Хона блог

Суҳбати Эмомалӣ Раҳмон бо Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов

Аз ҷониби
AZDA TV-2
-
0

Субҳи имрӯз Эмомалӣ Раҳмон бо собиқ Президенти Туркманистон Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов телефонӣ суҳбат кард.

Бино ба иттилои Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон, имрӯз, 15-уми майи соли 2023 Эмомалӣ Раҳмон бо Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов телефонӣ суҳбат кардааст.

Ба қавли манбаъ, “дар рафти суҳбат тамоми маҷмуи масъалаҳои ҳамкории дуҷониба, натиҷаҳои сафари давлатии Президенти Туркманистон ба Тоҷикистон, вазъи имрӯзаи минтақавӣ ва ҷаҳонӣ мавриди баррасӣ қарор дода шуд.”

Ба гуфтаи як манбаъ, аз Ҳукумати Тоҷикистон, таъкиди Хадамоти матбуоти Эмомалӣ Раҳмон дар бораи “вазъи имрӯзаи минтақавӣ ва ҷаҳонӣ” пеш аз ҳама баррасии аҳвол ва авзои кишварҳои пасошӯравӣ аст, ки дар доираи чанд созмон равобит ва ҳамкориҳои худро ҳифз кардаанд, мебошад.

Вай илова кард, вақте сарони кишварҳои Осиёси Марказӣ бо ҳам телефонӣ суҳбат мекунанд ва дар хабарҳои расмӣ ҳам барои мисол таъкид мешавад, ки “ба дигар мавзуъҳои мавриди таваҷҷуҳ андешаронӣ сурат гирифт”, ин маънои онро дорад, ки чун аксар раҳбарони ин кишварҳо бар иловаи доштани равобити хуби сиёсӣ ва ҳамкорӣ, дӯстони хуб ва рафиқони бо эътимоде низ барои якдигар дониста мешаванд, пеш аз ҳама муҳимтарин мавзӯъҳои рӯз ва ё вокунишҳои мардумӣ дар бораи ин ё он ҳодиса мавриди таваҷҷуҳ ва ба гунаи мисол, хабарҳои ахир дар бораи бедарак ва ё бемор шудани раисҷумҳури Беларус Александр Лукашенко мавриди баррасии онҳо қарор мегирад.

Гуфта мешавад, Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон дар поёни ин хабар афзуда, ки “ҷонибҳо зимни суҳбати телефонӣ масъалаҳои омодагӣ ба чорабиниҳои сатҳи олии минтақавӣ, аз ҷумла саммитҳои Вохӯрии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Бунёди байналмилалии наҷоти Аралро, ки моҳи сентябри соли ҷорӣ дар шаҳри Душанбе баргузор мегарданд, муҳокима карданд.”

Шумори қурбониёни ҷанги Ғазза баъд аз эълони оташбас аз 1300 кас гузашт

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Вазорати тандурустии Ғазза рӯзи душанбе, 7-уми сентябр эълом кард, ки дар 24 соати гузашта дар пайи ҳамлаҳои Исроил ба ин борика 7 кас кушта шуда ва 30 захмии дигар ба бемористонҳо интиқол дода шудаанд.

Ба гуфтаи ин ниҳод, бо вуҷуди эълони оташбас миёни Исроил ва ҲАМОС ҳамлаҳои ҳавоии Исроил ба минтақаҳои гуногуни Ғазза, бахусус маконҳо ва хаймаҳои оварагон идома дорад, ки дар пайҳи ҳар ҳамла даҳҳо нафар кушта ва захмӣ мешаванд.

Вазорати тандурустии Ғазза ҳамчунин дар омораш, таъкид мекунад, ки аз замони иҷрои оташбас дар моҳи октябри соли 2025 то имрӯз Исроил бо ҳамлаҳояш дар Ғазза 1352 нафарро кушта ва 4511 нафари дигарро захмӣ кардааст.

Аммо, бар асоси омори ин ниҳод, аз оғози ҷанги Исроил бо ҲАМОС дар моҳи октябри соли 2023 то имрӯз дастикам 73 ҳазору 658 нафар дар Навори Ғазза кушта ва беш аз 174 ҳазор нафар захмӣ шудаанд. Ҳазорон нафар низ эҳтимолан то ҳол зери харобаҳои биноҳои тахрибшуда қарор доранд.

Гузориши ахири Reuters низ тасдиқ мекунад, ки бо вуҷуди оташбасе, ки бо миёнҷигарии ИМА, ҳамлаҳои низомии Исроил дар Ғазза идома доранд. Аз ҷумла, рӯзи 6-уми сентябр дар чанд ҳамла дастикам чор нафар, аз ҷумла кӯдакон, кушта шудаанд. Reuters менависад, ки аз замони оташбас беш аз 1300 фаластинӣ кушта шудаанд. Чизе, ки Вазорати тандурустии Ғазза онро тасдиқ мекунад.

Ёдовра мешавем, ки ҳамлаҳои Исроил ба Ғазза баъд аз ҳамлаи ҲАМОС ба Исроил дар 7-уми октябри соли 2023 оғоз шуд. Дар натиҷаи он, ба гуфтаи мақомоти Исроил, тақрибан 1200 нафар кушта ва садҳо нафар гаравгон гирифта шуданд. Исроил баъдан амалиёти густурдаи низомиро дар Навори Ғазза оғоз кард.

Аммо, баъд аз харобиҳои зиёд дар моҳи октябри соли 2025 ташбаси бо тарҳи пешниҳодии Амрико ва миёнҷигарии чанд кишвари минтақа ба ҷангҳои густурда хотима бахшид. Вале, ба гуфтаи расонаҳо, амалиёти низомии Исроил дар Ғазза ҳанӯз ҳам идома дорад. Исроил ин амалиётро бо зарурати пешгирии ҳамлаҳои ҲАМОС ва дигар гурӯҳҳои мусаллаҳи фаластинӣ асоснок мекунад, дар ҳоле ки ҲАМОС Исроилро ба нақзи оташбас муттаҳам мекунад.

Созмони Милали Муттаҳид низ дар гузоиршҳояш вазъи инсонӣ дар Ғаззаро “асафбор” гуфта, талафоти ғайринизомиёнро “нигаронкунанда” арзёбӣ карда буд. Ҳамзамон Созмони ҷаҳонии тандурустӣ ва дигар созмонҳои ҳомии ҳуқуқи инсон вазъи Ғаззаро ҳамчун як буҳрони ҷиддии башардӯстона арзёбӣ карда, монеъ шудани вуруди кумакҳои башардӯстона аз ҷониби Исроил ба аҳолии Ғаззаро нақзи ҳуқуқҳои байналмилалӣ медонанд. Бархе аз кишварҳо ва ҳомиёни ҳуқуқи инсон яке аз сабабҳои бад шудани вазъи инсонӣ дар ин борикаро бидуни ҷазо мондани ҷинояткорони ҷангӣ арзёбӣ мекунанд.

Раҳмон дар паради низомӣ аз афсарону сарбозон чӣ хост?

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Дар майдони “Истиқлол”-и пойтахт рӯзи 7-уми сентябр ба муносибати 35-умин солгарди Истиқлоли давлатии Тоҷикистон паради низомӣ баргузор гардид.

Бар асоси маълумоти расонаҳои давлатӣ, дар ин чорабинӣ Президент Эмомалӣ Раҳмон, раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олӣ ва шаҳрдори Душанбе Рустами Эмомалӣ, роҳбарони мақомоти давлатӣ, намояндагони сохторҳои қудратӣ ва беш аз 27 ҳазор афсарону сарбоз иштирок карданд.

Гуфта мешавад, зимни суханронӣ Эмомалӣ Раҳмон аз сарбозон ва низомиён хост, ки ойинномаҳои низомиро қатъиян риоя намуда, сатҳи масъулиятшиносӣ, интизом ва касбияти худро баланд бардоранд.

Ӯ гуфт: “Талаботи ойинномаҳои ҳарбӣ, мунтазам баланд бардоштани сатҳи касбият, масъулиятшиносӣ, садоқат ба Ватан, давлат ва халқи Тоҷикистон вазифаи муҳимтарину муқаддаси ҳар як афсар ва сарбоз мебошад.“

Ин таъкиди президент дар ҳолест, ки масъалаи муносибатҳои ғайриоинномавӣ ва марги сарбозон дар қисмҳои ҳарбии Тоҷикистон солҳои охир борҳо мавриди баҳс қарор гирифтааст. Ба гуфтаи расонаҳо ва ҳомиёни ҳуқуқ, дар як соли охир ҳадди ақал ҳафт сарбоз дар шароити гуногун ҷон бохтаанд.

Танҳо чанд рӯз пеш аз паради имсола ҷасади Солеҳ Файзиев, сарбози 19-сола, ба пайвандонаш дар ноҳияи Деваштич супурда шуд. Наздиконаш мегӯянд, мақомот сабаби марги ӯро шарҳ надоданд. Ба гуфтаи онҳо, қарор буд Файзиев низ дар паради Рӯзи истиқлол ширкат кунад.

Пештар, моҳи майи соли ҷорӣ низ Эмомалӣ Раҳмон пас аз марги чанд сарбоз аз фармондеҳони Қувваҳои мусаллаҳ талаб карда буд, ки барои таъмини “интизом, риояи ойинномаҳои ҳарбӣ ва пешгирии қонуншиканиҳо дар қисмҳои низомӣ” тадбирҳои ҷиддӣ андешанд. Вале, дида мешавад, ки ин “таъкиду супоришҳо” танҳо дар ҳадди сухан ва рӯи коғаз боқӣ мемонанд ва ҳеч тағйироти ҷиддиеро ба вуҷуд намеоранд.

Ҳомиёни ҳуқуқ бар ин назаранд, ки муносибатҳои ғайриоинномавӣ ва бадрафторӣ дар баъзе қисмҳои ҳарбӣ аз ҷумлаи омилҳое мебошанд, ки метавонанд ба марги сарбозон ё қасди ҷони худ кардани онҳо оварда расонад.

Аврупо мехоҳад муҳоҷирони ғайриқонуниро ба кишварҳои сеюм ихроҷ кунад

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Баъзе кишварҳои аврупоӣ талош доранд, то охири соли ҷорӣ бо кишварҳои берун аз Иттиҳоди Аврупо барои таъсиси марказҳои бозгардонии муҳоҷирони ғайриқонунӣ ба созиш бирасанд.

Вазирони корҳои дохилии Олмон, Австрия, Юнон, Дания ва Нидерланд рӯзи 4-уми сентябр дар шаҳри Копенгаген гуфтанд, ки барои расидан ба чунин созиш қадамҳои мушаххас муайян кардаанд. Ҳадаф аз ин тарҳ суръат бахшидани раванди бозгардондани шахсоне мебошад, ки дархости паноҳандагиашон рад шудааст ё бояд қаламрави Иттиҳоди Аврупоро тарк кунанд.

Вазири корҳои дохилии Олмон Александр Добринт мегӯяд, ки ҳамроҳ бо кишварҳои мазкур мехоҳанд то поёни соли 2026 бо давлатҳои сеюм ба созиш расанд, то имкони таъсиси чунин марказҳо фароҳам шавад. Ба гуфтаи ӯ, ин панҷ кишвар қарор кардаанд, ки охири моҳи сентябри соли ҷорӣ дар шаҳри Мюнхен баррасии масъалаи мазкурро идома диҳанд.

Ин ташаббус пас аз тағйирот дар сиёсати муҳоҷирати Иттиҳоди Аврупо пеш гирифта мешавад. Қоидаҳои нави аврупоӣ имконият медиҳанд, ки кишварҳои узв барои шахсоне, ки ҳаққи мондан дар Аврупоро надоранд, марказҳои бозгардонӣ дар кишварҳои берун аз иттиҳодия таъсис диҳанд.

Тарафдорони ин тарҳ мегӯянд, чунин марказҳо метавонанд раванди ихроҷи муҳоҷиронро осон ва самараноктар кунанд ва ба коҳиши муҳоҷирати ғайриқонунӣ мусоидат намоянд. Аммо созмонҳои ҳомии ҳуқуқи инсон ва баъзе ниҳодҳои байналмилалӣ аз паёмадҳои эҳтимолии он нигаронӣ доранд.

Созмонҳои ҳуқуқи башар ҳушдор медиҳанд, ки интиқоли муҳоҷирон ба марказҳои берун аз Иттиҳоди Аврупо метавонад ба ҳуқуқи паноҳҷӯён таъсир расонад ва назорати ҳуқуқии онҳоро мушкил созад. Шӯрои Аврупо низ пештар дар бораи хатари нақзи ҳуқуқҳои асосии инсон дар чунин марказҳо изҳори нигаронӣ карда буд.

Дания, ки яке аз ҷонибдорони асосии ин идея мебошад, гуфтааст, умед дорад то охири соли 2027 имкони интиқоли муҳоҷирон ба яке аз чунин марказҳоро фароҳам кунад. Кишварҳои иштирокчӣ ҳамчунин мегӯянд, ки дар марҳилаҳои минбаъда бо Созмони Байналмилалии Муҳоҷират ва Комиссариати олии СММ оид ба паноҳандагон машварат хоҳанд кард.

Бо вуҷуди ин, то ҳол номи кишварҳое, ки метавонанд мизбони чунин марказҳо шаванд, расман эълон нашудааст. Гуфтугӯҳо бо чанд давлати берун аз Иттиҳоди Аврупо идома доранд.

“Роғун” ё нерӯгоҳи офтобӣ, ки бо суръат арзон мешавад? Кадоме беҳтар аст? 

Аз ҷониби
a m
-
0

Тибқи охирин ҳисобҳо, барои ба итмом расонидани сохтмони НОБ “Роғун” боз ҳудуди $6,3 млрд лозим аст. Бо дарназардошти маблағи аллакай масрафшуда, қимати ин сохтмони нимасра беш аз $10,5 млрд тамом хоҳад шуд. Дар ҳоле ки қимати нерӯгоҳ ва барқи офтобиву бодӣ бо суръат арзонтар мешавад ва суръати сохтмони нерӯгоҳи офтобӣ низ бамаротиб тезтар аст, оё месазад ба ҷои “Роғун” дар Тоҷикистони офтобӣ нерӯгоҳи офтобӣ сохта шавад? Ҳисобҳо нишон медиҳанд, нерӯгоҳи офтобие, ки ба $6,3 млрд сохта мешавад, бештар аз “Роғун”-и 10,5-миллиардӣ барқ истеҳсол хоҳад кард.

Бонки Ҷаҳонӣ мегӯяд, ки барои ба анҷом расондани НОБ “Роғун” аз марҳалаи ҳозира боз $6,29 млрд лозим аст. Ин арзиши умумии таърихии “Роғун” нест; ин маблағест, ки аз ин ба баъд барои анҷоми сохтмон зарур аст. Тибқи додаҳои мақомоти Тоҷикистон то имрӯз барои сохтмони “Роғун” ҳудуди  $4 млрд масраф шудааст. Истеҳсоли пешбинишудаи ин НОБ баъди пурра ба истифода дода шуданаш 14,4 млрд кВт·соат дар сол хоҳад буд.

IRENA — (International Renewable Energy Agency, ё Оҷонси байналмилалии энержии барқароршаванда) мегӯяд, соли 2024 арзиши миёнаи сохтмони нерӯгоҳи бузурги офтобӣ дар ҷаҳон $691 барои ҳар 1 кВт иқтидор буд. Аммо чун қимати нерӯгоҳҳои барқӣ бисёр бо суръат поин мераванд, ин нарх дар соли 2025 то $599 барои ҳар 1 кВт иқтидор поин рафт. Агар суръати поинравӣ ҳамин тавр идома ёбад, дар соли 2026 нархи нерӯгоҳи офтобӣ барои ҳар 1 кВт иқтидор метавонад то  $520 поин равад. 

Аммо мо барои тахминӣ нашудани ҳисоб, қимати тасдиқшудаи соли 2025-ро интихоб мекунем. Агар шартан ҳамин $6,29 млрд, ки Бонки Ҷаҳонӣ барои анҷоми “Роғун” зарур медонад, барои нерӯгоҳи офтобӣ масраф шавад, чунин натиҷа ба даст меояд: $6,29 млрд ÷ $599/кВт ≈ 10,5 ГВт иқтидори офтобӣ.

Бонки Ҷаҳонӣ мегӯяд, иқтидори ниҳоии “Роғун” 3,78 ГВт ва истеҳсоли миёнаи солонаи он тақрибан 14,4 млрд кВт·соат хоҳад буд; барои анҷоми лоиҳа тақрибан $6,29 млрд лозим аст.

Ҳоло истеҳсоли офтобиро ҳисоб мекунем. Барои он ки муқоиса бо ҳисоби пешина яксон монад, аввал коэффитсиенти миёнаи ҷаҳонии офтобии IRENA — тақрибан 17,4%-ро мегирем: 10,5 ГВт × 8760 × 17,4% ≈ 16,0 млрд кВт·соат дар сол. Рақами 8760 – ин ҳисоби соатҳо дар сол аст. (365*24=8760)

Ҳатто бо коэффитсиенти миёнаи ҷаҳонӣ (дар ҳоле, ки Тоҷикистон хеле болотар аст) иқтидори “Роғун” тақрибан 3,78 ГВт ва нерӯгоҳи офтобӣ ҳудуди 10,5 ГВт хоҳад буд. Истеҳсоли солонаи онҳо бошад, мутаносибан 14,4 млрд кВт/соат ва ҳудуди 16 млрд кВт/соат хоҳад буд. Яъне, бо нархи 2025, ҳатто бо нишондиҳандаи миёнаи ҷаҳонии 17,4%, ҳамон $6,29 млрд метавонад дар офтобӣ тақрибан 1,6 млрд кВт·соат бештар барқи солона диҳад.

Аммо Тоҷикистон бинобар офтобӣ будан, аз сатҳи миёнаи ҷаҳонӣ болотар аст. Агар коэффитсиенти воқеии 20–22% гирем, ҳамон 10,5 ГВт чунин натиҷа медиҳад: 

20% → тақрибан 18,4 млрд кВт·соат дар сол
22% → тақрибан 20,2 млрд кВт·соат дар сол

Яъне, фарқ хеле ҷиддитар мешавад:

“Роғун” → 14,4 TWh
Нерӯгоҳи офтобӣ, CF (коифитсиент) 20% → 18,4 TWh.
Нерӯгоҳи офтобӣ, CF 22% → 20,2 TWh.

Аз рӯи формулаи “як доллар → чанд кВт·соат истеҳсоли солона”, нерӯгоҳи офтобӣ метавонад бо ҳамон сармоя нисбат ба истеҳсоли ниҳоии “Роғун” тақрибан 28–41% бештар барқ диҳад.

Аммо нерӯгоҳи офтобӣ наметвонад шабона барқ истеҳсол кунад, бинобар ин барои таъмини шабонаи барқ, ботрӣ лозим дорад, то онро захира карда, шабонгоҳ содир намояд. Бинобар ин ба қимат бояд ботриҳо ҳам изофа шаванд. 

Инак, “Роғун” 14,4 TWh дар сол барқ медиҳад. Ба ҳисоби миёна ин тақрибан баробари 14,4 TWh ÷ 8760 ≈ 1,64 ГВт қувваи миёнаи ҳамешагӣ аст. Агар хоҳем ҳамин 1,64 ГВт-ро баъди ғуруби офтоб барои 4 соат таъмин кунем, ба мо тақрибан: 1,64 × 4 ≈ 6,6 GWh энергияи қобили истифода лозим мешавад.

IRENA барои соли 2025 арзиши миёнаи ҷаҳонии BESS (Battery Energy Storage System — системаи захиракунии нерӯи барқ бо батареяҳо)-ро тақрибан $171/кВт·соат мегирад. Агар самаранокии round-trip (самаранокии пурраи давраи захира ва бозпас гирифтани энержи) -и ботриро тақрибан 90% гирем, барои гирифтани 6,6 GWh барқи воқеӣ тақрибан 7,3 GWh иқтидори ботри лозим мешавад. Танҳо қимати ботрӣ тақрибан: 7,3 млн кВт·соат × $171 ≈ $1,25 млрд тамом мешавад. Ғайри ин, бояд тақрибан 10% талафоти ботриро ҳам ҷуброн кунем.

Бо ҳамин усули дақиқтар ҳисоб чунин мешавад:

СистемаCF 20%CF 22%
Танҳо офтоб, 14,4 TWh$4,92 млрд$4,48 млрд
Офтоб + ботрии 4-соата~$6,26 млрд~$5,81 млрд
Офтоб + ботрии 8-соата~$7,60 млрд~$7,14 млрд
Офтоб + ботрии 12-соата~$8,94 млрд~$8,47 млрд
“Роғун”$6,29 млрд$6,29 млрд

Содатар карда гӯем, бо ботрии 4-соата, дар сенориёи CF=20% арзиши нерӯгоҳи офтобӣ + ботрӣ тақрибан $6,26 млрд тамом мешавад — қариб айнан баробари $6,29 млрд-и “Роғун”. 

Агар CF=22% бошад: ~$5,81 млрд, яъне ҳатто бо ботрии 4-соата тақрибан $480 млн арзонтар аз $6,29 млрд. Аммо агар хоҳем 8 ё 12 соати захира дошта бошем, офтоб + ботрӣ аз “Роғун” гаронтар тамом мешавад.

Аз тарафи дигар, арзиши худи барқи нав низ тағйир ёфтааст. Дар гузориши нави IRENA барои соли 2025:

Нерӯгоҳи офтобӣ → $44/MWh = 4,4 сент/кВт·соат

Нерӯгоҳи обӣ → $62/MWh = 6,2 сент/кВт·соат

Хулоса, агар танҳо истеҳсоли солонаи барқро муқоиса кунем, бо $6,29 млрд нерӯгоҳӣ офтобӣ метавонад тақрибан 16–20 млрд кВт·соат барқ диҳад, дар ҳоле ки истеҳсоли миёнаи солонаи “Роғун” 14,4 млрд кВт·соат пешбинӣ шудааст. Барои истеҳсоли худи 14,4 TWh нерӯгоҳи офтобӣ, тақрибан ба $4,5–4,9 млрд ниёз дорад. Агар 4 соати ботрӣ низ илова шавад, арзиши умумӣ тақрибан $5,8–6,3 млрд мешавад — яъне ба маблағи боқимондаи сохтмони “Роғун” хеле наздик. Аммо барои 8–12 соат захира нерӯгоҳи офтобӣ + ботрӣ гаронтар тамом мешавад ва ҳанӯз қобилияти захираи чандрӯза ё мавсимии обанборро пурра иваз намекунад.

Ва ҳатто ботрии 12-соата ҳанӯз қобилияти пурраи “Роғун”-ро нахоҳад дошт. Обанбор метавонад энержиро на танҳо аз рӯз ба шаб, балки байни рӯзҳо ва то андозае байни мавсимҳо нигоҳ дорад. Яъне 14,4 млрд кВт·соати “Роғун” ва 14,4 млрд кВт·соати офтобӣ маҳсулоти энергетикии ҳамсон нестанд. “Роғун” метавонад шабона барқ диҳад, истеҳсолро мувофиқи талабот зиёд ё кам кунад, басомад ва шабакаро танзим намояд. Бонки Ҷаҳонӣ низ махсус қайд мекунад, ки “Роғун” метавонад ба мувозинати манбаъҳои тағйирёбандаи офтоб ва бод кумак кунад.

Дар ҳамин ҳол, нерӯгоҳи офтоби бартарии муҳими дигаре дорад: шарт нест 10,5 ГВт-ро дар як нуқта ва якбора сохт. Метавон онро ба даҳҳо ё садҳо нерӯгоҳ тақсим кард, дар минтақаҳои наздик ба марказҳои истеъмол сохт ва марҳила ба марҳила ба шабака ворид намуд. Ин метавонад хавфи сохтмон, баъзе хароҷоти интиқол ва талафоти барқро кам кунад.

Аммо оё бо ҳамин муқоисаро метавон ҷамъбаст кард?

На. “Роғун” танҳо нерӯгоҳи истеҳсоли барқ нест. Обанбори он метавонад тақрибан 13,3 миллиард метри мукааб об захира кунад. Ин ба Тоҷикистон имкони танзими ҷараёни обро медиҳад, ки омили қудратманди геополитикист.

Дар шароите, ки тағйирёбии иқлим, обшавии пиряхҳо ва афзоиши талабот ба об аҳамияти захираҳои обиро дар Осиёи Марказӣ бештар мекунанд, арзиши “Роғун”-ро танҳо бо нархи як киловатт-соат чен кардан дуруст нест. Обанбор метавонад дар оянда аҳамияти иқтисодӣ ва стратегии на камтар аз худи нерӯи барқ пайдо кунад.

“Роғун” бояд сохта шавад. Аммо шаффоф, аз ҷиҳати иқтисодӣ ҳисобшуда ва бо назардошти манфиатҳои миллии Тоҷикистон.

Абдуманнон Шералиев

Сафири Тоҷикистон дар Эрон: Душанбе аз таҳримҳои зидди Эрон ҳимоят намекунад

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Сафири Тоҷикистон дар Эрон Низомиддин Зоҳидӣ гуфт, Душанбе мухолифи таҳримҳои зидди Эрон аст ва чунин маҳдудиятҳоро ба нафъи ҳеҷ кишвар намедонад.

Ӯ зимни нишасти хабарӣ ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатии Тоҷикистон изҳор дошт, ки бисёре аз таҳримҳо бо меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ мутобиқат надоранд ва набояд ҳамчун воситаи ҳалли ихтилофҳои сиёсӣ истифода шаванд. Ба гуфтаи ӯ, мавқеи Тоҷикистон ин аст, ки таҳримҳо на ба кишваре, ки онҳоро ҷорӣ мекунад, суд меоранд ва на ба кишваре, ки таҳти таҳрим қарор мегирад.

Изҳороти сафири Тоҷикистон дар ҳоле садо медиҳад, ки танишҳо миёни Иёлоти Муттаҳида, Исроил ва Эрон дар моҳҳои охир шиддат гирифтаанд. Аз охири моҳи феврали соли 2026 Амрико ва Исроил силсилаи ҳамлаҳоро ба мавқеъҳои низомӣ, зерсохторҳои мушакӣ ва бахшҳое аз барномаи ҳастаии Эрон оғоз карданд. Вашингтон ва Тел-Авив мегӯянд, ҳадафи онҳо ҷилавгирӣ аз густариши барномаи ҳастаии Эрон, маҳдуд кардани тавоноии мушакӣ ва коҳиши нуфузи низомии Теҳрон дар минтақа будааст. Эрон ин ҳамлаҳоро нақзи соҳибихтиёрии худ дониста, онҳоро рад карда ва бо ҳамлаҳои ҷавобӣ ба мавқеъҳои ИМА ва ҳампаймонҳои он дар минтақа посух додааст.

Тоҷикистон аз оғози даргириҳо мавқеи эҳтиёткорона пеш гирифтааст. Душанбе борҳо аз роҳи ҳалли дипломатии низоъ ҷонибдорӣ карда, ҳамзамон яке аз аввалин кишварҳое буд, ки баъд аз оғози ҳамлаҳо ба Эрон ба ин кишвар кумакҳои башардӯстона фиристод. Ин кумакҳо доруворӣ, маводи ғизоӣ ва дигар лавозимоти заруриро дар бар мегирифтанд.

Дар солҳои охир равобити Тоҷикистону Эрон ба таври назаррас густариш ёфтааст. Мақомоти ду кишвар ҳамкориҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангиро ба сатҳи шарикии стратегӣ расонида, ҳаҷми мубодилаи тиҷоратӣ низ афзоиш ёфтааст.

Изҳороти ахири сафири Тоҷикистон нишон медиҳад, ки Душанбе дар баробари идомаи муносибатҳои наздик бо Эрон, сиёсати мухолифат бо таҳримҳои якҷонибаро низ идома медиҳад ва аз ҳалли баҳсҳои байналмилалӣ тавассути муколама ва роҳҳои дипломатӣ ҷонибдорӣ мекунад.

Ёдовар мешавем, ки Муносибатҳои Тоҷикистону Эрон аз соли 2015 ба баъд барои чанд сол сард шуданд. Душанбе Теҳронро ба ҳимоят аз Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон муттаҳам мекард ва расонаҳои давлатии кишвар чандин филму гузоришҳоро бо чунин мазмун пахш намуданд. Эрон ин иддаоҳоро рад мекард. Бо рӯи кор омадани президенти вақти Эрон Иброҳим Раисӣ дар соли 2021 равобити ду кишвар тадриҷан беҳтар шуд ва ҷонибҳо ҳамкориҳои сиёсиву иқтисодиро аз сар гирифтанд.

СММ: Дар се соли охир наздик ба шаш миллион муҳоҷири афғон ба ватанашон баргаштаанд

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Комиссариати олии Созмони Милали Муттаҳид дар умури паноҳандагон (UNHCR) мегӯяд, дар давоми наздик ба се соли охир тақрибан шаш миллион шаҳрванди Афғонистон аз кишварҳои хориҷӣ ба ватанашон баргаштаанд. Ба гуфтаи ин ниҳод, чунин миқёси бозгашт дар таърихи муосир бесобиқа арзёбӣ мешавад.

UNHCR таъкид кардааст, ки бозгашти муҳоҷирон бояд довталабона, амн ва боиззат сурат гирад ва аз ҷомеаи ҷаҳонӣ хостааст, ки Афғонистон ва миллионҳо бозгаштаро фаромӯш накунад.

Дар ҳамин ҳол, Вазорати муҳоҷирони ҳукумати Толибон хабар додааст, ки танҳо дар ҳафтаи ҷорӣ наздик ба 400 муҳоҷири афғон пас аз озод шудан аз зиндонҳои Покистон ба Афғонистон баргардонида шудаанд.

Дар солҳои охир Покистон яке аз кишварҳое буд, ки сиёсати сахттареро нисбат ба муҳоҷирони афғон пеш гирифт. Мақомоти ин кишвар ҳазорон нафарро боздошт ва садҳо ҳазор нафарро аз кишвар хориҷ карданд. Тибқи маълумоти UNHCR, танҳо дар чанд моҳи соли 2026 беш аз 400 ҳазор афғон аз Покистон ба ватан баргаштаанд ва ҳар рӯз ҳазорҳо нафари дигар низ кишварро тарк мекунанд.

Дар Эрон низ ихроҷи муҳоҷирони афғон дар солҳои 2025 ва 2026 суръат гирифтааст. Бар асоси маълумоти Созмони Милали Муттаҳид, садҳо ҳазор нафар танҳо дар соли ҷорӣ аз Эрон ба Афғонистон бозгардонида шудаанд ва қисми зиёди бозгаштҳо ихроҷи маҷбурӣ будааст.

Дар Олмон низ масъалаи бозгардондани баъзе шаҳрвандони афғон, бахусус афроди маҳкумшуда ё онҳое, ки мақомот онҳоро барои амнияти ҷамъиятӣ хатарнок медонанд, дар солҳои охир баҳсҳои сиёсиро ба миён овардааст. Бо вуҷуди ин, ихроҷҳо нисбат ба Покистон ва Эрон дар ҳаҷми хеле маҳдуд анҷом мешаванд ва ҳар маврид ба таври инфиродӣ баррасӣ мегардад.

Тоҷикистон низ тайи солҳои охир даҳҳо шаҳрванди Афғонистонро аз қаламрави худ хориҷ кардааст. Дар айни замон, созмонҳои байналмилалӣ таъкид мекунанд, ки бо дарназардошти вазъи башардӯстона ва ҳуқуқи инсон дар Афғонистон, ҳар гуна бозгардондани паноҳҷӯён бояд мутобиқ ба меъёрҳои байналмилалӣ ва бо риояи принсипи бозгашти ихтиёрӣ анҷом дода шавад.

Боз марги як сарбоз дар артиш. Чаро касе сабаби маргашро шарҳ намедиҳад?

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Солеҳ Файзиеви 19-сола, ки ихтиёран ба хидмати ҳарбӣ рафта буд, дар шароити номаълум ба ҳалокат расидааст. Наздиконаш мегӯянд, ҷасади ӯро ба хонавода супурданд, вале касе шарҳ надод, ки сарбози ҷавон чӣ гуна ва аз чӣ фавтидааст.

Наздикони Солеҳ Файзиев 4-уми сентябри соли ҷорӣ, ба Радиои Озодӣ гуфтанд, ки пайкари ӯ рӯзи 2-юми сентябр ба зодгоҳаш ноҳияи Деваштичи вилояти Суғд оварда шудааст. 

Ба гуфтаи пайвандон, Солеҳ моҳи октябри соли гузашта бо хоҳиши худ ба хидмати ҳарбӣ рафта буд ва дар қисми ҳарбии 0215-и Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ дар шаҳри Исфара адои хидмат мекард.

Тақрибан як моҳ пеш ӯро ҳамроҳи гурӯҳе аз сарбозони дигар барои ширкат дар раҳпаймоии бахшида ба 35-солагии Истиқлоли Тоҷикистон ба ноҳияи Рӯдакӣ бурда буданд.

Ҳоло маълум нест, ки Солеҳ дар куҷо ва дар чӣ шароит ҷон бохтааст.

Яке аз наздиконаш мегӯяд, ҷасади сарбозро намояндагони ҷамоат ва комиссариати ҳарбӣ ба хона овардаанд, аммо дар бораи сабаби марг чизе нагуфтаанд.

Ба гуфтаи пайвандон, вақте онҳо хостанд бидонанд, ки бо Солеҳ чӣ рух додааст, ба онҳо гуфтаанд, дар сурати доштани шикоят ба мақомоти дахлдор муроҷиат кунанд.

То замони нашри ин хабар мақомоти Қӯшунҳои сарҳадӣ дар бораи марги сарбози 19-сола изҳороти расмӣ нашр накардаанд.

Марги Солеҳ Файзиев дар ҳолест, ки дар як соли охир расонаҳо дар бораи марги ҳафт сарбоз хабару гузориш нашр карда бурданд.

Ба гуфтаи коршиносон, латукӯб ва бадрафториҳо дар қисмҳои низомии Тоҷикистон, ки ҳатто сарбозонро ба марг оварда мерасонад, инчунин беҷазо мондани ҷинояткорон дар қисмҳои низомӣ, сабаб шуда, ки ҷавонон аз хидмат дар сафи Қувваҳои мусаллаҳ гурезон шудаанд.

Солҳои охир мақомот барои иҷро кардани нақшаи даъват, дар баробари сарбозшикор аз роҳҳои дигар низ истифода мебаранд, аз ҷумла барқро дар баъзе деҳаҳо пурра қатъ мекунанд ва бар ивази додани барқ сарбоз ё пул талаб мекунанд ё ҳуҷҷати ронандагӣ бар ивази хидмат медиҳанд ва ё наздикони сарбозонро асир мегиранду латтукуб мекунанд.  

Ва чанд соли охир масъулони Вазорати мудофиаи кишвар ғайричашмдошт вуҷуди мушкилотро дар ин соҳа эътироф карда, аз зердастони худ хоста буданд, ки зимни даъвати ҷавонон ба артиш даст ба қонуншиканӣ назананд.

Аз ҷумла, рӯзи 10-уми августи соли ҷорӣ, вазири мудофиаи Тоҷикистон Эмомалӣ Собирзода дар ҷаласаи ҳайати мушовараи вазорат ба “таҳкими интизом ва қонуният, пешгирии қонуншиканиҳо ва беҳтар намудани шароити хизмат” таъкид карда буд. 

Ҳамчунин рӯзи 3-юми сентябр — як рӯз пас аз он ки ҷасади Солеҳ ба наздиконаш супурда шуд — Эмомалӣ Раҳмон низ зимни маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ ба кормандони сохторҳои қудратӣ ва низомии кишвар аз роҳбарони ин сохторҳо талаб кард, ки “бо сарбозон чун фарзандони худ муносибат намоянд”.

Аммо коршиносон бар ин назаранд, ки то дар системаи Вазорати дифоъ тағйироти куллӣ сурат нагирад, бо дастуру супоришҳо ин мушкилот бартараф нахоҳанд шуд.

Парвандаи қатли Домулло Абдуманнон ба додгоҳ рафт

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Мақомоти тафтишотӣ парвандаи қатли Маннон Содиқов, соҳибкори 60-сола ва узви пешини Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистонро барои баррасӣ ба Додгоҳи шаҳри Исфара фиристодаанд.

Дар робита ба куштори ӯ ду сокини Исфара Эҳсон Бобоеви 31-сола ва Юсуф Шарифови 46-сола муттаҳам ҳастанд. Аммо хонаводаи Содиқов мегӯяд, таҳқиқи қазия барои онҳо ҳанӯз саволҳои беҷавоб боқӣ гузоштааст.

Абдусалом Содиқов, писари Домулло Абдуманнон, рӯзи 3-уми сентябр ба Радиои Озодӣ гуфтааст, ки тафтиши парванда анҷом ёфта, он рӯзи 27-уми августи соли ҷорӣ ба додгоҳ ирсол шудааст.

Ба гуфтаи ӯ, хонавода бар ин назар аст, ки дар қазия нафари дигаре низ нақш дорад. Абдусалом мегӯяд, падараш ба ин нафар эътимод дошт ва маҳз ба ҳамин далел наздикон мехостанд ӯ яке аз афроди асосии мавриди таҳқиқ бошад. Ба гуфтаи ӯ, додситон ба хонавода шарҳ додааст, ки ин шахс мустақиман дар саҳнаи куштор ҳузур надоштааст.

Номи шахсе, ки хонавода аз ӯ ёд мекунад, нашр нашудааст ва маълум нест, мақомоти тафтишотӣ нақши эҳтимолии ӯро то кадом андоза санҷидаанд.

Ёдовар мешавем, ки Домулло Абдуманнон охири моҳи апрели соли ҷорӣ нопадид шуда, пас аз чанд рӯз ҷасади ӯро дар ҳудуди як манзили нотамом дар деҳаи Чорбоғи Исфара пайдо карданд.

Тибқи фарзияи расмии мақомот, ин ду нафар рӯзи 27-уми апрел тақрибан соати 03:00 Содиқов Маннонро бо баҳонаи ба шаҳри Душанбе рафтан ва аз маҳбас озод намудани фарзандаш Содиқов Абдусалом, ба мошини тамғаи “BMW”, рақами қайди давлатиаш 33-77 ZZ 02 савор карда, ба самти шаҳри Исфара ҳаракат кардаанд.

Аммо “гумонбарон дар дохили мошин дастони Содиқов Маннонро бо ресмон баста, 100.000 доллари ИМА-ро, ки бо худ доштааст, тасарруф намуда ва ба хонаи сохтмонаш нотамоми Юлдошев Абдунабӣ бурда, дар таҳхонаи он бо истифода аз корди хоҷагӣ, 9 маротиба, аз ҷумла 2 маротиба ба қисми чапи китф ва 7-маротиба ба қисмати рости гардани Содиқов Маннон зарба зада, ӯро ба ҳалокат расонидаанд ва ҷасдро дар саҳни манзили истиқоматӣ зери хок намудаанд.”

Тибқи маълумоти иловагие, ки ба дасти Azda.tv расид, гумонбарон худро корманди амният (КДАМ) муаррифӣ карда, ӯро бо худ бурдаанд. Аммо ҷасадаш субҳи 4-уми май бо захми 11 зарби корд пайдо гардидааст.

Бояд гуфт, Содиқов Маннон раиси собиқи бахши ҲНИТ дар деҳаи Сурхи шаҳри Исфара буда, аз соли 2014 аз ҷониби мақомот мавриди таъқиб қарор гирифта, ба зиндон маҳкум шуда буд. Аммо дар охири соли 2015 аз маҳбас озод гардид.

Фарзанди марҳум, Содиқов Абдусалом низ моҳи октябри соли 2024 бо иттиҳомоти интиқоли пул ба Муҳаммадиқболи Садриддин, мудири пойгоҳи “Ислоҳ” аз ҷониби кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ боздошт гардида, барои 7 сол равонаи зиндон гашта буд ва чанде пеш бар асоси қонуни афв аз зиндон озод шуд.

Тоҷикистон мизбони Конфронси оби СММ мешавад, вале сокинон аз беобӣ ранҷ мекашанд

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид 2-уми сентябр бо иттифоқи оро қатъномаеро қабул кард, ки тартиби баргузории Конфронси оби СММ – 2028-ро расман тасдиқ мекунад.

Бар асоси ин қарор, ҳамоиши ҷаҳонӣ аз 4 то 6-уми майи соли 2028 дар шаҳри Душанбе баргузор хоҳад шуд. Дар ин бора Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон хабар додааст.

Қатънома инчунин пешбинӣ мекунад, ки санади ниҳоии конфронс бо номи “Чорчӯбаи оби Душанбе” таҳия шавад. Ба гуфтаи мақомоти Тоҷикистон, ин санад барои идомаи ҳамкории байналмилалӣ дар бахши идоракунии захираҳои об пас аз анҷоми Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор”, 2018–2028″ замина фароҳам меорад.

Ҳамзамон қарор шудааст, ки соли 2027 дар қароргоҳи Созмони Милали Муттаҳид дар Ню-Йорк ҷаласаи сатҳи баланд барои омодагӣ ба конфронси Душанбе баргузор шавад.

Тоҷикистон солҳои охир яке аз кишварҳои фаъол дар пешбурди ташаббусҳои байналмилалӣ дар соҳаи об ба шумор меравад ва чандин ҳамоиши сатҳи баландро дар ин самт мизбонӣ кардааст.

Бо вуҷуди ин, баргузории конфронси нави ҷаҳонии об дар Душанбе дар ҳолест, ки худи Тоҷикистон то ҳол бо мушкилоти дастрасӣ ба оби нӯшокии тоза рӯбарӯст.

Тибқи омори расмии Кумитаи хоҷагии манзилию коммуналии назди Ҳукумати Тоҷикистон, то охири соли 2025 танҳо 67,3 дарсади аҳолӣ, ё тақрибан 6,9 миллион нафар, бо шабакаҳои мутамаркази оби нӯшокӣ таъмин шудаанд. Ин маънои онро дорад, ки беш аз се миллион сокини кишвар то ҳол ба оби нӯшокии тоза дастрасии доимӣ надоранд.

Ба гуфтаи раиси Кумитаи хоҷагии манзилию коммуналӣ Ҷамшед Табарзода, сатҳи дастрасӣ ба оби нӯшокӣ дар шаҳрҳо 90,7 дарсад, вале дар деҳот ҳамагӣ 57,8 дарсад мебошад.

Дар бисёре аз деҳаҳои кишвар сокинон барои дастрас кардани об аз чашмаҳо, дарёҳо ё чоҳҳо истифода мекунанд. Дар баъзе минтақаҳо низ об тавассути мошинҳои обкаш интиқол дода шуда, сокинон онро дар ҳавзҳо ва зарфҳои махсус барои истифодаи рӯзмарра захира мекунанд.

Мунтақидон мегӯянд, дар ҳоле ки Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ яке аз ташаббускорони асосии рӯзномаи ҷаҳонии об ба ҳисоб меравад, вале то ҳанӯз натавониста дастрасии аҳолии худашро ба оби нӯшокии бехатар дар дохили кишвар таъмин кунад.

Ҷангҳо бар зидди Украина ва Эрон нархи сӯзишвориро дар Тоҷикистон гаронтар карданд

Аз ҷониби
Azda TV 3
-
0

Дар ҳоле ки Тоҷикистон ҳанӯз паёмадҳои ҷанги Русия ва Украинаро дар бозори дохилии сӯзишворӣ эҳсос мекунад, авҷ гирифтани даргириҳои низомӣ миёни Амрико, Исроил ва Эрон ин мушкилро бештар кардааст.

Дар ду рӯзи охир, пас аз ҳамлаҳои нави Амрико ба мавқеъҳои Эрон ва шиддат гирифтани танишҳо дар атрофи тангаи Ҳурмуз, нархи нафти навъи Brent беш аз 4–5 дарсад афзоиш ёфта, ба тақрибан 94,6 доллар барои як бушка расид. Нархи нафти хоми WTI низ аз 90 доллар гузашт. Коршиносон болоравии қимати нафтро ба хатари халалдор шудани интиқоли нафт аз тангаи Ҳурмуз, ки тақрибан панҷяки нафти ҷаҳон аз он мегузарад, марбут медонанд.

Дар Тоҷикистон бошад, болоравии нархи сӯзишворӣ аз оғози тобистони соли ҷорӣ асосан ба таъсири ҷанги Русия ва Украина ва мушкилоти таъмини бозори нафтии Русия вобаста арзёбӣ мешавад. Тоҷикистон беш аз 90 дарсади маҳсулоти нафтии худро аз Русия ворид мекунад ва ҳар гуна тағйирот дар истеҳсол ё содироти сӯзишвории Русия ба бозори дохилии кишвар таъсир мерасонад.

Дар натиҷа, нархи бензини АИ-92 дар Душанбе аз 10,90 сомонӣ дар аввали моҳи июн то ба ҳисоби миёна 13,50 сомонӣ барои як литр боло рафт. Нархи сӯзишвории дизелӣ низ аз 11 сомонӣ то 16,50 сомонӣ афзоиш ёфт ва дар баъзе нуқтаҳои фурӯш ҳатто ба 17–18 сомонӣ расид.

Мақомоти Тоҷикистон қаблан гароншавии сӯзишвориро ба вазъи бозори ҷаҳонӣ ва вобастагии кишвар аз воридоти маҳсулоти нафтӣ рабт дода буданд. Дар ҳамин ҳол, бо идома ёфтани танишҳо дар Ховари Миёна, таҳлилгарон эҳтимол медиҳанд, ки агар нархи ҷаҳонии нафт боз ҳам боло равад, он метавонад дар моҳҳои наздик ба арзиши сӯзишворӣ дар Тоҷикистон низ таъсири бештар расонад.

123...786саҳифаи 1 аз 786