Суҳбати Эмомалӣ Раҳмон бо Қурбонқулӣ Бердимуҳаммадов

-

01/07/2026

Кормандони Хадамоти марзбонии Лаҳистон дар фурудгоҳи Варшава–Модлин як шаҳрванди 31-солаи Тоҷикистонро боздошт карданд. Тибқи иттилои мақомот, ӯ бо парвоз аз Барселона вориди Лаҳистон шуда, ҳангоми расидан аз ҷониби марзбонон мавриди тафтиш қарор гирифт.

Ба гуфтаи мақомоти марзбонӣ, гарчанде шиносномаи ин шаҳрванди Тоҷикистон аслӣ будааст, вале дар дохили он муҳрҳои назорати сарҳадӣ, раводиди Литва ва дигар нишонаҳои расмӣ тағйирдодашуда ва қалбакӣ ошкор шудааст.

Ҳангоми пурсиш ин шаҳрванди 31-солаи Тоҷикистон гуфтааст, ки барои кор ба ҳайси ронанда ба Лаҳистон омадааст. Бар асоси иттилои Хадамоти марзбонии Лаҳистон, ӯ зимни бозпурсӣ гуфтааст, ки ҳуҷҷатҳои сохтакоришударо аз як миёнарав дар Тошканд дастрас намуда, барои онҳо 4 ҳазор доллар пардохт кардааст. Эҳтимол меравад худи ӯ аз қалбакӣ будани раводид ва муҳрҳои убур огоҳ набудааст.

Мақомоти Лаҳистон нисбати ӯ парвандаи ҷиноятӣ оғоз намуданд ва ӯро дар убубри ғайриқонунии марз гунаҳкор дониста 500 злот (ҳудуди 132 доллар) ҷарима ва то 6 моҳ ҳукми зиндон содир карданд. Инчунин қарор дар бораи ихроҷи иҷборӣ ва манъи дубораи ворид шудани ӯ ба кишварҳои минтақаи Шенген барои се сол содир намудаанд.

Аммо ба назари огоҳон, ба эҳтимоли зиёд ин муҳоҷири тоҷик қурбонии шабакаҳои қаллобӣ ва миёнаравони фиребгар шавааст. Зеро қаллобони зиёде бо ҳайси миёнарав аз муҳоиҷрон пули зиёд дарёфт мекунанд, вале барои онҳо раводид ва дигар ҳуҷҷатҳои қалбакӣ сохта медиҳанд.

Бо назардошти чунин ҳолатҳо, коршиносон ба муҳоҷирони тоҷик тавсия медиҳанд, ки ҳангоми омода кардани ҳуҷҷатҳои сафар ва корӣ танҳо аз роҳҳои қонунӣ ва ниҳодҳои расмӣ истифода кунанд ва ба доми фиребгарон наафтанд. Дар бисёр ҳолатҳо чунин шахсон худ қурбонии фиреб мешаванд ва баъдан бо мушкилоти ҷиддии ҳуқуқӣ низ рӯ ба рӯ мегарданд.

Оғози давраи нави машваратҳо байни Тоҷикистону Амрико пас аз танаффуси чаҳорсола

Аз ҷониби

-

01/07/2026

Тоҷикистон ва Иёлоти Муттаҳидаи Амрико пас аз танаффуси чаҳорсола даври даҳуми машваратҳои солонаи сиёсиро дар шаҳри Вашингтон баргузор карданд. Дар мулоқот намояндагони ду кишвар масъалаҳои амниятӣ, иқтисодӣ ва дурнамои ҳамкориҳои дуҷонибаро баррасӣ карданд.

Ҳайати Тоҷикистонро вазири корҳои хориҷӣ Сироҷиддин Муҳриддин ва ҷониби Амрикоро ёвари котиби давлатии ин кишвар оид ба Осиёи Ҷанубӣ ва Марказӣ Пол Капур раҳбарӣ карданд.

Бино ба иттилои Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон, ҷонибҳо дар ҷараёни нишаст рушди муносибатҳои дуҷонибаро баррасӣ намуда, барои густариши ҳамкориҳо дар заминаи эҳтироми мутақобила ва манфиатҳои муштарак изҳори омодагӣ карданд.

Ба иттилои вазорат, дар музокирот масъалаҳои марбут ба амнияти минтақа, мубориза бо терроризм, ифротгароӣ ва ҷинояткории фаромиллӣ низ баррасӣ шуд. Ҷонибҳо ҳамчунин зарурати идомаи ҳамоҳангии фаъолиятро дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ барои ҳифзи субот ва рушди Осиёи Марказӣ таъкид карданд.

Вазорати корҳои хориҷии Амрико низ бо нашри баёнияе ин машваратҳоро «бомуваффақият» арзёбӣ кард. Дар он гуфта мешавад, ки ин аввалин даври машваратҳои сиёсӣ миёни Душанбе ва Вашингтон пас аз таваққуфи чаҳорсола ва нахустин мулоқот дар ин сатҳ дар давраи маъмурияти президенти Амрико Доналд Трамп мебошад.

Ба гуфтаи Пол Капур, Тоҷикистон дар пешгирии таҳдидҳои марбут ба терроризм ва ҷинояткории фаромиллӣ, ки аз Афғонистон сарчашма мегиранд, нақши муҳим дорад. Ӯ ҳамчунин ба рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ ишора карда, гуфт, ки созишномаҳои тиҷоратӣ ба маблағи беш аз се миллиард доллар, ки моҳи ноябри соли 2025 миёни ширкатҳои амрикоӣ ва тоҷикистонӣ ба имзо расиданд, имкониятҳои нави ҳамкориро барои ду кишвар фароҳам овардааст.

Масъалаи ҷалби сармоягузории ширкатҳои амрикоӣ ба бахши истихроҷи захираҳои табиии Тоҷикистон ва дигар кишварҳои Осиёи Марказӣ низ аз ҷумлаи мавзуъҳое буд, ки моҳи ноябри соли гузашта дар Вашингтон мавриди баррасӣ қарор гирифта буд.

Машваратҳои сиёсӣ миёни Тоҷикистон ва Амрико аз соли 2010 баргузор мешаванд ва яке аз муҳимтарин қолабҳои муколамаи дипломатии ду кишвар ба шумор мераванд. Ба гуфтаи мақомоти амрикоӣ, Вашингтон дар тӯли беш аз сӣ соли истиқлолияти Тоҷикистон тавассути барномаҳои гуногуни рушд ба ин кишвар беш аз ду миллиард доллар кумак кардааст.

Ҳунарманди шинохтаи тоҷик Бахтиёр Раҳимов даргузашт

Аз ҷониби

-

01/07/2026

Ҳунарманди маъруфи тоҷик ва роҳбари гурӯҳи ҳаҷвии «Ғарибшо кампания» Бахтиёр Раҳимов шаби 30-юми июн дар синни 56-солагӣ дар шаҳри Ҳисор даргузашт.

Дар бораи даргузашти ӯ нахуст дӯстону ҳамкоронаш дар шабакаҳои иҷтимоӣ хабар дода, марги Раҳимовро талафоти бузург барои ҳунари ҳаҷву танзи тоҷик номиданд.

Наврӯз Шарифов, продюсери барномаҳои Бахтиёр Раҳимов, ба Радиои Озодӣ гуфтааст, ҳунарманд шоми дирӯз дар осоишгоҳи «Шоҳамбарӣ»-и шаҳри Ҳисор барномаи ҳунарӣ дошт.

Ба гуфтаи ӯ, Раҳимов тақрибан ду соат дар саҳна ҳунарнамоӣ карда, мардумро хандонд. Пас аз он навбатро ба як овозхон дода, барои истироҳат ба пушти саҳна рафт. Дар он ҷо вазъи саломатиаш ногаҳон бад шуд ва пас аз лаҳзае даргузашт.

Гуфта мешвад, Бахтиёр Раҳимов аз бемориҳои дил ва диабети қанд ранҷ мебурд ва қасд дошт барои муолиҷа ба Ҳиндустон сафар кунад.

Маросими ҷанозаи ӯ имрӯз, 1-уми июл, пас аз намози пешин дар деҳаи Ноҷии шаҳри Ҳисор баргузор мешавад.

Бахтиёр Раҳимов бо тахаллуси «Ғарибшо» миёни мардум шинохта мешуд. Ӯ роҳбари гурӯҳи ҳаҷвии «Ғарибшо кампания» буд, ки соли 2000 таъсис ёфта, дар тӯли беш аз ду даҳсола бо барномаҳои ҳаҷвӣ миёни мардум маҳбубият пайдо кард.

Дар саҳнаҳои ҳаҷвии худ Раҳимов бештар ба мушкилоти рӯзгори мардум, камбудиҳои иҷтимоӣ ва масъалаҳои зиндагии ҳаррӯза мепардохт. Ӯ бо истифода аз танзу ҳаҷв мушкилоти ҷомеаро баён мекард ва бо ҳамин сабк миёни бинандагон шуҳрати зиёд пайдо карда буд.

Солҳои охир Бахтиёр Раҳимов дар чорабиниҳои давлатӣ, барномаҳои телевизионии расмӣ ва ҷашнҳои фарҳангии ҳукуматӣ камтар ҳузур дошт ва ба чунин чорабиниҳо даъват намешуд. Бо вуҷуди ин, осори ҳаҷвии ӯ дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва миёни ҳаводоронаш ҳамчунон тамошобини зиёд дошт.

Даргузашти Бахтиёр Раҳимовро ҳамкорон, ҳунармандон ва ҳазорон корбари шабакаҳои иҷтимоӣ талафоти бузург дар соҳаи фарҳанг ва ҳунари тоҷик унвон карда, бо изҳори ҳамдардӣ аз фаъолияти чандинсолаи ӯ дар ҳунари ҳаҷву танзи тоҷик қадрдонӣ карданд.

Коҳиши дархости паноҳандагии тоҷикистониён аз Лаҳистон

Аз ҷониби

-

01/07/2026

Бино ба иттилои Идораи муҳоҷиратии Лаҳистон, аз аввали соли ҷорӣ ҳамагӣ 62 нафар аз шаҳрвандони Тоҷикистон аз ин кишвар дархости паноҳандагӣ кардаанд, ки ин омор нисбат ба соли гузашта 3% кам аст.

Тавре мақомоти Лаҳистон хабар медиҳанд, дар чор моҳи аввали соли 2026 дар Лаҳистон танҳо 2200 хориҷӣ барои гирифтани ҳимояи байналмилалӣ (мақоми паноҳанда ё ҳимояи иловагӣ) муроҷиат кардаанд. Ин нишондод нисбат ба ҳамин давраи соли 2025 тақрибан 66% камтар мебошад.

Мақомоти Идораи муҳоҷирати Лаҳистон сабаби асосӣ коҳиш ёфтани дархости паноҳандагиро ба кам шудани дархостҳо аз ҷониби шаҳрвандони Украина медонанд. Зеро, ба гуфтаи мақомот, бисёри онҳо акнун роҳҳои дигари қонунигардонии иқомат, аз ҷумла иҷозати иқомати муваққатӣ барои корро интихоб мекунанд.

Бар асоси иттилои расмӣ, дар соли 2026 шаҳрвандони 69 кишвар аз Лаҳистон дархости паноҳандагӣ додаанд. Бо вуҷуди коҳиш ёфтани дархостҳои паноҳандагӣ, шаҳрвандони Украина ва Беларус ҳанӯз ҳам дар сафи пеши гурӯҳҳои муроҷиаткунандагон меистанд. Омори расмии дархости паноҳандагӣ аз аввали соли 2026 чунин аст:

Украина — 803 нафар (37%)
Беларус — 654 нафар (30%)
Русия — 205 нафар (9%)
Тоҷикистон — 62 нафар (3%)
Молдова — 26 нафар (1%)

Гуфта мешавад, имсол миқдори муроҷиатҳои шаҳрвандони Украина 80%, Тоҷикистон 50%, Беларус 40% ва Русия 34% кам шудааст. Танҳо дар байни шаҳрвандони Молдова афзоиш мушоҳида шудааст.

Аммо дар миқёси Иттиҳоди Аврупо то охири апрели соли 2026 зиёда аз 230 ҳазор дархости ҳимояи байналмилалӣ сабт шудааст. Лаҳистон дар байни кишварҳои қабулкунандаи паноҳандагон ҷойи 12-умро ишғол намуда, дар байни ҳамаи кишварҳои Аврупо бо коҳиши тақрибан 65% шумораи дархостҳо бузургтарин коҳишро нишон додааст.

Мақомоти муҳоҷират ҳамчунин мегӯянд, ки дар Лаҳистон ҳимояи байналмилалӣ ба шахсоне дода мешавад, ки аз таъқиб бо сабабҳои миллат, дин, ақидаҳои сиёсӣ ё мансубият ба гурӯҳи иҷтимоӣ метарсанд. Ҳимояи иловагӣ бошад барои касоне пешбинӣ шудааст, ки дар сурати бозгашт ба кишвари худ ба хатари воқеӣ, аз ҷумла шиканҷа, ҷазои қатл ё хатари ҷанг дучор мешаванд.

Кумитаи Ҳелсинкии Норвегия: Вақти он расида, ки бархе масъулони тоҷик таҳрим шаванд

Аз ҷониби

AZDA-TV

-

30/06/2026

Кумитаи Ҳелсинкии Норвегия (Norwegian Helsinki Committee) бо нашри изҳороте гуфта, ки мақомоти Тоҷикистон ва кормандони муассисаҳои ислоҳӣ маҳбусони сиёсиро пайваста шиканҷа мекунанд.

Дар изҳороти ин созмон, ки 29-уми июни соли ҷорӣ нашр шудааст, таъкид мешавад, ки шиканҷа ҳам тибқи қонунгузории Тоҷикистон ва ҳам тибқи конвенсияҳои байналмилалие, ки ин кишвар узви онҳо мебошад, қатъиян манъ буда, чунин амалҳо тибқи ҳуқуқи байналмилалӣ ҷиноят арзёбӣ мешаванд.

Дар изҳороти КҲН таваҷҷуҳи махсус ба парвандаи маҳбуси сиёсии 68-сола Маҳмадалӣ Ҳаит, муовини Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон (ҲНИТ), ки соли 2016 пас аз мурофиаи додгоҳии пӯшида бо иттиҳомҳои сохта ба ҳабси абад маҳкум шуда буд, равона шудааст.

Ба иттилои ин созмони ҳомии ҳуқуқ, Маҳмадалӣ Ҳаит солҳои зиёд мавриди шиканҷа, муносибати бераҳмона ва таҳқиромез қарор гирифта, дар шароити номусоиди зиндон нигоҳ дошта мешавад. Тибқи низоми муқарраршуда, ӯ танҳо дар шаш моҳ як маротиба ҳаққи мулоқот бо наздиконашро дорад ва охирин мулоқоти ӯ бо ҳамсар ва ду хоҳараш рӯзи 2-уми июни соли ҷорӣ баргузор шуда буд.

Пас аз ин мулоқот, рӯзи 16-уми июн хоҳари маҳбуси сиёсӣ Гулбибӣ Ҳаитова ба бахши тоҷикии Радиои Озодӣ гуфта, ки бародараш дар зиндон “бараҳна дар болои барф нигоҳ дошта, ӯро бо калтак (дубинка) мезананд, дар об нигоҳ медоранд ва баъд ду ҳафта дар утоқи танбеҳ маҳкам мекунанд.”

Писари ӯ Фирӯзи Маҳмадалӣ ба Кумитаи Ҳелсинкии Норвегия гуфтааст, ки падараш пайваста аз ҷониби масъулони зиндон мавриди фишору таҳқир қарор гирифта, борҳо бо мушт, лагад ва калтак латукӯб шудааст, ки дар натиҷа шунавоии як гӯшашро пурра аз даст додааст. Ҳамчунин, ба гуфтаи ӯ, падарашро дар ҳуҷраи серодам нигаҳ медоранд ва чанд маротиба аз матрас маҳрум кардаанд ва ӯ маҷбур шудааст дар рӯи фарш бихобад.

Дабири кулли Кумитаи Ҳелсинкии Норвегия Берит Линдеман дар ин изҳорот гуфта, ки ин маълумот танҳо бахше аз силсилаи гузоришҳои нигаронкунандаест, ки аз бадшавии вазъи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон шаҳодат медиҳанд.

“Ин хабарҳо дар бораи шиканҷа танҳо охирин гузоришҳо аз силсилаи маълумоти бисёр нигаронкунанда мебошанд, ки аз Тоҷикистон мерасанд, дар ҳоле ки вазъи ҳуқуқи инсон дар кишвар ҳамоно босуръат бадтар мешавад. Солҳои зиёд аст, ки мақомот ва омилони чунин қонуншиканиҳо беҷазо мемонанд ва нақзи ҷиддии ҳуқуқи инсон бе посух боқӣ мемонад. Акнун вақти он расидааст, ки шарикони демократии Тоҷикистон нисбат ба мансабдорони асосии масъул таҳримҳои ҳадафманд дар қолаби “Қонуни Магнитский”-ро ҷорӣ кунанд“, — гуфт Линдеман.

Дар кумита ҳамчунин таъкид шудааст, ки Ҳайит аз бемориҳои вазнини дил, ҷигар ва гурда ранҷ бурда, пас аз хуруҷи бемории дилаш дар соли 2019 маъмурони зиндон ӯро аз доруҳои зарурии дил маҳрум карданд ва ҳамчунин барои дигар бемориҳояш кумаки кофии тиббӣ нагирифтааст.

Ин созмони ҳомии ҳуқуқ ёдовар шудааст, ки соли 2018 Гурӯҳи кории Созмони Милали Муттаҳид оид ба боздоштҳои худсарона ҳабси Маҳмадалӣ Ҳайитро ғайриқонунӣ арзёбӣ карда, аз мақомоти Тоҷикистон хоста буд, ки ӯро фавран ва бидуни ҳеҷ гуна шарт озод кунанд. Бо вуҷуди ин, мақомоти Тоҷикистон ҳамоно қонунӣ будани ҳукми додгоҳро таъкид намудаанд, аммо барои исботи гуноҳи ӯ далелҳои боэътимод пешниҳод накардаанд.

Дар ҷаласаи Кумитаи ҳуқуқи инсони СММ, ки 3-юми июли соли 2019 баргузор шуд, намояндагони ҳукумати Тоҷикистон изҳор доштанд, ки гуноҳи Маҳмадалӣ Ҳайит дар додгоҳ пурра исбот шудааст ва ҳукми содиршуда қонунӣ мебошад. Онҳо ҳамчунин гуфта буданд, ки парвандаи Зайд Саидов мавриди бозбинӣ қарор намегирад.

Берит Линдеман аз мақомоти Тоҷикистон боз даъват кардааст, ки шиканҷа ва муносибати бераҳмонаро нисбат ба Маҳмадалӣ Ҳайит ва дигар маҳбусони сиёсӣ фавран қатъ намуда, озодии ҳарчи зудтари онҳоро таъмин ва мутобиқи хулосаҳои Гурӯҳи кории СММ оид ба боздоштҳои худсарона ба онҳо ҷуброни муносиб пардохт кунанд.

Ҷасади раиси ВМКБ баъди ду ҳафтаи ҷустуҷӯ аз дарёи Панҷ пайдо шуд

Аз ҷониби

-

30/06/2026

Ҷасади Алишер Мирзонабот, раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, ки ду ҳафта пеш бар асари суқути мошинаш ба дарёи Панҷ нопадид шуда буд, пайдо гардид.

Дар ин бора Кумитаи ҳолатҳои фавқулода ва мудофиаи граждании Тоҷикистон рӯзи 30-уми июн бо нашри паёме хабар дод. Ба гуфтаи ин ниҳод, ҷасад дар ҳудуди деҳаи Кишти ноҳияи Шамсиддин Шоҳин дар рӯйи об мушоҳида шуда, аз дарё берун оварда шудааст.

Кумита мегӯяд, ҷасадро ба мақомоти дахлдор супориданд, то ҳувияти он маълум карда шавад. Пас аз ташхиси пурраи тиббӣ маълум гардида, ки он ҷасади Алишер Мирзонабот аст.

Ба иттилои Кумитаи ҳолатҳои фавқулода, ҷустуҷӯи ду нафари дигар – ҳамсари раиси вилоят Амина Амонуллоева ва духтари дусолаи ӯ Орифа Мирзонаботзода ҳанӯз идома дорад. Қаблан ҷасади ронандаи мошин Сино Муборакшоев ва ёвари раиси вилоят Садоншо Ҷанобалишо пайдо шуда буданд.

Ёдовар мешавем, ки субҳи 17-уми июни соли ҷорӣ мошини хидматии Алишер Мирзонабот ҳангоми бозгашт аз Душанбе ба Хоруғ дар километри 282-юми шоҳроҳи Душанбе – Хоруғ, дар байни деҳаҳои Зиғар ва Яхчисори ноҳияи Дарвоз, ба дарёи Панҷ сарозер шуд.

Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон сабаби пешакии ҳодисаро суръати баланд ва аз уҳдаи идораи мошин набаромадани ронанда унвон кардааст. Мақомот мегӯянд, таҳқиқи ҳодиса идома дошта, таҳти назорати шахсии президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон қарор дорад.

Алишер Мирзонабот аз моҳи ноябри соли 2021 раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон таъйин шуд ва ҳамзамон муовини раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Тоҷикистон низ буд. Ӯ қаблан дар вазифаҳои муовини раиси Кумитаи давлатии амнияти миллӣ дар шаҳир Душанбе ва раиси шаҳри Хоруғ фаъолият кардааст.

Пас аз марги ӯ, иҷрои вазифаҳои раиси Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон муваққатан ба зиммаи муовини аввали раиси вилоят Шарифхон Сафарзода гузошта шудааст.

Дар ҳамлаҳои ҳавоии Покистон ба Афғонистон дастикам 28 ғайринизомӣ кушта шуданд

Аз ҷониби

-

30/06/2026

Дафтари Намояндагии Созмони Милали Муттаҳид дар Афғонистон (UNAMA) мегӯяд, дар натиҷаи ҳамлаҳои ҳавоии Покистон ба се вилояти шарқии Афғонистон дастикам 28 ғайринизомӣ кушта ва 49 нафари дигар захмӣ шудаанд. Ба гуфтаи ин ниҳод, дар байни қурбониён занону кӯдакон низ ҳастанд.

UNAMA рӯзи 29-уми июн бо нашри баёнияе гуфт, ки ҳамлаҳо шаби якшанбе дар вилоятҳои Пактиё, Пактико ва Кунар анҷом шуда, шумораи қурбониён метавонад бо идомаи муолиҷаи захмиён дар бемористонҳо афзоиш ёбад.

Тибқи маълумоти СММ, танҳо дар ноҳияи Чамкании вилояти Пактиё бар асари як ҳамлаи ҳавоӣ 22 ғайринизомӣ кушта ва 47 нафари дигар маҷруҳ шудаанд. Дар ҳамлаи дигар дар вилояти Пактико шаш нафар ҷон бохтаанд ва дар вилояти Кунар ду кӯдак захмӣ шудаанд. UNAMA гуфтааст, ки таҳқиқи ин ҳодисаҳоро идома медиҳад ва аз ҳамаи тарафҳо хостааст принсипҳои ҳуқуқи байналмилалии башардӯстонаро, аз ҷумла ҳифзи аҳолии осоишта, риоя кунанд.

Аз сӯи дигар, мақомоти Покистон тасдиқ кардаанд, ки нерӯҳои амниятии ин кишвар дар минтақаҳои наздимарзӣ амалиёти ҳавоӣ анҷом додаанд. Ба гуфтаи Исломобод, ҳадафи ҳамлаҳо паноҳгоҳҳои гурӯҳҳои мусаллаҳ, аз ҷумла ҷангҷӯёни «Таҳрики Толибони Покистон» (TTP) буданд. Мақомоти Покистон иддао доранд, ки дар ин амалиёт дастикам 29 ҷангҷӯ кушта ва анборҳои силоҳ нобуд шудаанд. Ин ҳамлаҳо дар ҳоле анҷом шуданд, ки ҳамагӣ як рӯз пеш аз он дар шаҳри Карочии Покистон ба яке аз марказҳои нерӯҳои вижаи артиши ин кишвар ҳамла сурат гирифт. Ба гуфтаи мақомоти Покистон, дар он ҳодиса се низомӣ кушта шуданд.

Мақомоти ҳукумати Толибон ҳамлаҳоро нақзи соҳибихтиёрии Афғонистон хонда, гуфтаанд, ки аксари қурбониён сокинони осоишта буданд. Сухангӯи ҳукумати Иморати исломӣ Забеҳуллоҳ Муҷоҳид ин ҳамлаҳоро маҳкум карда, ҳушдор додааст, ки чунин амалҳо ба танишҳои миёни ду ҳамсоя доман хоҳад зад.

Ин дувумин ҳамлаи ҳавоии Покистон ба дохили Афғонистон дар моҳи июн аст. Муносибатҳои Кобулу Исломобод дар моҳҳои охир ба далели ҳамлаҳои марзӣ ва иттиҳомҳои ҳамдигар дар бораи паноҳ додан ба гурӯҳҳои мусаллаҳ рӯ ба сардӣ овардааст.

Афзоиши дубаробарии ММД ва буҷаи Тоҷикистон дар 5 сол: аз кадом ҳисоб?

Аз ҷониби

-

29/06/2026

Flag. business state growing up concept.

Дар панҷ соли охир Маҷмуъи маҳсулоти дохилӣ (ММД) ва буҷаи Тоҷикистон ҷаҳиши чашмгире доштанд – афзоиши наздик ба дубаробарӣ. Рушди ММД асосан ба рушди иқтисод бастагӣ дорад. Аммо оё воқеъан иқтисоди Тоҷикистон ҳам дар ин муддат рушди дубаробарӣ дошт?

Барои иқтисоди Тоҷикистон, ки бо вуҷуди даъвоҳои рушди босуръат бисёр кунд пеш мерафт ва “рушд” асосан нисбӣ буд, афзоиши дубаробарии ММД-ву буҷа дар панҷ сол воқеъан муъҷиза аст. Оморҳо аз рушди чанд бахш – истихроҷи маъодин, саноат, кишоварзӣ ва сармоягузории хориҷӣ хабар медиҳанд. Аммо дар асл ин афзоиш комилан ва ҳатто бо нисбати бештар ба рушди воқеъии иқтисод вобаста набуда, сабабҳои дигаре низ дорад, ки дар ин навишта онро ба баррасӣ хоҳем гирифт.

Омору рақамҳо аз рушди дубаробарии ММД-ву буҷа дар панҷ соли ахир мегӯянд: Агар соли 2022 ММД кишвар 115 млрд ва буҷа 33 млрд сомониро ташкил дода буд, соли ҷорӣ онҳо мутаносибан 195,5 ва 65.5 млрд сомонӣ пешбинӣ шудаанд. Албатта, дар ММД ин таносуб аз дубаробарӣ каме дуртар аст, яъне 195,5 ҳамагӣ 1,7 баробари 115 мебошад, аммо вақте ба ММД бо ҳисоби доллар назар мекунем, ин таносуб ҷолибтар мешавад: беш аз 1,9 баробар. Бо ҳисоби доллар ММД дар соли 2022 10.71 млрд.ро ташкил дода ва дар соли ҷорӣ он 20,41 млрд доллар пешбинӣ шудааст. Сабаби ин фарқи чашмрас ҳам бисёр ҷолиб аст: қурби сомонӣ нисбати доллар дар панҷ сол 20 дарсад (!) боло рафтааст.

Қаблан мақомот вақте аз рушди иқтисоду ММД-ву буҷа мегуфтанд, асосан бо рақамҳо бозӣ мекарданд: ҳамеша омор бо пулли миллӣ оварда шуда, аз зикри арқому омор бо доллар худдорӣ мешуд. Барои мисол, мегуфтанд, имсол ММД ҳашт дарсад афзоиш ёфта ба 50 миллиард сомонӣ расид. Дар асл, қурби пули миллӣ дар ин муддат 5 дарсад кам мегашт, ки аз он ёдоварӣ намешуд. Яъне, агар рушди ММД бо доллар ҳисоб карда шавад он ҳамагӣ 3% афзоиш ёфта буд. Агар таваррум ҳам ба назар гирифта шавад, гоҳе аслан рушде набудааст. Аммо дар панҷ соли ахир ду анъанаи “рушд”-и иқтисоди Тоҷикистон шикаста шудааст: анъанаи афзоиши ММД-ву буҷа бо сомонӣ ва тақрибан дар ҷояш қадам задан бо доллар ва анъанаи ҳамеша поёнравии қурби сомонӣ нисбати доллар. Яъне, ҳамон гуна, ки дар боло дидем, ҳоло агар рушди ММД-ву буҷаро бо доллар ҳисоб кунем афзоиши бештареро нишон медиҳад, ки бо сомонӣ ҳисоб шавад. Аз қазо, мақомот ҳам бо фарқ аз 5-10 соли пеш, мекӯшанд оморро бо доллар нишон диҳанд.

Рушди иқтисодӣ замоне рушди воқеъӣ аст, ки дар он истеҳсол, ба хусус истеҳсоли молҳои тайёр афзоиш ёбад, корхонаҳои нави истеҳсолӣ таъсис шаванд, ва молҳои истеҳсолшуда рақобатпазир бошанд. Афзоиши ММД ва буҷа бо истихроҷи бештари маъодин ва содироти маҳсулоти хом (аз ҷумла, қувваи корӣ) на танҳо рушди воқеъӣ нест, балки хатарҳое дар пай дорад, ки рушди муваққатиро метавонад ба буҳрони шадид табдил диҳад.

Ташкили корхонаҳои истеҳсолӣ дар ин панҷ соли охир ҷой доштаанд ва бо фарқ аз солҳои қабл он танҳо барои омор набуда, шумори корхонаҳое, ки воқеъан молҳои рақобатпазир истеҳсол мекунанду ду-се моҳ пас аз буридани лентаашон баста намешаванд, хеле бештар будаанд. Ҳамчунин дар соҳаи кишварзӣ низ пешрафтҳое дида мешавад. Аммо нигоҳи амиқтар ба нишондиҳандаҳо дарак аз он медиҳад, ки иқтисоди кишвар ҳамоно ба аслҳои қадимӣ – пули муҳоҷир, истихроҷи маъодину содироти маҳсулоти хом ва хидматрасонӣ, ки он ҳам комилан ба дуи аввал вобаста аст, пойбанд мебошад. Ва ин афзоиши дубаробарии ММД-ву буҷа низ бештар ба афзоиши вуруди пулҳои муҳоҷирину истихроҷи бештари маъодин ва афзоиши кумаку қарзҳои хориҷӣ бастагӣ доштааст, ки ба рушди воқеъии иқтисод.

1.⁠ ⁠Пули муҳоҷир

Дар панҷ соли охир, бар хилофи тасаввури умумӣ, вуруди пул аз хориҷ (бинобар содироти қувваи корӣ) коҳиш наёфт. Баръакс, баъди ҷанги Украина маблағҳои воридшаванда ба минтақа хеле зиёд шуданд.

Тибқи арзёбии International Monetary Fund, дар соли 2024 иқтисоди Тоҷикистон аз ҳисоби “financial inflows, including remittances” (воридоти молиявӣ, аз ҷумла маблағҳои муҳоҷирон) талаботи дохилиро таъмин кардааст.

Ҳарчанд муҳоҷират ба Русия камтар ва мушкилтар шуд, дар муқобил он ба Аврупову Кореяи Ҷанубӣ афзоиш ёфт. Бо фарқ аз Русия даромади муҳоҷир дар ин кишварҳо бамаротиб бештар аст.. Яъне, як муҳоҷир метавонад даромдаи 2-3 муҳоҷири Русияро дошта бошад. Муҳоҷир ба буҷаи кишвар андоз намесупорад, аммо пулҳои ирсолкардаи ӯ:

хариди манзилро зиёд мекунад, ки дар натиҷа бахши сохтмон рушд меёбад;

савдоро фаъол месозад, ки боиси афзоиши чашмраси ММД мегардад;

талаботи дохилӣ ва дар натиҷа воридоти молҳоро афзоиш медиҳад;

андоз ва боҷҳои гумрукиро зиёд менамояд.

2.⁠ ⁠Тилло

Тилло шояд муҳимтарин омили рушди солҳои охир бошад.

Тибқи гузориши IMF:

истеҳсоли тиллои Тоҷикистон аз соли 2018 то 2024 зиёда аз ду баробар афзудааст;

дар соли 2024 истеҳсол тақрибан ба 14,2 тонна расид;

тақрибан 70% истеҳсол ба корхонаи муштараки “Зарафшон” рост меояд;

саҳми бахши кӯҳкорӣ дар рушди иқтисодии соли 2024 тақрибан 12% буд.

Инчунин IMF қайд мекунад, ки Бонки миллии Тоҷикистон хариди тиллои дохилиро идома дода, захираҳои асъории кишварро аз 3,6 миллиард доллар дар охири соли 2023 то 4,7 миллиард доллар дар аввали соли 2025 расондааст.

Як нигоҳи кӯтоҳ ба сохтори содироти Тоҷикистон масъаларо рӯшан мекунад: 74%-и содироти кишварро филизоти ранга, санги маъодин ва консентратҳо ташкил медиҳанд. 25%-и боқимонда низ чандон хушҳолкунанда нест: нахи пахта ва меваву сабзавот (11%), барқ ва ғайра.

3.⁠ ⁠Қарзу грантҳо

Ин ҷо рақамҳо боз ҳам ҷолибтаранд.

Дар буҷаи давлатии соли 2024:

аз ҳисоби лоиҳаҳои сармоягузории давлатӣ 11,4 миллиард сомонӣ ворид мешуд;

аз онҳо 4,6 миллиард сомонӣ қарз;

6,8 миллиард сомонӣ грант буданд.

Дар буҷаи соли 2025 бошад:

танҳо барои дастгирии буҷа аз ташкилотҳои байналмилалӣ 1,192 миллиард сомонӣ грант пешбинӣ шудааст;

қисми зиёди маблағгузории лоиҳаҳои давлатӣ низ аз қарзҳо ва грантҳо иборат аст.

Хулоса ММД ва буҷаи Тоҷикистон дар солҳои охир аз асосан аз ҳисоби ин се: муҳоҷир, тилло ва қарз афзоиш доштаанд. Ҳарчанд рушди воқеъии иқтисод – яъне, истеҳсоли молҳои тайёр низ ҷой дошт, аммо саҳмаш хеле камтар буд.

Мутаассифона, тилло, муҳоҷират ва қарз — ҳарсе манбаи берунӣ ҳастанд. Яъне, агар фардо Русия барои муҳоҷирон маҳдудияти бештар ҷорӣ кунад ё умуман бинобар тағйирёбии куллии иқтисоди ҷаҳонӣ худи зарурияти муҳоҷирати меҳнатӣ камтар шавад;

нархи тилло дар бозори ҷаҳонӣ поён равад;

қарздиҳандагон маблағгузориро кам кунанд;

буҷа метавонад ба мушкил рӯ ба рӯ шавад.

Дар ҳамин ҳол, зуди афзоиши буҷа, ҳатто бо пули беруна, паёмадҳои хубе ҳам доранд, ки дар як баҳси алоҳида ба он хоҳем пардохт.

4.⁠ ⁠Афзоиши андозҳо

Дар солҳои охир бинобар сахттар кардани ҷамъоварии маблағҳо аз тарафи мақомоти андоз бо роҳҳои нави

назорати электронии савдо;

кассаҳои онлайн;

пайгирии амалиёти бонкӣ;

иқтисоди соя ё иҷтисоди сиёҳ камтар шудааст. Дар натиҷа давлат аз ҳамон иқтисод андози бештар ҷамъ мекунад ва табиист, ки он буҷаро афзоиш медиҳад.

Барои донистани ин ки пули муҳоҷир чи нақше дар иқтисоди кишвар дорад, танҳо нигоҳ ба нишондиҳандаҳои савдои хориҷии (СХ) кишвар (воридоту содирот) кофист: воридот дар соли 2025 ба $8,29 млрд (77%-и СХ ) содирот бошад $2,44 млрд.ро (23%-СХ) ташкил доддаст. Касри савдо $5,85 млрд. Яъне, шумо ба 2,44 млрд мол мефурӯшед ва ба 8,3 млрд мол мехаред. Суол: 5,85 млрд-и фарқро аз куҷо ба даст овардед? Посух: асосан аз пули муҳоҷирон.

Аммо баҳси пули муҳоҷирон баҳси бузургтарест, ки дар оянда ба он бар хоҳем гашт.

Абдуманнон Шералӣ, махсус барои Azda TV

Боз пулситонӣ ва қонуншиканиҳо дар мактаб: волидон ба куҷо шикоят кунанд?

Аз ҷониби

-

29/06/2026

Як гурӯҳ аз волидони хонандагони Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №6-и шаҳри Ваҳдат бо ирсоли номаи дастаҷамъӣ ба Azda TV аз вуҷуди қонуншиканиҳои молиявӣ ва маъмурӣ аз ҷониби директори муассисаи мазкур Мустафиров Ғолиб изҳори нигаронӣ карданд.

Ҳувияти муроҷиаткунандагон бинобар нигарониҳои амниятӣ ва эҳтимоли фишор махфӣ мемонад.

Аз ҷумла, волидон дар муроҷиати худ аз истифодаи ғайришаффофи маблағҳои ҷамъоваришуда аз хонандагон, ҷамъоварии маблағ барои хариди китобҳо, корҳои таъмирӣ, пули шаҳодатномаи хатм ва дигар эҳтиёҷоти муассиса шикоят карданд.

Гуфта мешавад, маҳз аз ҷониби мудири ин муассиса дар баъзе ҳолатҳо фанҳои алоҳида ба омӯзгорони ғайриихтисос вогузор мешавад. Ба иддаои волидон, ҳатто омӯзгороне сабти ном шудаанд, ки дар асл вуҷуди физикӣ надоранд ва дар мактаб кор намекунанд, вале маоши онҳо ба кисаи дигарон меравад.

“Фарзанди ман дар синфи 7-ум таҳсил мекунад ва омӯзгори таърих надоштанд, баъдтар маълум гардид, ки соати дарси таърих дар номи як омӯзгори зан сабт гардида, дар тарификатсия ба қайд гирифта шудааст, вале маблағи он ба директор баргардонида мешудааст.”, омадааст дар шикояти яке аз волидон.

Ҳамчунин муроҷиаткунандагон иддао доранд, ки маблағҳои ободонӣ, ки ҳар моҳ аз хонандагон ҷамъоварӣ мешавад ва ҳаҷми он беш аз 4000 сомонӣ дар як моҳ мешавад, “ба эҳтиёҷоти муассиса истифода намешаванд.”

Бино бар асоси муроҷиати волидон, масъулони муассисаи мазкур аз ҳар хонанда 120 сомонӣ барои китобҳо ва 50 сомонӣ барои таъмири синфхонаҳо ҷамъоварӣ намудаанд, вале тарзи истифодаи он шаффоф нест ва маълум нест дар куҷо масраф шудаанд. Ҳамзамон иддао мешавад, ки барои гирифтани шаҳодатномаи хатми мактаб (Аттестат) 25 сомонӣ ва боз барои навиштани он аз ҳар хонанда 50 сомонӣ талаб кардаанд, ки ин ҳама ғайриқонунист.

Ҳамчунин волидони хонандагони мактаби мазкур мегӯянд, бо фармони мудири мактаб барои сабти маросими “Занги охир” ва телевизион аз хатмкунандагони шаш синфи 9 20-30 сомонӣ ва аз ду синфи 11 70 сомонӣ ҷамъоварӣ намудааст. Ин ҳам маълум нест дақиқан куҷо масраф шудаанд.

Муроҷиаткунандагон мегӯянд, ки қаблан ба мақомоти соҳаи маорифи шаҳри Ваҳдат муроҷиат кардаанд, аммо ба гуфтаи онҳо, натиҷа надодааст ва чун падари мудири мактаб корманди баландпоя аст, касе ба додашон нарасидааст.

То лаҳзаи нашри хабар, назари роҳбарияти муассисаи таълимии мазкур ва мақомоти марбута дастрас нашуд. Дар сурати дастрас шудани мавқеи расмии ҷониби дигар, Azda TV омода аст онро низ нашр намояд.

Ёдовар мешавем, ки чунин шикоятҳо қаблан ҳам аз ҷониби волидони хонандагон ва ҳатто омӯзгорон аз чанд шаҳру ноҳияи кишвар ба дасти Azda TV расида буд ва онҳо нашр шуданд. Аммо ба ҷуз як ҳолат дигар мудирони муассисаҳои таълимӣ вокунише нишон надоданд. Ва ҳатто Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон ҳам барои пешгирии падидаи ғайриқонунии пулситонӣ аз хонандагон, ки қариб дар тамоми муассисаҳои таълимӣ роиҷ шудааст, чорае наандешидааст.

Талош барои пешгирӣ аз истирдоди паноҳандагони тоҷик аз Австрия ба Тоҷикистон

Аз ҷониби

AZDA-TV

-

29/06/2026