Раисҷумҳури худкомаи Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дастур додааст, ки санҷиши фаъолияти соҳибкорони хурду миёна то 1-уми январи соли 2029 маҳдуд карда шавад, аммо санҷишҳои мақомоти андоз аз ин моратория истисно мебошанд.
Раҳмонов ин тасмимро рӯзи 14-уми октябр дар мулоқот бо соҳибкорону сармоягузорон дар Душанбе эълон кардааст. Ба иддаои ӯ, ҳадаф аз тамдиди моратория пешгирӣ аз санҷишҳои беасосу такрорӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти соҳибкорон аст.
Ӯ ҳамчунин таъкид кардааст, ки санҷишҳо, талаб кардани ҳуҷҷатҳои иловагӣ ва даъвати соҳибкорон ба мақомоти давлатӣ бояд танҳо дар ҳолатҳои пешбиникардаи қонун ва дар сурати мавҷуд будани асосҳои ҳуқуқӣ анҷом дода шаванд.
Раисҷумҳури худкома инчунин хабар додааст, ки дар қонунгузории кишвар барои соҳибкорону сармоягузорон беш аз 240 навъи кафолату имтиёз, аз ҷумла зиёда аз 110 имтиёзи андозиву гумрукӣ пешбинӣ шудааст, аммо маълум нест ин кафолату имтиёзҳо то куҷо дар воқеият амалӣ мешаванд.
Ин бори аввал нест, ки мақомоти Тоҷикистон маҳдуд кардани санҷишҳои соҳибкоронро эълон мекунанд. Мораторияи қаблӣ бо фармони президент аз 10-уми январи соли 2025 ҷорӣ шуда, то 1-уми январи соли 2027 амал мекард. Аммо баъзе соҳибкорон баъдан аз дахолати мақомоти давлатӣ ба фаъолияти худ шикоят карда буданд.
Ҳамзамон Раҳмонов дар мулоқот бо соҳибкорон гуфтааст, ки ҳоло дар Тоҷикистон 395 ҳазор субъекти соҳибкорӣ фаъолият дошта, шумораи онҳо нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 20 ҳазор зиёд шудааст. Ҳадафи ҳукумат то соли 2030 расонидани шумораи субъектҳои соҳибкорӣ ба ҳадди ақал 500 ҳазор мебошад.
Аммо, бино ба маълумоте, ки Asia-Plus моҳи феврали соли 2024 нашр карда буд, дар соли 2023 фаъолияти 21,5 ҳазор соҳибкор, аз ҷумла 20,5 ҳазор соҳибкори инфиродӣ ва 982 шахси ҳуқуқӣ қатъ шудааст. Ҳамзамон, дар ҳамон сол 33,1 ҳазор соҳибкори нав ба қайд гирифта шуда буд.
Дар нуҳ моҳи соли 2025 бошад, тибқи маълумоти Агентии омори назди Президенти Тоҷикистон, фаъолияти 18 ҳазору 818 субъекти хоҷагидорӣ қатъ шудааст. Аз ин шумора 18 ҳазору 41 субъект соҳибкорони инфиродӣ ва 777 субъект шахсони ҳуқуқӣ буданд.
Дар муқоиса бо ҳамин давраи соли 2024, ки 15 ҳазору 188 субъект барҳам дода шуда буд, ин нишондиҳанда дар нуҳ моҳи соли 2025 тақрибан 24 дарсад зиёд шуда буд. Аммо, тавре баъзе аз соҳибкорон мегӯянд, аз сабабҳои асосии қатъи фаъолияти соҳибкорони хурд, ин надоштани имтиёз, тафтишҳои аз ҳад зиёд, ҷаримаҳои ҳангуфт ва чанд навъи андоз мебошад.
Агентии омори кишвар сабаби қатъ кардани фаъолияти ҳазорҳо соҳибкорро баён накардааст. Вале, баъзе аз соҳибкорон мегӯянд, аз сабабҳои асосии қатъи фаъолияти соҳибкорони хурд, ин надоштани имтиёз, тафтишҳои аз ҳад зиёд, ҷаримаҳои ҳангуфт ва чанд навъи андоз мебошад.
Аммо дида мешавад, ки дар муқобили соҳибкорони хурд, мақомот, бахусус раисҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон ба соҳибкорони наздик ба худаш имтиёзҳое медиҳад, ки хеле бузурганд.
Тибқи натиҷаҳои пурсиши корхонаҳо дар соли 2024, ки Бонки ҷаҳонӣ анҷом додааст ва 364 корхонаро фаро гирифта буд, 29,4 дарсади пурсидашудагон меъёрҳои андозро монеаи асосии фаъолияти худ номида, барои 14,8 дарсад дастрасӣ ба маблағгузорӣ мушкили асосӣ будааст.
Ҳамчунин 12,6 дарсади корхонаҳо таъмини нерӯи барқ ва 5,5 дарсад рақобати соҳибкорони ғайрирасмиро аз монеаҳои асосӣ донистаанд. Фасодро 4,1 дарсади пурсидашудагон ҳамчун мушкили асосӣ зикр кардаанд.
Ин натиҷаҳо ба корхонаҳои иштирокдори пурсиш дахл доранд ва наметавон онҳоро ба тамоми соҳибкорони кишвар нисбат дод. Бо вуҷуди ин, маълумот нишон медиҳад, ки мушкилоти бахши хусусӣ танҳо ба санҷишҳои давлатӣ маҳдуд намешавад ва маълум нест ин моратория то куҷо ба соҳибкорон кумак хоҳад кард ва оё он амалӣ хоҳад шуд ё на.
Дар баробари ин, соҳибкорон бо мушкилоти дигар, аз ҷумла инҳисори баъзе соҳаҳои сердаромад, рақобати нобаробар ва робитаҳои хешутабориву ошноӣ дар тақсими имконият ва имтиёзҳои иқтисодӣ низ рӯбарӯ ҳастанд. Ба андешаи мунтақидон, чунин омилҳо барои соҳибкорони мустақил монеа эҷод карда, рушди рақобати солимро маҳдуд месозанд.










