Тибқи иттилои Бюрои миллии марказии Интерпол дар назди Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон, 4 225 шаҳрванди Тоҷикистон аз тариқи Интерпол таҳти ҷустуҷӯи байналмилалӣ қарор доранд. Аниқтараш доштанд, чун ин рақамро раҳбари ин бюро Тоҷиддин Нуридинзода ҳанӯз 21 июли соли 2026 эълон карда буд. Бо дарназардошти ин ки ӯ ҳамчунин эълон дошт танҳо дар нимаи аввали соли ҷорӣ 403 нафар ба ин рӯйхат илова шудаанд, метавон тахмин зад, ки ин шумор ҳоло аз 4500 нафар ҳам убур кардааст.
Тоҷикистон аз рӯи шумори шаҳрвандонаш, ки дар ҷустуҷӯи Интерпол қарор доранд, дар ҷаҳон ҷои севумро ишғол кардааст. Танҳо Русия ва Перу тавонистаанд бештар аз Тоҷикистон шаҳрвандони худро дар кофтукови пулиси байналмилал қарор диҳанд. Дар ҳамин ҳол, агар дар пайгарди Интерпол қарордоштаҳоро тибқи саршумори аҳолӣ ҳисоб шавад, Тоҷикистон хеле пештар аз ин ду кишвар ва умуман кишварҳои дигари ҷаҳон аст. Тибқи ин тавозун Тоҷикистон 3,2 баробар бештар аз Перу ва беш аз 12 баробар бештар аз Русия шаҳрвандонашро адр пайгарди Интерпол қарор додааст: аз ҳар 100 000 нафар Тоҷикистон 42, Перу 13 ва Русия 3,4 нафарро тариқи пулиси байналмилал меҷӯянд. Агар ин тавозун бо ҳамсояҳо муқоиса шавад, шумори ҷустуҷӯшавандаҳои тоҷик аз ҳамсояҳои узбек 4,4 баробар ва аз чиниҳо 168(!) баробар бештар аст.
Дар ҳамин ҳол, таҳқиқоте, ки барои Парлумони Аврупо таҳия шудааст, аз истифодаи огоҳиномаҳои сурхи Интерпол барои таъқиби мухолифони тоҷик дар хориҷ хабар медиҳад, дар ҳоле, ки дар моддаи 3-юми ин ниҳод гуфта мешавад “ба Созмон ҳар гуна дахолат ё фаъолияте, ки хусусияти сиёсӣ, низомӣ, динӣ ё нажодӣ дорад, қатъиян манъ аст”. Аммо мақомоти Тоҷикистон дар ироаи парвандаҳо – чи тариқи Интерпол ва чи мустақиман бо мақомоти кишварҳои дигар – ин моддаро “давр мезананд”: ба мухолифиниу норозиён бештар иттиҳомоти ҷиноӣ баста мешаванд.
Дар ҳамин ҳол, ин “даврзанӣ” чандон муваффақ нест. Ҳарчанд, ба мақомоти кишвар муяссар шуда даҳҳо нафарро аз ин тариқ ба кишвар баргардонида, маҳкум ба зиндон намоянд, шумори дархостҳои “муваффақ” нисбати шумори дархостҳое, ки рад шудаанд, бисёр ночиз аст. Барои мисол, соли ҷорӣ мақомоти Тоҷикистон аз Утриш хостанд 18 нафар шаҳрвнадонашонро, ки дар ин кишвар паноҳ бурдаанд, ба Тоҷикистон супоранд. Вале мақомоти Утриш ба кулли 18 дархост посухи рад доданд.
Ҳамаи 18 парванда сиёсӣ буданд: Тоҷикистон онҳоеро талаб мекард, ки ҷузъи мухонлифон ва ё аъзои хонаводаи онҳо буда, дар Утриш паноҳандагии сиёсӣ доштанд. Аммо сабаб танҳо дар сиёсӣ будани парвандаҳо набуд.
Ба мо муяссар шуд қисмате аз ин парвандаҳоро биёмӯзем ва дар бархе додгоҳҳо ширкат кунем. Ин парвандаҳо на танҳо пур аз иштибоҳоти ҳуқуқиву имлоӣ буданд, балки тазодҳоеро дар худ ҷой додаанд, ки як қисматаш қисмати дигарашро комилан инкор мекард. Ҳатто як нафаре, ки маълумоти ҳуқуқӣ надорад, метавонист аз ҳар сафҳаи он иштибоҳоти ҳуқуқӣ пайдо кунад. Додрасе баъди баррасии ду парванда, бидуни он ки парвандаи севумро ҳатто бихонад, қарорашро содир кард.
Дигар аз ҳаводиси ҷолиби ин парвандаҳо ин буд, ки яке аз муттаҳамон аслан вакили дифоъ намегирад. Вақте додрас аз ӯ мепурсад, ки чаро вакил надорӣ, мегӯяд, “ман баъди хондани парвандаам ба ҷои муфаттиши он бисёр хиҷолат кашидам. Шумову додситон ногузир ин парвандаро мехонед. Ман танҳо нахостам назди боз як нафари дигар, яъне вакил ба ҷои муфаттиши ҳамватанам хиҷолат бикашам”.
Аввали моҳи гузашта дар Душанбе нишасте бо ҳузури Ева Латти, мушовир ва ҳамоҳангсози бахши ҳуқуқии Котиботи генералии Интерпол ва дигар намояндагони созмон баргузор шуд, ки мавзуъи он тартиби таҳия, ирсол ва истифодаи огоҳиномаҳо ва дархостҳои мустақими Интерпол буд. Хабаргузории давлатии “Ховар”, аз ҷузъиёти дигари ин нишаст ба ҷуз ин, ки дар он Абдураҳмон Аламшозода, муовини якуми вазири корҳои дохилӣ, намояндагони Додгоҳи Олӣ, Додситонии кулл ва КДАМ ҳам иштирок кардаанд, чизе намегӯяд. Аз ҷумла дар бораи баррасии моддаи 3-и Оинномаи Интерпол ё ягон парвандаи мушаххаси сиёсӣ.
Аммо бо такя ба ин ишораҳои кӯтоҳ ва эътирози созмонҳои байналмиллалу бархе кишварҳо ба наҳваи таъқиби мухолифин аз ҷониби давлати Тоҷикистон, мешавад тахмин зад, ки ҳадди ақал яке аз мавзуъҳои нишаст бо ҳузури намояндагони Интерпол ва мақомоти Тоҷикистон парвандаҳои сиёсӣ будааст. Бо гумони ғолиб, намояндагони пулиси байналмиллал ба мақомоти Тоҷикистон нигарониашон аз сифати парвандаҳои ирсолшавандаро ҳам расонидаанд. Чун ирсоли парвандае, ки ҳатто нафарони саводи ҳуқуқӣ надошта камбудиҳои зиёди онро ифшо мекунанд, ё як ҷустуҷӯшаванда бинобар сифати бисёр поёни омодасозии парванда аз он хиҷолат мекашад, наметавонад пулиси байналмилалро бетараф гузорад.
Худи суиистифодаи Интерпол дар таъқиби мухолифон аз забони ниҳодҳои зиёде, аз ҷумла созмонҳои ҳуқуқи башар ва вакилони дифоъ дар аксари додгоҳҳо садо додааст ва ин наметавонад мақомоти пулиси байналмилалро бетараф гузорад. Ин ки Интерпол ба зудӣ наҳваи қабули парвандаҳо аз Тоҷикистонро бозбинӣ хоҳад кард, кайҳост, ки аз забони мутахассисони зиёд садо медиҳад ва имкон дорад ин ҷараён аллакай оғоз ёфта ва шояд яке аз сабабҳои сафари намояндагони он ба Тоҷикистон ҳам ҳамин бошад.
Аммо ба назар мерасад мақомоти Тоҷикистон ҷойгузини дигаре на танҳо барои Интерпол, балки муфаттишони бесавод низ пайдо кардаанд.
6 ноябр дар Остона, дар нишасти “Раванди Ақаба” бо иштироки Эмомалӣ Раҳмон, роҳбарони минтақа ва подшоҳи Урдун истифодаи зеҳни сунъиро дар мубориза бо терроризм ва ифротгароӣ баррасӣ карданд. Дар ин нишаст ду паҳлуи як масъала баррасӣ шуд: чӣ гуна метавон пеши роҳи истифодаи зеҳни сунъиро аз сӯи гурӯҳҳои террористӣ гирифт ва худи давлатҳо чӣ гуна метавонанд онро дар мубориза бо терроризм ба кор баранд. Дар он намояндагони ҳар панҷ кишвари Осиёи Марказӣ, Озарбойҷон ва ширкатҳои фаъоли соҳаи зеҳни сунъӣ иштирок доштанд.
Дар ин нишаст Эмомалӣ Раҳмон, раисҷумҳури Тоҷикистон гуфт технологияҳои муосир, аз ҷумла зеҳни сунъӣ, “хусусияти ҷинояткориро тағйир дода, хатару таҳдидҳои нави амниятиро ба вуҷуд меоранд”. Ӯ аз имкони истифодаи зеҳни сунъӣ аз сӯи “гурӯҳу созмонҳои террористию экстремистӣ ва тундгаро” изҳори нигаронии амиқ карда, иддаъо кард “сохторҳои террористӣ ва ифротгаро барои паҳн кардани ғояҳои ифротӣ, ҷалби пайравони нав, таъсиррасонӣ ба афкори умум ва тавлиди иттилооти бардурӯғ аз имкониятҳои технологияҳои муосир васеъ истифода мебаранд”. Ва пешниҳод намуд Маркази зеҳни сунъӣ дар Душанберо барои мубориза алайҳи ин падида дар кулли минтақа истифода баранд.
Қарор аст Маркази зеҳни сунъӣ дар маҷмааи IT-Hub Dushanbe, дар ноҳияи Исмоили Сомонии пойтахт, бунёд шавад. Дар ҳамин маҷмаа бунёди мактаби фанновариҳои иттилоотӣ, технопарк ва маркази тиҷоратӣ ҳам пешбинӣ шудааст. 9 июни соли 2026 Рустами Эмомалӣ, шаҳрдори Душанбе, санги нахустини ин маҷмааро гузошт ва бо эҳтимоли зиёд он бунёд хоҳад шуд.
Вақте раисҷумҳури Тоҷикистон ҳанӯз қабл аз шуруъи кори ин марказ дар бораи истифодаи имкониятҳои он дар мубориза бо “терроризму экстремизм” мегӯяд, дар ҳоле ки ин ду ибора аз забони мақомоти Тоҷикистон асосан алайҳи мухолифини сиёсӣ истифода мешавад, мешавад тахмин зад, ки ҳадди ақал яке аз вазифаҳои ин марказ таъқиби мухолифон на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар кулли дунё хоҳад буд.
Бо фарқ аз оинномаи пулиси байналмилал, ҳанӯз ҳеҷ санади ҳуқуқие дар бораи истифодаи ҳуши маснуъӣ аз тарафи режимҳо қабул нашудааст ва ин метавонад дасти онҳо дар таъқиби мухолифонашонро бозтар кунад.
Абдуманнон Шералиев
