботсозӣ

Бисёриҳо ба ин назаранд, ки AI танҳо ба барномасозҳо ё тарроҳон таҳдид мекунад, аммо воқеият хеле фарохтар аст.

Ин ҳам чанд мисоле, ки маҳз ба муҳоҷири кории тоҷик рабт мегирад:

● анборҳои бузург чанд сол аст, ки бо роботҳо кор мекунанд ва сатҳи истифода аз роботҳо торафт болотар меравад;

● мошинҳои боркаш ва таксиҳои худкор дар чанд кишвар озмоиш мешаванд ва натиҷаи озмоишҳо ҳам ба нафъи ронандагон нест;

● дар сохтмон на танҳо роботҳои хиштчину андовагар пайдо шудаанд, балки худи системаи сохтмон тағйир меёбад, ки дар он кори дастӣ бо суръат аз байн меравад;

● дар тарабхонаҳо робот пешхизмат мешавад;

● дар меҳмонхонаҳо қабулкунанда (receptionist)-и AI пайдо шудааст.

Муҳоҷирони тоҷик асосан дар сохтмон, хидматрасонӣ, анборҳо, нақлиёт ва савдои хурд кор мекунанд. Маҳз ҳамин соҳаҳо аз аввалинҳо хоҳанд буд, ки автоматизатсия мешаванд.

Ин раванд ҳоло каме суст аст, вале бидуни шубҳа суръат хоҳад гирифт ва сол то сол ҷойи пои муҳоҷири кориро тангтар хоҳад кард.

Аммо ҳуши маснуӣ ягона сабаб нест. Инҷо якчанд омил ҳамзамон амал мекунанд ва ҳамдигарро дар танг кардани ҷойи пои муҳоҷири бечора кумак мекунанд.

2. Пиршавии аҳолӣ… аммо дигар на ба нафъи муҳоҷир

Қаблан чунин назар вуҷуд дошт ва коршиносон ҳам бештар рӯи он такя мекарданд, ки “Аврупо торафт пиртар мешавад ва дар ояндаи наздик ба муҳоҷири бештар ниёз хоҳад дошт.” Аммо имрӯз, бо рушди босуръати техноложӣ, давлатҳо роҳи дигар ва беҳтару бехавфтар пайдо карданд:

● робот;

● автоматизатсия;

● AI.

Мутаассифона, барои муҳоҷири корӣ ва хушбахтона, барои кишварҳои пешрафтаи қаблан ниёзманд ба муҳоҷир, дар рақобати байни муҳоҷир ва робот ҳар сол робот рақобатпазиртар мешавад. Роботҳо на танҳо дар сохтмону анбору мошинҳо ҷои муҳоҷирро танг мекунанд, балки ба зудӣ ба ошхонаву хонаи хоби аввал сарватмандон, сипас мардуми оддӣ низ ворид хоҳанд шуд, то ниёзҳои онҳоро бечунучаро ва бехавф бароварда созанд.  

Вақте роботҳо қудрати анҷоми корҳои хонаро (шуруъ аз пухтупаз то нигоҳубини пиронсолон) пайдо карданд, ки бидуни шубҳа пайдо хоҳанд кард, баъид аст хонаводаҳо дар кишварҳои сарватманд муҳоҷири камсаводи пур аз рискро ба роботи аз ғулом фармонбардортар ва дар айни ҳол тақрибан пурра бехавф тарҷеҳ диҳанд.

3. Андешаҳои зиддимуҳоҷират

Ин раванд на танҳо Русия, балки қариб кулли Аврупоро фаро гирифтааст. Ҳизбҳои зиддимуҳоҷират дар Олмон, Утриш, Ҳолланд, Фаронса, Итолиё, Лаҳистон ва ғайра сол то сол овози бештар мегиранд. Ва ин танҳо масъалаи нажод нест.

Сабабҳои он зиёданд, аз ҷумла фишор ба буҷаи иҷтимоӣ, ҷинояткорӣ (ё ҳадди ақал чунин тасаввур), тағйири фарҳанг, рақобат дар бозори кор ва ғайра. Дар натиҷа гирифтани визаи корӣ, иҷозаи кор ва иқомат тадриҷан мушкилтар мешавад. Дар пасманзари танг шудани ҷои пойи муҳоҷири тоҷик дар Русия, ин раванд дар Аврупо дарак аз гуфтаҳои боло медиҳад.

4. Чин

Иқтисоди босуръат рушдкунандаи Чин ва пешрафтҳои ин кишвар дар роботисозии истеҳсолот, яке аз бузургтарин хатарҳо ба муҳоҷирати корист. То ҳол ба ин омил таваҷҷуҳ камтар будааст, аммо бояд гуфт, Чин на танҳо мол истеҳсол мекунад, балки худи истеҳсолро роботӣ мекунад. Бархе фабрикаҳое, ки қаблан ҳазор коргар доштанд, ҳоло ҳади аксар 200 коргар доранд, боқии корҳоро робот иҷро мекунад. Раванди роботикунонӣ саросарӣ шудан дорад ва бо гумони ғолиб, ба зудӣ аксари фабрикаву корхонаҳои чинӣ ва умуман ҷаҳон роботҳоро ба инсонҳо тарҷеҳ хоҳанд дод. 

Бо роботисозии истеҳсолот арзиши маҳсулот ҳам поёнтар меравад, ки хатари дигаре барои ҷойҳои корӣ дар кулли дунёст. Аз тарафи дигар, Чин на танҳо истеҳсолоти худашро роботӣ месозад, балки ба кулли дунё робот содир мекунад ва ин роботҳо босуръат ҷойҳои кории инсонҳоро забт мекунанд. Роботҳои Чинӣ ба зудӣ на танҳо дар корхонаҳо ва ҳатто сохтмонҳои Русия, балки худи Тоҷикистон бо мардикорҳо рақобат хоҳанд кард. 

5. Демография дар худи Тоҷикистон

Яке аз хатарҳои бузурги дигар дар пасманзари ивазшавии бозори кор дар ҷаҳон демография дар худи Тоҷикистон аст. Ҳар сол даҳҳо ҳазор ҷавон вориди бозори кор мешаванд. Қаблан афзоиши рӯзафзуни талабот дар бозори кор дар Русия ва кишварҳои дигари пешрафта, ба вуруди ин даҳҳо ҳазор нерӯи ҷавону пуренержӣ таваҷҷуҳ камтар буд. Аммо ҳоло суоли матраҳ ин аст, ки агар муҳоҷират маҳдуд шавад, ки ҳатман мешавад, ин даҳҳо ҳазор нафар дар куҷо кор хоҳанд кард?

Масъала содда нест, балки хеле ҷиддӣ аст. Мушкили дигари ин нерӯи пурэнерживу хунгарм ин аст, ки ба бозори рақобаткунанда бо роботҳо нерӯи дар муқоиса бо насли қабли бештари онҳо чандон лозим нест. Ба ин бозор мутахассиси варзида лозим аст, ки байни ҷавонон пайдо намешавад ва дар натиҷа онҳоро дар рақобат бо насли қаблӣ дар мавқеъи заъифтар қарор медиҳад.  

Умед ҳанӯз ҳаст…

Бо ин ҳама пешравиҳову рақобатҳо, ҳанӯз умеде барои муҳоҷири корӣ ҳаст. Бархе коршиносон афзоиши талабот ба нерӯи корӣ бинобар рушди босуръати иқтисодро пешбинӣ мекунанд. Дар ҳамин ҳол, ҳатто агар бештари касбҳо аз тарафи роботҳо забт шуданд, ихтисосҳое вуҷуд доранд, ки ҳанӯз ба дасти инсон ниёз доранд. Тибқи пешбинии коршиносон, дар ояндаи наздик талабот ба кафшергарони сатҳи баланд, барқчии касбӣ, ҳамшираи тиббӣ, табиб, муҳандис, мутахассиси AI, техникҳои роботҳо ва чанд касби дигар афзоиш хоҳад ёфт. 

Дар сиюпанҷ соли гузашта, муҳоҷират барои Тоҷикистон як “клапан”-и бехатарӣ буд. Вақте дар дохил ҷойи кор намерасид, садҳо ҳазор нафар ба хориҷ мерафтанд ва фишори иҷтимоӣ кам мешуд. Агар ин клапан тадриҷан баста шавад, масъала дигар танҳо иқтисодӣ нест — ба масъалаи амнияти миллӣ табдил меёбад. Барои пешгирӣ аз таркиши иҷтимоъӣ давлат як роҳ дорад: эҷоди садҳо ҳазор ҷойи нави корӣ. Аммо оё дар ин замони иқтисоди глобалӣ, ки барои бозору харидор аслан тафовуте надорад мол дар куҷо истеҳсол мешавад, қудраташро хоҳад дошт? 

Роҳи дигар ҳам вуҷуд дорад, ки аз роҳи аввал осонтар ба назар мерасад: омодасозии мутахассисоне, ки зикрашон дар боло рафт барои бозори ҷаҳонӣ. Албатта ин кор ҳам басиҷи босуръати кулли нерӯҳову васоилро талаб мекунад. Аммо оё илоҷи дигаре ҳаст?

Абдуманнон Шералиев, махсус барои Azda TV

Ҷалби садҳо миллион доллар грант барои татбиқи чанд лоиҳа дар Тоҷикистон

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Мақомоти Тоҷикистон барои амалисозии як қатор лоиҳаҳо дар бахшҳои энергетика, идоракунии захираҳои об ва ислоҳоти иқтисодӣ аз Бонки ҷаҳонӣ садҳо миллион доллар грант мегирад. 

Бино ба иттилои расонаҳои ҳукуматӣ, Вазири молияи Тоҷикистон Файзиддин Қаҳҳорзода, директори минтақавии Бонки ҷаҳонӣ дар Осиёи Марказӣ Наҷӣ Бенҳассин ва роҳбари намояндагии Гурӯҳи Бонки ҷаҳонӣ дар Тоҷикистон Гаэл Рабаллан созишномаҳои маблағгузорӣ дар шакли грантро барои чор лоиҳаи тозатасдиқшуда ба маблағи умумии 495,5 миллион доллар ба имзо расониданд. 

Гуфта мешавад, қисми асосии ин грантҳо, яъне 300 миллион доллар барои татбиқи марҳилаи дуюми сохтмони Нерӯгоҳи барқи обии “Роғун” ва 100 миллион доллари дигар барои марҳилаи дуюми татбиқи сиёсати ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон, аз ҷумла дар бахшҳои рақамӣ, ҳавонавардӣ ва энержӣ равона мешаванд. Дар марҳилаи аввал барои сохтмони “Роғун” дар соли 2024 ин бонк ба Тоҷикистон 350 миллион доллар ҷудо карда буд.

Ҳамчунин барои татбиқи марҳилаи дуюми лоиҳаи таҳкими идоракунии захираҳои об ва обёрӣ 75 миллион доллар ҷудо шудааст, ки ба гуфтаи Бонки ҷаҳонӣ, интизор меравад, лоиҳаи мазкур сифати хиlматрасониҳои обёриро беҳтар намуда, имкониятҳои иқтисодиро барои тақрибан 470 000 нафар деҳқонон ва сокинони деҳоти саросари кишвар васеъ созад.

Маблағгузории иловагии лоиҳаи сармоягузорӣ дар бахши таъминоти об ва беҳдошт 20,5 миллион долларро ташкил дода, аз он 14,64 миллион доллараш гранти Иттиҳоди Аврупо мебошад.

Мақомоти кишвар иддао доранд, ки ин лоиҳаҳо ва грантҳо барои таъсиси ҷойҳои нави корӣ, дастгирии соҳибкорӣ, навсозии зерсохтори муҳим ва хиlматрасониҳо, инчунин фароҳам овардани замина барои рушди устувори иқтисодии кишвар мусоидат менамоянд.

Коршиносони иқтисодӣ низ мегӯянд, ки ҷалби ҳаҷми зиёди маблағгузории грантӣ метавонад дар рушди соҳаҳои калидии Тоҷикистон — энергетика, хоҷагии об ва инфрасохтор нақши муҳим бозад. Аммо шарти муҳими ба даст овардани натиҷа аз ин лоиҳаҳо ва беҳбуди зиндагии аҳолӣ самаранокии идоракунӣ ва шаффофият дар татбиқи барномаҳо мебошад.  

Дар ҳоли ҳозир Гурӯҳи Бонки ҷаҳонӣ яке аз бузургтарин манбаъҳои маблағгузорӣ барои кишварҳои рӯ ба рушд ба шумор рафта, айни замон Ассотсиатсияи байналмилалии рушд (IDA) дар Тоҷикистон 25 лоиҳаро ба маблағи умумии 1,93 миллиард доллар маблағгузорӣ мекунад. 

Боздошти се нафар бо гумони таҷовуз ба номуси як духтари ноболиғ

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Мақомоти корҳои дохилии шаҳри Душанбе рӯзи 7-уми июл аз боздошти се ҷавон бо гумони содир кардани ҷиноятҳои дорои хусусияти шаҳвонӣ нисбат ба як духтари ноболиғ хабар доданд.

Ба иттилои Раёсати Вазорати корҳои дохилӣ дар шаҳри Душанбе, кормандони ШВКД-1 дар ноҳияи Фирдавсӣ Рустамҷон Саидов, Авазбек Салмониев ва Иномҷон Бобоназаровро боздошт кардаанд.

Тибқи маълумоти мақомот, Рустамҷон Саидов ва Авазбек Салмониев ба алоқаи ҷинсӣ бо ноболиғ гумонбар мешаванд. Иномҷон Бобоназаров бошад, бо гумони содир кардани амалҳои шаҳвонӣ нисбат ба ҳамон духтари ноболиғ боздошт шудааст.

Мақомот мегӯянд, зимни санҷиш муайян шудааст, ки ҳар яке аз гумонбарон дар вақтҳои гуногун ва алоҳида амал кардаанд. Ба иттилои мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, онҳо медонистанд, ки ҷабрдида духтари ноболиғ буда, дар синфи панҷум таҳсил мекунад, аммо бо вуҷуди ин, нисбат ба ӯ амалҳои дорои хусусияти шаҳвонӣ анҷом додаанд.

Ҳоло ҳар се гумонбар бо қарори мақомот дар ҳабси пешакӣ қарор дошта, тафтишоти парванда идома дорад.
То кунун назари худи гумонбарон, наздикони онҳо ё вакилони дифоъашон дар бораи ин иттиҳомҳо дастрас нест.

Раёсати Вазорати корҳои дохилӣ дар шаҳри Душанбе аз волидон даъват кардааст, ки ба амният ва назорати фарзандони ноболиғи худ бештар таваҷҷуҳ кунанд.

21 кушта ва 19 захмӣ: омори нигаронкунандаи садамаҳо дар корхонаҳои саноатии Тоҷикистон

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Дар шаш моҳи аввали соли ҷорӣ бар асари ҳодисаҳои нохуш дар корхонаҳои саноатӣ ва соҳаи кӯҳкории Тоҷикистон 21 нафар ҷон бохта, 19 нафари дигар захмӣ шудааст.

Дар ин бора намояндагони Хадамоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкорӣ рӯзи 7-уми июл зимни нишасти матбуотӣ хабар доданд.

Ба гуфтаи мақомот, дар байни ҷонбохтагон ду шаҳрванди Чин ва як шаҳрванди Эрон низ ҳастанд. Ҳамчунин дар миёни маҷруҳон як шаҳрванди Русия ва як шаҳрванди Чин қарор доранд.

Мақомот сабаби асосии рух додани ин ҳодисаҳоро риоя нашудани талаботи бехатарии саноатӣ, бемасъулиятии кормандони муҳандисиву техникӣ ва норасоии мутахассисони соҳибихтисос унвон карданд.

Дар робита ба ин ҳодисаҳо нисбат ба ду корхона, 33 шахси мансабдор ва 13 шахси масъул чораҳои маъмурӣ андешида шуда, дар маҷмуъ ба маблағи 153 ҳазору 960 сомонӣ ҷарима таъйин шудааст.

Ба иттилои Хадамот, шумораи садамаҳои истеҳсолӣ дар муқоиса бо ҳамин давраи соли гузашта ҳашт ҳолат бештар шудааст.

Ҳодисаҳои маргбор дар корхонаҳои саноатӣ дар Тоҷикистон тайи солҳои охир борҳо боиси нигаронӣ шудаанд. Коршиносон аз риоя нашудани меъёрҳои бехатарӣ, истифодаи таҷҳизоти фарсуда ва норасоии назорати техникӣ ҳамчун омилҳои асосии афзоиши чунин садамаҳо ном мебаранд. Дар гузашта низ бархе аз коргарон ва наздикони онҳо аз беэътиноӣ ба қоидаҳои бехатарӣ ва назорати нокифоя дар баъзе корхонаҳо шикоят карда буданд.

123...767саҳифаи 1 аз 767