Хона блог

Суҳбати Эмомалӣ Раҳмон бо Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов

Аз ҷониби
AZDA TV-2
-
0

Субҳи имрӯз Эмомалӣ Раҳмон бо собиқ Президенти Туркманистон Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов телефонӣ суҳбат кард.

Бино ба иттилои Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон, имрӯз, 15-уми майи соли 2023 Эмомалӣ Раҳмон бо Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов телефонӣ суҳбат кардааст.

Ба қавли манбаъ, “дар рафти суҳбат тамоми маҷмуи масъалаҳои ҳамкории дуҷониба, натиҷаҳои сафари давлатии Президенти Туркманистон ба Тоҷикистон, вазъи имрӯзаи минтақавӣ ва ҷаҳонӣ мавриди баррасӣ қарор дода шуд.”

Ба гуфтаи як манбаъ, аз Ҳукумати Тоҷикистон, таъкиди Хадамоти матбуоти Эмомалӣ Раҳмон дар бораи “вазъи имрӯзаи минтақавӣ ва ҷаҳонӣ” пеш аз ҳама баррасии аҳвол ва авзои кишварҳои пасошӯравӣ аст, ки дар доираи чанд созмон равобит ва ҳамкориҳои худро ҳифз кардаанд, мебошад.

Вай илова кард, вақте сарони кишварҳои Осиёси Марказӣ бо ҳам телефонӣ суҳбат мекунанд ва дар хабарҳои расмӣ ҳам барои мисол таъкид мешавад, ки “ба дигар мавзуъҳои мавриди таваҷҷуҳ андешаронӣ сурат гирифт”, ин маънои онро дорад, ки чун аксар раҳбарони ин кишварҳо бар иловаи доштани равобити хуби сиёсӣ ва ҳамкорӣ, дӯстони хуб ва рафиқони бо эътимоде низ барои якдигар дониста мешаванд, пеш аз ҳама муҳимтарин мавзӯъҳои рӯз ва ё вокунишҳои мардумӣ дар бораи ин ё он ҳодиса мавриди таваҷҷуҳ ва ба гунаи мисол, хабарҳои ахир дар бораи бедарак ва ё бемор шудани раисҷумҳури Беларус Александр Лукашенко мавриди баррасии онҳо қарор мегирад.

Гуфта мешавад, Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон дар поёни ин хабар афзуда, ки “ҷонибҳо зимни суҳбати телефонӣ масъалаҳои омодагӣ ба чорабиниҳои сатҳи олии минтақавӣ, аз ҷумла саммитҳои Вохӯрии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Бунёди байналмилалии наҷоти Аралро, ки моҳи сентябри соли ҷорӣ дар шаҳри Душанбе баргузор мегарданд, муҳокима карданд.”

Бунёди роҳҳо бо қарз: Тоҷикистон барои бозсозии роҳ дар ВМКБ боз $30 млн қарз гирифт

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Тоҷикистон барои бозсозии роҳи Рӯшон — Варзеш дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон қарзи нав ҷалб мекунад.

Созишномаи қарзӣ ба маблағи 30 миллион доллар зимни сафари президенти Хазинаи ОПЕК барои рушди байналмилалӣ Абдулҳамид ал-Халифа ба Тоҷикистон ба имзо расид. Ҳамзамон ҷонибҳо нахустин Стратегияи ҳамкориро барои солҳои 2026–2028 имзо карданд, ки идомаи ҳамкориро дар бахшҳои энергетика, нақлиёт ва амнияти озуқаворӣ пешбинӣ мекунад.

Дар марҳилаи аввал бозсозии 82,2 километр аз роҳи 235-километраи Рӯшон — Варзеш, ки ҳамзамон ба долони байналмилалии Душанбе — Кулма — марзи Чин ва шоҳроҳи осиёии AH66 дохил мешавад, пешбинӣ шудааст.

Аммо ин маблағ танҳо як қисми сармоягузории хориҷӣ ба ин тарҳ буда, Бонки исломии рушд қаблан барои марҳилаи аввали ҳамин лоиҳа боз 93,8 миллион доллар ҷудо карда буд. Дар асноди лоиҳа ҳамчунин гуфта мешуд, ки он бо иштироки Хазинаи ОПЕК ва ҳукумати Тоҷикистон муштаракан маблағгузорӣ хоҳад шуд.

Ба ин тартиб, танҳо маблағгузории эълоншудаи ду ниҳоди байналмилалӣ барои марҳилаи аввали бозсозии роҳ ҳадди ақал ба 123,8 миллион доллар мерасад. Дар тарҳ ҳамчунин саҳми молии ҳукумати Тоҷикистон пешбинӣ шудааст, аммо ҳаҷми дақиқи маблағе, ки аз ҷониби давлат ҷудо мешавад, дар асноди нашршудаи харидорӣ нишон дода нашудааст.

Корҳо ба ду қитъаи асосӣ тақсим шуда, дар қитъаи аввал — Даштишипад — Шидз, ба дарозии тақрибан 40 километр — сохтмони роҳи дуқатора ва се пул пешбинӣ шудааст. Дар қитъаи дуюм — Шидз — Пастхуф, ба дарозии тақрибан 42 километр — сохтмони боз шаш пул ва тақрибан 10 километр роҳи пайвасткунанда дар назар аст. Ҳамчунин насби низоми назорати вазни воситаҳои нақлиёт ва бунёди як маҷмааи бисёрфунксионалии логистикӣ ба тарҳ ворид шудааст.

Ин роҳ барои ВМКБ аҳамияти махсус дошта, тақрибан 217 ҳазор сокини беш аз 370 маҳалли аҳолинишин барои дастрасӣ ба маводи ғизоӣ ва дигар молҳои зарурӣ, муассисаҳои тиббӣ, маориф ва бозорҳо аз ин масири нақлиётӣ вобастаанд ва тақрибан 25 ҳазор нафар аз марҳилаи аввали бозсозии ин қитъаи роҳ баҳраманд мешаванд.

Чаро роҳи стратегӣ боз бо маблағи хориҷӣ сохта мешавад?

Мақомот то ҳол шарҳ надодаанд, ки чаро бозсозии роҳи Рӯшон — Варзеш асосан аз ҳисоби буҷети давлатии Тоҷикистон маблағгузорӣ намешавад.

Аммо таҳлили Хазинаи байналмилалии асъор нишон медиҳад, ки тақрибан 60–70 дарсади сармоягузориҳои давлатӣ дар Тоҷикистон тавассути Барномаи сармоягузории давлатӣ амалӣ мешаванд. Ин барнома пеш аз ҳама барои ҷалби қарзҳо ва грантҳои хориҷӣ пешбинӣ шудааст ва танҳо тақрибан 30–40 дарсади сармоягузории давлатӣ мустақим тавассути буҷет анҷом мешавад.

Ин нишон медиҳад, ки вобастагии тарҳҳои бузурги зербиноӣ аз бонкҳо ва донорҳои байналмилалӣ як ҳолати истисноӣ нест, балки ба яке аз моделҳои асосии маблағгузории рушди кишвар табдил ёфтааст.

Гузашта аз ин, чунин равиш дар сиёсати расмӣ низ дида мешавад. Ҳатто Эмомалӣ Раҳмон дар паёми худ барои соли 2026 аз оғози сохтмон ва бозсозии тақрибан 300 километр роҳҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ ба маблағи 3 миллиард сомонӣ хабар дода, ба Вазорати нақлиёт дастур дод, ки ҳамкориро бо “шарикони рушд” барои сохтмони роҳҳои дорои аҳамияти байналмилалӣ густариш диҳад.

Дар миёни тарҳҳое, ки барои соли 2026 эълон шудаанд, роҳҳои Ваҳдат — Обигарм, Гулистон — Кӯлоб, Хоруғ — Роштқалъа, Мурғоб — Кулма, Балҷувон — Сари Хосор, Хистеварз — Конибодом, роҳи давргузари Кӯлоб ва пулҳо дар масири Лаби Ҷар — Сангвор низ ҳастанд.

Обигарм — Нуробод: як роҳ ва чандин сармоягузори байналмилалӣ

Яке аз намунаҳои равшани чунин тарзи маблағгузорӣ сохтмони роҳи Обигарм — Нуробод буда, Бонки осиёии рушд барои қитъаи аввали ин тарҳ 110 миллион доллар грант ва Хазинаи ОПЕК бошад, ба Тоҷикистон барои ҳамин тарҳ боз 40 миллион доллар қарз додааст ва дар тарҳи ибтидоӣ саҳми ҳукумати Тоҷикистон барои ин қисмати роҳ 28,1 миллион доллар арзёбӣ мешуд.

Қитъаи дигари 44-километра бо қарзи давлатии Бонки аврупоии таҷдид ва рушд ба маблағи то 150 миллион доллар маблағгузорӣ шуда, соли 2024 Бонки осиёии сармоягузории зерсохторӣ боз 75,5 миллион доллар қарзро барои сохтмони пули 920-метра аз болои обанбори НБО-и “Роғун” ва роҳҳои ба он пайвастшаванда тасдиқ кард.

Саҳми ҳукумат танҳо дар ҳамин тарҳи алоҳидаи пул тақрибан 5,08 миллион доллар арзёбӣ шудааст, дар ҳоле ки арзиши умумии он ҳудуди 80,58 миллион долларро ташкил медиҳад.

Ба ин тартиб, маблағгузории як роҳи стратегӣ миёни чанд ниҳоди байналмилалӣ — Бонки осиёии рушд, Хазинаи ОПЕК, Бонки аврупоии таҷдид ва рушд ва Бонки осиёии сармоягузории зерсохторӣ — тақсим шудааст.

Данғара — Гулистон: грант ва боз як қарзи давлатӣ

Модели монанд барои бозсозии роҳи 49-километраи Данғара — Гулистон низ, ки арзиши умумии тарҳ қариб 144 миллион евро арзёбӣ мешавад, истифода шуда, моҳи октябри соли 2024 Бонки осиёии рушд барои ин тарҳ 86,67 миллион доллар грант тасдиқ кард. Қарор аст роҳ аз ду хат ба чор хат васеъ карда шавад.

Соли 2025 Бонки аврупоии таҷдид ва рушд низ ба маблағгузорӣ пайваст шуда, ба Тоҷикистон то 38 миллион евро қарзи давлатӣ пешниҳод кард.

Тибқи асноди ин бонк, ҳукумат бояд тақрибан 22,5 миллион евро саҳм гузорад, ки қисми зиёди он барои пардохти андозҳо ва дигар хароҷоти вобаста пешбинӣ шудааст.

Беш аз $110 млн грант барои роҳҳои ҷануби кишвар

Бастаи дигари бузурги кумаки хориҷӣ ба роҳҳои вилояти Хатлон равона шуда, соли 2020 Бонки осиёии рушд ба Тоҷикистон барои тарҳи устувории шабакаи роҳҳо 67,49 миллион доллар грант ҷудо кард. Ин тарҳ бозсозии роҳҳои Данғара — Оқмазор ва Ҳулбук — Кангуртро низ дар бар мегирифт. Соли 2022 ба ин тарҳ боз 43,2 миллион доллар маблағгузории грантӣ илова шуд.

Дар маҷмуъ, танҳо дар доираи ҳамин барнома Бонки осиёии рушд барои зерсохтори роҳҳои ҷануби Тоҷикистон беш аз 110,6 миллион доллар кумаки бебозгашт ҷудо кардааст.

Тақрибан $740 млн дар камтар аз ҳафт сол

Танҳо аз рӯйи чанд тарҳи бузурги роҳсозӣ, ки маълумоти онҳо дар асноди ниҳодҳои байналмилалии молиявӣ дастрас аст, аз моҳи декабри соли 2019 то моҳи августи соли 2026 барои Тоҷикистон тақрибан $737 млн маблағгузории хориҷӣ тасдиқ ё ҷудо шудааст.

Тақрибан $307 млн аз ин маблағ ба грантҳо, яъне кумаки бебозгашт, рост омада, ҳудуди $429 млн-и дигар қарзҳо ва дигар шаклҳои маблағгузории бозгардондашаванда мебошанд.

Дар ҳамин ҳол, сухан танҳо дар бораи чанд тарҳи бузург меравад, ки дар ин матлаб баррасӣ шудаанд. Дигар тарҳҳои роҳсозӣ, ки бо маблағгузории Чин, Бонки ҷаҳонӣ, дигар созмонҳои байналмилалӣ ва шарикони дуҷониба амалӣ шудаанд, ба ин ҳисоб ворид нашудаанд. Аз ин рӯ, ҳаҷми воқеии маблағгузории хориҷӣ ба бахши роҳсозии Тоҷикистон дар ин давра метавонад ба маротиб бештар бошад.

Чаро давлат чунин модели маблағгузориро интихоб мекунад?

Маблағгузории хориҷӣ барои ҳукумат як бартарии муҳим дошта, бонкҳои байналмилалӣ метавонанд барои тарҳҳое, ки татбиқашон чанд сол тӯл мекашад, якбора даҳҳо ё садҳо миллион доллар пешниҳод кунанд ва дар чунин ҳолат зарурати пурра пардохт кардани арзиши сохтмон аз буҷети ҷории давлат ба миён намеояд.

Хазинаи байналмилалии асъор мегӯяд, афзоиши хароҷоти сармоявие, ки аз хориҷ маблағгузорӣ мешаванд, метавонад ба ҳукумат имкон диҳад, захираҳои дохилиро барои хароҷоти иҷтимоӣ ва дигар бахшҳои буҷетӣ истифода кунад.

Аммо саволи асосӣ ин аст, ки чаро баъди даҳсолаҳо татбиқи барномаҳои давлатии сармоягузорӣ, сохтмони роҳҳои дорои аҳамияти стратегӣ дар Тоҷикистон ҳамоно то ин ҳад ба дарёфти грант ё қарзи нав аз хориҷ вобастаад?

Ва агар шумораи тарҳҳои бузурги зерсохторӣ ва уҳдадориҳои молиявии хориҷӣ ҳамзамон афзоиш ёбанд, чунин модели рушд то куҷо метавонад устувор боқӣ монад?

Нигаронии Душанбе ва Маскав аз вазъи Афғонистон

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Русия ба Тоҷикистон дар робита ба авзои ахири амниятӣ дар Афғонистон ва инчунин бораи таъмини амнияти марзҳо итминон дод.

Ин изҳорот дар ҳошияи нишасти сарони Созмони Ҳамкориҳои Шанхай (СҲШ) 1-уми  сентябри 2026 дар шаҳри Бишкек садо дод. Президенти Русия Владимир Путин дар мулоқот бо президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон гуфт, ки Маскав аз нигарониҳои Душанбе вобаста ба вазъ дар Афғонистон огоҳ аст ва бо Тоҷикистон дар масъалаҳои амниятӣ ҳамкории наздик дорад.

Ба гуфтаи Путин, Русия вазъ дар кишвари ҳамсояи Афғонистон ва масъалаҳои марбут ба амнияти минтақаро пайгирӣ мекунад. Дафтари матбуоти президенти Тоҷикистон низ хабар дод, ки дар мулоқот “масъалаҳои таҳкими ҳамкорӣ барои таъмини амният ва мубориза бо таҳдидҳои муосир” баррасӣ шудаанд.

Яке аз омилҳои асосии нигарониҳои Душанбе вазъи ноором дар шимолу шарқи Афғонистон, махсусан минтақаҳои наздик ба марзи Тоҷикистон мебошад. Дар моҳи августи соли ҷорӣ дар ноҳияи Нусайи вилояти Бадахшони Афғонистон миёни нерӯҳои Толибон ва гурӯҳи вобаста ба фармондеҳи норозӣ Ҷумахон Фатҳ даргирӣ рух дод. Бар асари ин задухӯрдҳо нерӯҳои Толибон ба минтақа нерӯҳои иловагӣ фиристоданд ва вазъ боиси нигаронии сокинони минтақа шуд.

Дар ҷараёни ин даргириҳо тир аз қаламрави Афғонистон ба ноҳияи Дарвози Тоҷикистон расида, боиси марги як зани 21-солаи тоҷик шуд. Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон ба ҳукумати Толибон нотаи эътирозӣ фиристода, хостори таҳқиқи ҳодиса ва пешгирӣ аз такрори чунин ҳолатҳо гардид.

Ғайр аз хатари паҳн шудани даргириҳо ба кишварҳои ҳамсоя, кишварҳои минтақа аз дигар масъалаҳои марбут ба Афғонистон низ нигарон ҳастанд, аз ҷумла фаъолияти гурӯҳҳои мусаллаҳ, терроризм, қочоқи маводи мухаддир ва ноустувории марзҳо. Ин масъалаҳо дар нишастҳои СҲШ низ ҳамчун яке аз мавзуъҳои муҳими амниятӣ баррасӣ шудаанд.

Тоҷикистон бо Афғонистон тақрибан 1400 километр марзи муштарак дорад ва бинобар мавқеи ҷуғрофӣ, ҳар гуна бесуботӣ дар шимоли Афғонистон метавонад мустақиман ба амнияти минтақаҳои наздисарҳадии Тоҷикистон таъсир расонад.

Истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ барои ноболиғон дар Тоҷикистон маҳдуд мешавад?

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Эмомалӣ Раҳмон, президенти Тоҷикистон, зимни суханронӣ ба муносибати Рӯзи дониш аз афзоиши истифодаи телефонҳои ҳушманд ва шабакаҳои иҷтимоӣ миёни хонандагони мактабҳо изҳори нигаронӣ намуда, пешниҳод кард, ки ин масъала мавриди омӯзиш қарор дода шавад.

Ба гуфтаи ӯ, истифодаи беназорати шабакаҳои иҷтимоӣ ва телефонҳои ҳушманд метавонад ба таҳсил, солимии равонӣ, ҳофиза, хоб ва рушди ҷисмонии кӯдакону наврасон таъсири манфӣ расонад. Президент барои таъйиди суханонаш гуфт, ки бархе гузоришҳои созмонҳои байналмилалӣ низ ба чунин паёмадҳо ишора кардаанд.

Эмомалӣ Раҳмон ба Вазорати маориф ва илм, Агентии инноватсия ва технологияҳои рақамӣ ва дигар ниҳодҳои дахлдор супориш дод, ки дар муҳлати се моҳ масъалаи истифодаи телефонҳои ҳушманд, шабакаҳои иҷтимоӣ ва зеҳни сунъиро аз ҷониби хонандагон омӯхта, барои танзими он ба ҳукумат пешниҳодҳои мушаххас ироа намоянд.

Ин пешниҳод дар ҳоле матраҳ мешавад, ки истифодаи телефонҳои мобилӣ аз ҷониби хонандагон дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи Тоҷикистон аллакай тибқи қонун манъ аст. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи масъулият барои таълиму тарбияи кӯдак” истифодаи телефонҳои мобилиро аз ҷониби хонандагон ҳангоми таҳсил маҳдуд мекунад ва дар мактабҳо риояи ин талабот ҳатмӣ мебошад.

Дар солҳои охир масъалаи маҳдуд кардани дастрасии ноболиғон ба шабакаҳои иҷтимоӣ дар баъзе кишварҳо низ мавриди баррасӣ қарор гирифтааст. Австралия қонунеро қабул кардааст, ки истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро барои шахсони то 16-сола маҳдуд мекунад. Дар чанд кишвари дигар, аз ҷумла Олмон, Фаронса ва Норвегия низ пешниҳодҳо барои ҷорӣ кардани маҳдудиятҳои синнӣ ё тақвияти назорати волидайн баррасӣ мешаванд.

Дар 29 сол 29 ҳазор мутахассис бо квотаи президентӣ: чандтои онҳо сари коранд?

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Аз соли 1997 то имрӯз 29 ҳазор донишҷӯ тариқи квотаи президентӣ пас аз хатми мактаби миёна ба донишгоҳҳои давлатӣ шомил шудаанд.

Дар ин бора рӯзи 31-уми август Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронияш вобаста ба оғози соли нави хониш дар мактаби миёнаи умумии №105-и ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе изҳор дошт.

Ба гуфтаи ӯ, ин 29 ҳазор хатмкардаи мактабҳои миёна аз 61 шаҳру ноҳияи Тоҷикистон тавассути квотаи президентӣ ба 20 муассисаи олии кишвар дохил шудаанд. Агарчи мақомоти Тоҷикистон мегӯянд, ин адади хатмкардаҳо имрӯзҳо дар соҳаҳҳои гуногун “муваффақона” фаъолият мекунанд, аммо маълумоти дақиқ дар бораи он ки чанд нафари онҳо баъди хатми донишгоҳ ба ноҳияҳои худ баргаштаанд, маълум нест.

Эмомалӣ Раҳмон аз донишҷӯёни тариқи квота хатмкардаҳо омор медиҳад, вале ҳамзамон дар ҳамин суханронияш таъкид мекунад, ки “Барои мо мутахасси даркор на ҷавони дипломдор.”

Шикоят аз норасоии кадрҳо

Ин ҳам дар ҳолест, ки баъд аз қариб се даҳсола ҳанӯз ҳам ноҳияҳо аз норасоии омӯзгор, табиб ва дигар мутахассисон шикоят мекунанд, пас самаранокии квота чӣ гуна чен карда мешавад?

Квотаи президентӣ соли 1997 аввал барои духтарони болаёқати ноҳияҳои дурдаст таъсис ёфт ва аз соли 2005 писарон низ ба он шомил шуданд. То соли 2020 тибқи маълумоти расмӣ 22 ҳазору 209 нафар тавассути ин механизм ба таҳсил фаро гирифта шуда буданд.

Вале мақомот борҳо таъкид мекунанд, ки мутахассисоне, ки тариқи кувота донишгоҳҳоро хатм мекунанд, ба сари кори худ намераванд. Бо вуҷуди ҳазорҳо кадри омӯзгор боз ҳам масъулони маориф аз нарасидани кадрҳо шикоят мекунанд. Масалан, моҳи июли соли 2025 Вазорати маориф ва илм хабар дода буд, ки дар муассисаҳои таҳсилоти умумии кишвар 3 ҳазору 848 омӯзгор намерасад.

Чанд моҳ пештар Агентии назорат дар соҳаи маориф ва илм низ аз мавҷудияти 216,5 воҳиди кории холӣ, 340 омӯзгори ғайриихтисос ва тақрибан 700 донишҷӯе хабар дода буд, ки ҳамчун омӯзгор ба кор ҷалб шудаанд. Вале боз ҳам норасоии кадрҳо дар соҳаи маориф ба вузуҳ дида мешавад, ки ин ҳолат танҳо дар як соҳа аст. Дар дигар соҳаҳо, бахусус тиб низ ин мушкилӣ вуҷуд дорад.

Ба назари коршиносони соҳа, мушкил дар набудани кадрҳо ё ҳамаи ҷойҳои холӣ бояд аз ҳисоби хатмкардагони квота пур шаванд, нест. Аммо, ба гуфтаи онҳо, байни тайёр кардани кадр ва нигоҳ доштани он дар ҷойи зарурӣ мушкили сохторӣ вуҷуд дорад. Яке аз ин мушкилот ҳаҷми пасти маош аст, ки ба рӯзгори мутахассиси ҷавон намерасад.

Масъала танҳо дар маориф нест

Дар соҳаи тандурустӣ низ вазъ ба ҳамин монанд аст. Барномаи давлатии рушди муассисаҳои тиббӣ эътироф мекунад, ки Тоҷикистон ба норасоии кадрҳои баландихтисоси тиббӣ рӯ ба рӯ аст. Дар он аз норасоии тақрибан 4 ҳазору 400 табиби оилавӣ ва 4 ҳазору 900 ҳамшираи тиббии оилавӣ ёд шудааст. Ҳамчунин гуфта мешавад, ки дар беш аз 30 шаҳру ноҳия норасоии баъзе мутахассисони тахассусӣ вуҷуд дорад.

Барномаи дигари давлатӣ низ қайд мекунад, ки дар минтақаҳое, ки таъминот бо табибон паст аст, шумораи довталабон ва донишҷӯёни тиббӣ низ камтар мебошад.

Ба назари таҳлилгарон, мушкил танҳо бо зиёд кардани шумораи донишҷӯён ҳал намешавад. Зеро барои нигоҳ доштани як табиби ҷавон ё омӯзгори ҷавон дар ноҳияи кӯҳистонӣ танҳо диплом кофӣ нест. Ба ӯ ҷойи кор, маоши муносиб, манзил, шароити иҷтимоӣ, инфрасохтор ва имкони рушди касбӣ лозим аст.

Агар давлат ҳазорон ҷавонро бо маблағи буҷет таҳсил диҳад, вале баъд аз хатм онҳоро дар муҳите гузорад, ки барои зиндагӣ ва рушди касбӣ ҷолиб нест, пас қисми зиёди мушкил боқӣ мемонад. Ва онҳо маҷбур мешаванд, ҳатто кишварро тарк кунанд ва ба ҷое раванд, ки шароити беҳтаре барояшон пешниҳод мешавад.

Сокини 24-солаи “Дарвоз” ба 5,5 соли зиндон маҳкум шуд

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Додгоҳи ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе Раҷабалӣ Давлатов, ҷавони 24-сола ва сокини маҳаллаи “Дарвоз”-и пойтахтро бо иттиҳоми “тундгароӣ” ба панҷуним соли зиндон маҳкум кардааст.

Наздикони ӯ ба Радиои Озодӣ гуфтаанд, ки аз ҷараёни парванда ва сабаби дақиқи маҳкумияти ӯ маълумоти кофӣ надоранд.

Мурофиаи додгоҳӣ, ба гуфтаи пайвандони Давлатов, дар аввали моҳи август баргузор шуда, барои онҳо имкони ҳузур дар ҷаласа фароҳам нашудааст. Мақомоти Тоҷикистон низ то ҳол дар бораи ҷузъиёти парванда, асосҳои айбдоркунӣ ва моддаи қонуне, ки бар асоси он ҳукм содир шудааст, иттилои расмӣ надодаанд.

Давлатов қаблан дар Русия зиндагӣ ва кор мекардааст. Наздиконаш мегӯянд, ӯ моҳи марти соли ҷорӣ аз Санкт-Петербург ба Тоҷикистон баргардонда шуда, баъди як бозпурсӣ озод гардидааст. Аммо тақрибан панҷ моҳ баъд дубора боздошт шудааст.

Яке аз наздикони ӯ мегӯяд, баъдтар фаҳмидаанд, ки раиси маҳлла ба мақомот маълумот додааст ва пас аз он Давлатов дубора боздошт шудаст. Аз замони боздошти дувум, ба гуфтаи пайвандон, онҳо дигар натавонистаанд бо ӯ тамос гиранд.

Сабаби дигари номуайянӣ барои хонаводаи Давлатов ин аст, ки онҳо танҳо дар бораи иртиботи ӯ ба модари Парвиз Зоиров маълумот гирифтаанд. Ба гуфтаи наздикон, ба онҳо гуфта шудааст, ки Давлатов гӯё ба модари Зоиров кӯмак кардааст, аммо маълум нест, ин кӯмак чӣ будааст ва чӣ гуна ба парвандаи ҷиноятӣ пайванд дода шудааст.

Парвиз Зоиров низ аз сокинони маҳаллаи “Дарвоз” мебошад. Ӯ моҳи октябри соли гузашта аз Фаронса ба Тоҷикистон истирдод шуда ва баъдан бо ҳукми додгоҳ ба 13 соли зиндон маҳкум шудааст.

То замони нашри ин хабар маълум нест, ки худи Раҷабалӣ Давлатов нисбат ба иттиҳомоти зидди ӯ чӣ мавқеъ дорад ва оё онҳоро эътироф кардааст ё на.

Ҳодисаи Давлатов дар пасманзари боздоштҳои пайдарпайи сокинони маҳаллаи “Дарвоз” сурат мегирад. Дар ду соли охир номи ин маҳалла чандин бор дар робита ба парвандаҳои марбут ба иттиҳомҳои ифротгароӣ, узвият дар гурӯҳҳои мамнуъ ва барангехтани адовати динӣ ва мазҳабӣ расонаӣ шудааст. Наздикони бархе аз боздоштшудагон қаблан чунин иттиҳомотро рад кардаанд.

Раҷабалӣ Давлатов фарзанди ягонаи хонавода буда, падару модари ӯ чанд сол пеш даргузаштаанд.

Ҳиндустон аз Русия хост, ҷанг бар зидди Украинаро поён бахшад

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Нарендра Моди, сарвазири Ҳиндустон, дар мулоқот бо президенти Русия Владимир Путин аз ӯ хост, барои хотима додан ба ҷанги Украина талош кунад ва роҳи ҳалли осоиштаро пеш гирад.

Мулоқоти ду раҳбар дар ҳошияи нишасти сарони Созмони Ҳамкориҳои Шонгҳой (СҲШ) 31-уми августи 2026 дар шаҳри Бишкек, пойтахти Қирғизистон баргузор шуд.

Моди дар ҷараёни ин дидор гуфт: “Ба мо хатми ҷанг лозим аст, на ҷанги беохир. Мо бояд ҳамаи мушкилотро бо роҳи сулҳ ҳал кунем. Ин ҳамон чизест, ки тамоми инсоният мехоҳад ва паёми Ҳиндустон низ ҳамин аст.”

Владимир Путин дар посух гуфт, ки Русия низ аз роҳи муколама ҷонибдорӣ мекунад ва афзуд: “Мо бо ҳамин роҳ пеш меравем.”

Русия моҳи феврали соли 2022 ба Украина ҳамла кард ва аз он замон ҷанги ду кишвар идома дорад. Ин даргирӣ ба яке аз бузургтарин буҳронҳои низомӣ ва башардӯстонаи Аврупо пас аз Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ табдил ёфтааст. Миллионҳо нафар маҷбур ба тарки хонаҳои худ шудаанд ва ҳазорон иншооти шаҳрвандӣ ва зерсохторӣ хароб гардидааст.

Бо вуҷуди даъватҳои пайваста ба сулҳ, дар рӯзҳои охир ҷанг шиддати бештар гирифтааст. Мақомоти Украина рӯзи 29-уми август эълон карданд, ки шумори қурбониёни ҳамлаи бесарнишинҳои Русия ба як анбор дар ноҳияи Бучанскии вилояти Киев ба 37 нафар расида, беш аз 40 каси дигар захмӣ шудаанд. Ба гуфтаи мақомоти украинӣ, дар ин анбор муҳимоти низомӣ нигоҳдорӣ мешуд ва пас аз ҳамла таркишҳои пайдарпай рух дода, боиси талафоти зиёд гардид. Ҳамчунин садҳо сокини маҳаллӣ аз минтақа кӯчонида шуданд.

Дар баробари ин, Украина низ дар ҳафтаҳои ахир ҳамлаҳои худро ба дохили Русия густариш додааст. Ба гуфтаи мақомоти рус, нерӯҳои украинӣ бо истифода аз паҳподҳо ва мушакҳо чандин анбори сӯзишворӣ, махзанҳои нафту бензин, инчунин дигар иншооти логистикӣ ва низомиро дар қаламрави Русия ҳадаф қарор додаанд. Ин ҳамлаҳо боиси сӯхтор ва халалдор шудани фаъолияти баъзе иншооти муҳими энержӣ шудаанд.

Шиддат гирифтани ҳамлаҳои ду ҷониб баёнгари он аст, ки бо вуҷуди талошҳои дипломатӣ ва даъватҳои байналмилалӣ барои сулҳ, дурнамои поён бахшидани ҷанг ҳанӯз ҳам номаълум аст.

Эмомалӣ Раҳмон дар Бишкек: аз мулоқот бо Пизишкиён то гуфтугӯ бо намояндагони ИМА

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Раиcҷумҳури худкомаи Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, рӯзи 31-уми августи соли ҷорӣ, барои иштирок дар нишасти сарони кишварҳои узви Созмони ҳамкории Шанхай ба Бишкек рафт. Ӯ дар ҳошияи сафараш бо Дабири кулли СММ Антониу Гутерриш, намояндагони Иёлоти Муттаҳида, раисҷумҳури Эрон Масъуд Пизишкиён ва сарвазири Арманистон Никол Пашинян мулоқот кард.

Дафтари матбуоти Президенти Тоҷикистон хабар дод, ки дар мулоқоти Эмомалӣ Раҳмон бо Антониу Гутерриш масъалаҳои сулҳу амният, тағйирёбии иқлим, обу пиряхҳо, рушди устувор ва истифодаи зеҳни сунъӣ баррасӣ шудаанд.

Гутерриш дар ин мулоқот аз нақши Тоҷикистон дар матраҳ кардани масъалаҳои об ва ҳифзи пиряхҳо дар сатҳи байналмилалӣ ситоиш карда, гуфтааст, ки СММ аз ташаббусҳои Душанбе дар ин самт пуштибонӣ мекунад.

Эмомалӣ Раҳмон дар навбати худ ба масъалаи тағйирёбии иқлим, обшавии босуръати пиряхҳо, коҳиши захираҳои об ва афзоиши хатари офатҳои табиӣ ишора карда, пешниҳод намудааст, ки дар остонаи Конфронси оби Созмони Милали Муттаҳид, ки қарор аст соли 2028 дар Душанбе баргузор шавад, “Чаҳорчӯбаи оби Душанбе” ҳамчун як механизми роҳнамоии стратегӣ таъсис дода шавад.

Дар мулоқот масъалаи истифодаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ низ матраҳ шудааст. Тоҷикистон қаблан тарҳи қатъномаеро дар бораи нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам кардани имкониятҳои нав барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ пешниҳод карда буд.

Дар Бишкек Эмомалӣ Раҳмон ҳамчунин бо Серҷио Гор, фиристодаи махсуси президенти ИМА дар Осиёи Марказӣ ва Ҷанубӣ ва Стив Дейн, сенатори ҷумҳурихоҳи Амрико мулоқот кард.

Ҷонибҳо рушди муносибатҳои Тоҷикистону ИМА, ҳамкориҳои тиҷоративу иқтисодӣ ва ҷалби сармоя ба бахшҳои энергетика, саноат ва истихроҷи маъданҳои нодиру муҳимро баррасӣ кардаанд.

Раҳмон механизми “С5+1”, ки Иёлоти Муттаҳида ва панҷ кишвари Осиёи Марказиро муттаҳид мекунад, платформаи муҳими муколама ва ҳамкории минтақавӣ номидааст.

Масъалаҳои амнияту субот дар минтақа ва ҷаҳон ва роҳҳои сиёсию дипломатии ҳалли низоъҳо низ аз мавзуъҳои дигари мулоқот будааст.

Дар хабарҳои расмӣ гуфта нашудааст, ки оё Эмомалӣ Раҳмон бо Антониу Гутерриш ва намояндагони ИМА масъалаи ҳуқуқи инсонро баррасӣ кардааст ё на. Ин ҳам дар ҳолест, ки ниҳодҳои СММ қаблан борҳо аз вазъи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон нигаронӣ карда, озодии бархе аз маҳбусонро талаб намудаанд. ИМА низ дар солҳои охир аз маҳдудиятҳои озодии дин дар Тоҷикистон интиқод мекунад.

Тибқи иттилои расонаҳои ҳукуматӣ, Эмомалӣ Раҳмон дар Бишкек бо Масъуди Пизишкиён, раисҷумҳури Эрон низ мулоқот карда, муносибатҳои Тоҷикистону Эрон, ҳамкориҳои тиҷоративу иқтисодӣ ва сармоягузорӣ дар бахшҳои энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ ва сайёҳиро баррасӣ кардаанд.

Дар мулоқот ҳамчунин вазъ дар Ховари Миёна ва атрофи Эрон матраҳ шуда, тарафҳо ба роҳҳои сиёсии ҳалли низоъҳои минтақа таваҷҷуҳ кардаанд.

Қобили таваҷҷуҳ аст, ки Эмомалӣ Раҳмон дар Бишкек дар як рӯз ҳам бо намояндагони ИМА ва ҳам бо президенти Эрон — ду кишваре, ки ҳоло дар ҳоли ҷанг ҳастанд, мулоқот кард.

Дар ҳошияи нишасти СҲШ президенти Тоҷикистон бо Никол Пашинян, сарвазири Арманистон низ мулоқот карда, тарафҳо бештар ба густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ ва афзоиши гардиши мол миёни ду кишвар таваҷҷуҳ кардаанд. Аз ҷумла, рушди савдои дуҷониба, густариши робитаҳои соҳибкорон ва баргузории форумҳои тиҷоратӣ зарур дониста шудааст.

Ҳамчунин, зарурати баргузории ҷаласаи навбатии Комиссияи байниҳукуматии Тоҷикистону Арманистон оид ба ҳамкориҳои иқтисодиву тиҷоратӣ таъкид шуда, масъалаҳои фарҳанг, илму маориф, ҷавонон ва тақвияти робитаҳои дуҷониба низ дар ин мулоқот баррасӣ шудаанд.

Ёдовар мешавем, ки Нишасти сарони кишварҳои узви Созмони ҳамкории Шанхай 1-уми сентябр дар Бишкек баргузор мешавад. Пойтахти Қирғизистон бори чаҳорум мизбони чунин нишаст буда, сарони кишварҳои узви созмон солҳои 2007, 2013 ва 2019 дар Бишкек ҷамъ омада буданд.

Созмони ҳамкории Шанхай соли 2001 таъсис ёфта, ҳоло Тоҷикистон, Чин, Русия, Ҳинд, Қазоқистон, Қирғизистон, Покистон, Эрон, Узбекистон ва Беларус узви он буда, Афғонистон ва Муғулистон мақоми нозирро доранд.

Барои надоштани костюми хокистарранг хонандагонро аз дарси “Сулҳ” ронданд

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Навори падаре, ки мегӯяд фарзандашро барои надоштани костюм ва шими хокистарранг аз дарс берун кардаанд, дар шабакаҳои иҷтимоӣ баҳси зиёдеро ба вуҷуд овард.

Ин наворро яке аз блогерони тоҷик бо номи “best_citi”дар Instagram нашр карда, он танҳо дар панҷ соат беш аз 200 ҳазор бор дида шуда, ҳазорон лайку шарҳ гирифтааст.

Падари кӯдак дар ин навор бо норозигӣ мепурсад, ки чаро фарзандаш танҳо барои надоштани як навъи муайяни либоси мактабӣ бояд аз таҳсил дур монад.

“Аз “дарси Сулҳ” фарзандамро пеш карданд. Сабабаш костюм ва шими хокистарранг надоштан”, — мегӯяд ӯ.

Ин блогер ҳамчунин мисол меорад, ки дар гузашта ӯ бо шим ва ҳатто кроссовкаи “Adidas” ба мактаб мерафт ва ҳоло дар Тоҷикистон яке аз беҳтарин тарроҳони графикӣ (графический дизайнер) мебошад, аммо 50 дарсади талабаҳои имрӯзае, ки костюму шим пушидаанд саводи кофӣ надоранд.

Падар дар идомаи навор духтари беморашро нишон дода, аз вазъи душвори оилааш мегӯяд. Ба гуфтаи ӯ, ҳоло маҷбур аст интихоб кунад, ки барои фарзанди бемораш дору бихарад ё барои мактаб шиму костюми хокистарранг. Ҳамчунин ин падар мегӯяд, барои шиму костюм маҷбур аст як моҳи дигар маошро интизор шавад ё чанд моҳ пул ҷамъ кунад.

Ба гуфтаи ин мард, то замоне ки як хонаводаи камбизоат маблағи либоси мактабиро ҷамъ мекунад, набояд кӯдакаш аз таҳсил маҳрум шавад. Ӯ ҳамчунин мегӯяд, шароити иқтисодии ҳамаи хонаводаҳо яксон нест, бархе имкони харидани либоси нав доранд, аммо дар баъзе оилаҳо шахси бемор ё маъюб ҳаст ва хароҷоти дигар дар ҷойи аввал меистад.

Ин падар таъкид мекунад, ки вазифаи омӯзгор ҷалб кардани хонанда ба дарс аст, на аз мактаб берун кардани ӯ ба далели надоштани либос.

“Бояд муаллим бо тамоми вуҷудаш талабаро қапад, на ин ки аз мактаб берун кунад. Бовар кунед, зӯрам омад, ки ин наворро кардам. Магар мо дигар фарзандро ба мактаб набарем?” — мегӯяд падар.

Ба гуфтаи ӯ, дар назди мактаб даҳҳо хонандаи дигарро низ дидааст, ки ба дарс надаромадаанд ва аз онҳо пурсидааст, ки чаро ба дарс намеравед ва хонандагон посух додаанд, ки барои шиму костюми хокистарранг надоштан аз дарс ронданд.

Падару модарони зиёде дар зери ин навор навишта, дурустии гуфтаҳои ӯро тасдиқ кардаанд ва падаре гуфтааст, ки “Дарди дили миллион падарро гуфтед”.

Яке аз корбарон навиштааст, мактабҳо дар масъалаи либоси хонандагон то ҳадде сахтгир шудаанд, ки ҳатто ба пойафзоли кӯдакон эрод мегиранд ва баъзан онҳоро ба ҳамин сабаб ба дарс роҳ намедиҳанд ва гуфтааст, ки “Кош ҳадди ақал 10 фоизи ҳамин диққатро ба сатҳи савод ва сифати таълим равона мекарданд”.

Корбари дигар суол гузоштааст, ки “Бо шиму костюми хокистарранг илм бештар ҳосил мешуда бошад?” Ба назари ӯ, агар таваҷҷуҳ ба дониш ва фарҳанг бештар мебуд, рангу шакли костюм ба масъалаи асосӣ табдил намешуд.

“Ватандӯстӣ дар либос нест. Дар донишу ҳунари олӣ гирифтан аст”, — навиштааст корбари дигар.

Бархе низ мегӯянд, ки таъкид ба либоси ягона сол то сол бештар мешавад, аммо мушкили сатҳи саводи хонандагон камтар мавриди баҳс қарор мегирад.

Ҳамзамон, бархе аз корбарон иддао доранд, ки Вазорати маориф ва илм қаблан зидди маҷбур кардани волидон ба харидани либоси мактабӣ аз фурӯшандагони муайян изҳори назар кардааст. Аммо он то ҳол ҳалли худро наёфтааст.

Ҳанӯз маълум нест, ки ҳодисаи сабтшуда дар кадом муассисаи таълимӣ рух додааст ва роҳбарияти мактаб ё мақомоти маориф ба иддаои ин падар чӣ посух доранд.

Ёдовар мешавем, ки Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон рӯзи 11-уми август дар саҳифаи расмии худ вокунишеро нашр карда, гуфта буд, ки масъалаи либоси мактабӣ бояд бо риояи ҳуқуқу манфиатҳои хонандагон ва волидон, “бе ҳар гуна маҷбуркунӣ” ба роҳ монда шавад.

Ба гуфтаи вазорат, ин ниҳод дар дӯхт, таъмин ва фурӯши либоси мактабӣ иштирок надорад ва маҷбур кардани волидон ё хонандагон барои харидани либос аз истеҳсолкунанда ё нуқтаи савдои мушаххас ғайриқонунӣ мебошад.

Вазорат ҳамчунин таъкид карда буд, ки ҷалби омӯзгорон ба хариду фурӯши либоси мактабӣ низ мутобиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи мақоми омӯзгор” манъ буда, роҳбарони муассисаҳои таълимӣ ҳақ надоранд омӯзгоронро ба чунин фаъолият водор намоянд.

Аммо ин вокуниш дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо интиқоди корбарон рӯбарӯ шуд. Бисёре аз онҳо зери ин вокуниши Вазорати маориф навиштанд, ки чунин изҳорот солҳост такрор мешавад, вале дар амал вазъ тағйир наёфтааст.

Оғози ҳамлаҳои нав байни Амрико ва Эрон

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Таниши низомӣ миёни ИМА ва Эрон дубора авҷ гирифт. Нерӯҳои Амрико ду партобгари мушакии Сипоҳи посдорони Инқилоби исломиро дар ҷазираи Лорак ҳадаф қарор доданд.

Бино ба иттилои Фармондеҳии марказии Амрико (CENTCOM), рӯзи 30-уми август ду партобгари мушакии Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ дар ҷазираи стратегии Лорак, воқеъ дар тангаи Ҳурмуз, ҳадаф қарор дода шуд. CENTCOM мегӯяд, ин амалиёт бо ҳадафи пешгирӣ аз ҷойгир кардани минаҳои баҳрӣ ва омодасозии мушакҳое анҷом дода шудааст, ки метавонистанд амнияти киштиҳои тиҷоратиро дар тангаи Ҳурмуз таҳдид кунанд.

Сипоҳи посдорон ҳамларо тасдиқ карда, онро “таҷовуз” номид ва гуфт, ки дар натиҷаи зарбаҳои Амрико чанд низомӣ ва ғайринизомӣ кушта ва захмӣ шудаанд. Теҳрон ҳамзамон эълон кард, ки ба ин ҳамла посух хоҳад дод.

Чанд соат баъд Сипоҳи посдорон аз оғози амалиёти ҷавобӣ хабар дод. Дар ин ҳамла ду пойгоҳи низомии Иёлоти Муттаҳида дар Урдун, аз ҷумла пойгоҳҳои Ал-Азрақ ва Шоҳ Ҳусейнро бо мушакҳои баллистикӣ ва паҳподҳо ҳадаф қарор додааст. Аммо артиши Урдун изҳор дошт, ки ҳашт мушакро пеш аз расидан ба ҳадаф дар ҳарими ҳавоии кишвар раҳгирӣ ва нобуд кардааст. То замони нашри ин хабар, мақомоти амрикоӣ дар бораи талафоти эҳтимолӣ маълумоти расмӣ пешниҳод накардаанд.

Дар пайи ин рӯйдодҳо, бозори ҷаҳонии нафт низ вокуниши фаврӣ нишон дод. Нархи нафти навъи Brent беш аз ду дарсад боло рафта, бори дигар аз марзи 90 доллар барои як бушка гузашт. Ба гуфтаи таҳлилгарон, нигаронӣ аз эҳтимоли густариши даргириҳо дар тангаи Ҳурмуз ва халалдор шудани ҳаракати нафткашҳо сабаби аслии болоравии нархи нафт мебошад.

Ҷазираи Лорак дар даромадгоҳи тангаи Ҳурмуз ҷойгир буда, яке аз муҳимтарин мавқеъҳои низомӣ ва стратегии Эрон ба ҳисоб меравад. Ин ҷазира барои назорати ҳаракати киштиҳо дар яке аз серрафтуомадтарин роҳҳои интиқоли нафти ҷаҳон аҳамияти калидӣ дорад. Қисми зиёди содироти нафти кишварҳои минтақа аз тариқи ҳамин танга анҷом мешавад ва ҳар гуна нооромӣ дар он метавонад ба бозори ҷаҳонии энержӣ таъсири ҷиддӣ расонад.

Ёдовар мешавем,ки ҷанги кунунии Амрико ва Эрон аз охири моҳи феврали соли 2026 оғоз шуд. Он замон Иёлоти Муттаҳида дар ҳамоҳангӣ бо Исроил ба чандин иншооти низомии Эрон ҳамла кард. Теҳрон низ дар посух ба пойгоҳҳои низомии Амрико дар минтақа ва ба Исроил зарба зад. Аз он вақт то имрӯз, даргириҳо дар шакли ҳамлаҳои ҳавоӣ, мушакӣ ва паҳподӣ идома дошта, тангаи Ҳурмуз ба яке аз нуқтаҳои асосии таниш миёни ду кишвар табдил ёфтааст.

Роғун: Сохтмон ё кӯлоҳбардории аср ва ояндаи норӯшани он

Аз ҷониби
a m
-
0

НОБ-и Роғун, бузургтарин сохтмони таърихи кишвар, ки аз худи Тоҷикистони мустақил қадимитар аст ва қарор буд ба ифтихор ва яке аз манобеъи бузурги даромади кишвар табдил шавад, на танҳо сохтмони аср, балки бузургтарин бори дӯши иқтисоди кишвар ҳам гаштааст. Бархе онро ҳатто бузургтарин кӯлоҳбардории (афера) аср ҳам номидаанд. Қимати сохтмони он се баробар – аз $3,4 млрд то беш аз $10 млрд боло рафта ва ҳанӯз ҳам ин қимат ниҳоӣ нест. На танҳо қимат, балки тақдири худи сохтмон торафт норӯшантар мешавад. 

Шурӯъи ин “сохтмони аср”, ки аслан як тарҳи Шӯравист ба авоили солҳои 70-и асри пор бармегардад, яъне ба 55-соли қабл. Лоиҳаи техникии сохтмнои НОБ “Роғун” дар авоили солҳои 1970 тасдиқ шуда, корҳои омодагӣ соли 1976 ва корҳои асосии сохтмонӣ дар аввали солҳои 80 шурӯъ шуданд. Баъди пошхӯрии Итттиҳоди Шӯравӣ, корҳои сохтмонӣ барои беш аз 15 сол қатъ гаштанд. Соли 2008 корҳои сохтмонӣ дубора шурӯъ шуда, “Роғун” бузургтарин тарҳи миллии Тоҷикистон эълон гардид.  

Аммо зуд ин атрофи тарҳ суолҳои зиёде пайдо шуданд ва ин суолҳо торафт бештар мешаванд. Соли 2011 ҳукумат эълон кард сохтмонро бо нерӯ ва маблағи худӣ бунёд хоҳад кард ва саҳмияҳои онро ба фурӯш баровард. Фурӯши саҳмия, ки ихтиёрӣ/иҷборӣ буд, на танҳо ба маърака, балки мазҳакаи миллӣ низ табдил гашт – саҳмияҳо на танҳо дар корхонаву идораҳо, балки хона ба хона иҷборан фурӯхта мешуданд ва ҳар корхонаву ширкат ва шахси воқеъӣ вобаста аз мавқеъи ҷамъиятиаш маҷбур буд ба маблағи муайяншудае саҳмия бихарад. Кор то ҷое расид, ки дар макотиби миёна ва ҳатто дар боғчаи кӯдакон саҳмия фурӯхта мешуд. 

Агарчӣ дар усули фурӯши ин саҳмия суолҳо зиёд буданд, аввалин суоли ҷиддӣ, ки ба кулоҳбардорӣ ишора мекард, баъди анҷоми маъракаи саҳмияфурӯшӣ пайдо шуд: маърака ҳамон гуна, ки бидуни огоҳӣ ва ногаҳон шурӯъ шуда буд, қатъ гардид.  Мақомот эълон карданд $186 млн ҷамъоварӣ гашт ва ин маблағ барои корҳои сохтмонӣ дар муддати муайяне кофист. Ду моҳ пас ширкати ҳавопаймоии “Сомон Эйр”, ки гуфта мешавад ба додарарӯси раисҷумҳур – Ҳасан Асадуллозода мутааллиқ аст, аз хариди ду ҳавопаймои комилан нави Боинг хабар дод. Аҷобати ин харид дар қимати ду ҳавопаймо буд: $186 млн. Баъди ин дигар ҳаргиз ҳеҷ ниҳоде касеро барои хариди сащмиящои “Роғун” маҷбур ва ҳатто таблиғ накард. 

Зоҳиран, суръати корҳои сохтмонӣ дар замони Шӯравӣ ҳам аз имрӯзҳо фарқ намекарда. То замони аз ҳам пошидани Иттиҳоди Шӯравӣ, тибйи иттилоъи “Коммерсатъ”- и Русия, тақрибан сеяки корҳои сохтмониву васлкунӣ анҷом ёфта буд. Аввалин эълони қимати сохтмони ин НОБ ба соли 1994 бармегардад, ки арзиши умумии лоиҳа тақрибан 3,5 миллиард доллар арзёбӣ мешуд. Агар воқеъан сеяки корҳои сохтмони анҷом шуда бошанд, лоиҳа тақрибан ба ҳудуди 2,3-2,5 млрд.и дигар зарурат дошт.   

Соли 2016, баъди интихоби ширкати итолиёвии Salini Impregilo ба ҳайси пудратчии генералии сохтмон, эълон гардид, ки “сохтмони аср” ба 3,9 млрд доллари дигар ниёз дорад. Гаронарзиштарин қисми он сохтмони сарбанди сангрезаии 335-метра гуфта мешуд, ки тақрибан $1,95 млрд масраф дошт. Моҳи октябри соли 2016 маҷрои Вахш расман баста шуд, ки оғози марҳилаи нави бузурги сохтмон гардид. 

Чанд сол баъд қимати сохтмон дубора ҷаҳиши чашмгире кард: Сандуқи байналмилалии пул соли 2024 иттилоъ дод аз соли 2007 ҳукумати Тоҷикистон барои сохтмони Роғун тақрибан $3,5 млрд сармоягузорӣ кардааст – тақрибан кулли маблағеро, ки соли 2016 барои сохтмони пурраи НОБ эълон карда буданд. Гуфта мешуд қисми асосии маблағгузорӣ аз буҷаи давлатӣ таъмин шудааст. Ҳамчунин фурӯши саҳмияҳои НБО-и Роғун, вомбаргҳои дохилӣ, еврооблигатсияҳои 500-миллиондолларӣ, ки соли 2017 бароварда шуданд, вомбаргҳои НБО-и Роғун ба маблағи 900 миллион сомонӣ, ки соли 2021 аз ҷониби Фонди давлатии нафақа харидорӣ шуданд. 

Дар ҳамин ҳол, ҷустуҷӯ дар эълону маълумотрасониҳои мақомот дар ин маврид нишон медиҳад то соли 2024 барои сохтмони “Роғун” беш аз 40 млрд сомонӣ, ки каме бештар аз 4 млрд долларро ташкир медиҳад, равона шудааст. 

Чӣ гуна $3 млрд ба қариб 6 млрд табдил ёфт?

Парадокси асосии иқтисодии “Роғун” ҳамин ҷост. Ин ҳам ниёзҳои эълоншуда давоми солҳо: 
Соли 2008 — тақрибан $3 млрд;
Соли 2016 — $3,9 млрд;
Соли 2022 Вазорати энержии Тоҷикистон аллакай аз зарурати беш аз $5 миллиард ҳарф мезад.
Моҳи феврали соли 2023 ин арзёбӣ ба $6,2 миллиард доллар расид;
Солҳои 2024–2025 S&P Global Ratings хароҷоти боқимондаро тақрибан $6,4 млрд эълон кард;
Соли 2026 арзёбии нав тақрибан $5,8 млрд.ро нишон медод. Сабаби поин рафтани қимат на баррасии дубора, балки масрафе буд, ки дар ин муддат иттифоқ афтод. Яъне байни солҳои 2024-2026 дар сохтмон ҳудуди $600 млн хароҷот шуд.  Бо ин “нумӯъ”-и арзёбиҳо, агар қимат дигар боло наравад (ки хеле баъид аст), “сохтмони аср” барои кишвар ҳудуди $10,5 млрд тамом хоҳад шуд

Бояд гуфт 5,8 миллиард доллар арзиши нави ниҳоии тамоми НБО-и Роғун нест. Ин маблағи тахминии масрафи боқимонда барои анҷоми лоиҳа аст. Гузашта аз ин, дар ҳуҷҷатҳои Бонки Ҷаҳонӣ таъкид мешавад, ки тағйироти иловагӣ дар қарордодҳо ва корҳои эҳтимолии иловагӣ метавонанд ба маблағи ниҳоӣ таъсир расонанд. Вазири молияи Тоҷикистон Файзиддин Қаҳҳорзода ҳам гуфта буд, ки арзиши ниҳоии “Роғун”-ро мешавад танҳо баъди анҷоми сохтмон муайян кард.

Албатта, дар ҳисобу китоби пешакии масрафи сохтмоне ба ин бузургӣ мисли НОБ “Роғун” дақиқият тақрибан ғайриимкон аст, аммо вақте фарқ беш аз ду баробар мешавад, суолҳои зиёде ҳам пайдо мешаванд.  

Лимит афсона шуд, ё ваъда?

Соли 2018, вақте чархаи аввали НОБ “Роғун” ба кор даромад, раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар як суханронии бошукӯҳу тантанивие бо ифтихори тамом эълон кард “лимити барқ барои мардуми Тоҷикистон дигар афсона шуд”. Аммо на он сол ва на соли 2019, ки чархаи дувум ба истифода дода шуд, лимит афсона нагашт. Аз замони он ваъда инак 8 сол гузаштааст, аммо он ваъда афсона шуду, лимит идома дорад.

Арзёбии техник мегӯяд иқтидори НОБ “Роғун” баъди ба кор даромади ҳар шаш чархааш, тақрибан 3,6–3,78 ГВт хоҳад буд. Тибқи додаҳои Вазорати энержии Тоҷикистон, соли 2024 Роғун 1,22 млрд киловатт-соат нерӯи барқ истеҳсол кардааст. Дар нимсолаи аввали соли 2025 он ба 836 миллион киловатт-соат расида, аммо дар нимсолаи аввали соли 2026 камтар шуда ва то 675 миллион киловатт-соат поин рафтааст. Бо ба кор даромадани ду чархаи аввали ин нерӯгоҳ ҳамагӣ каме бештар аз 5 дарсад ба иқтидори энержии кишвар афзудааст. 

Қарор аст сохтмони бузургтарин нерӯгоҳи минтақа ҳудуди 10-11 соли дигар идома кунад. Қимати сохтмони он дар 18 сол се баробар боло рафт ва баъид аст, ки ин болоравӣ идома накунад. Вақте охирин сохтмончи ин сохтмони бузургро тарк кард, шояд қимати он ба беш аз 15 миллиард доллар расида бошад. 

Агар аз замони оғози сохтмон ҳисоб кунем, 50 сол ва агар аз шурӯъи дуборааш ҳисоб шавад 30 сол барои сохтмони он масраф хоҳад шуд. 30 сол ва 15 миллиард доллар.

Бо пешрафти технолоҷи истеҳсоли барқи офтобӣ ва бодӣ бо суръат арзонтар мешавад. Барои мисол, худи панелҳои офтобӣ аз соли 2010 97% ё 33 баробар арзонтар шудаанд ва қимати истеҳсоли барқ тавассути онҳо низ даҳҳо баробар камтар шудааст. То замони ба кор шурӯъ кардани “Роғун”, бидуни шубҳа, қимати нерӯи барқ бамаротиб арзонтар хоҳад буд. Ҳамин ҳоло қимати барқи офтобӣ аз обӣ арзонтар аст, чӣ расад ба даҳ соли пас. Ҳоло қимати миёнаи барқи содиротии Тоҷикистон ҳудуди 3,7 сент аст. Вале 10 сол пас ин қимат ба куҷо хоҳад расид ва бо ин суръати рушди технолоҷии истеҳсоли барқ, оё дигар касе ба нерӯи барқи НОБ “Роғун” ниёзе хоҳад дошт, суоли матраҳ аст.

123...785саҳифаи 1 аз 785