Раисҷумҳури Тоҷикистон ба Эрони исломӣ барои адои эҳтиром ба пайкари раҳбари ин кишвар сафар кард, ҳамон рӯз бо ибтикори ягона Маркази исломшиносии кишвар, ки таҳти контроли мустақими раисҷумҳур аст, нишасте бо маҳкумияти шадиди исломи сиёсӣ баргузор шуд. Ин чӣ паём дошта метавонад?
__________________________________
Мақомоти Эрон тавонистанд аз маросими ҷанозаи раҳбари ин кишвар Алӣ Хоманаӣ ҳадди аксари истифодаи сиёсиро кунанд, то ҳадде, ки метавон онро дастоварди бузурги дигари сиёсии ин кишвар баъди ҷанг бо Амрикову Исроил донист. Ин маросим на танҳо ба абзори қудратнамоии Ҷумҳурии Исломӣ табдил шуд, балки ҳомили паёмҳои зиёди сиёсӣ низ буд. Дар ҳоле, ки расонаҳои ҷаҳон ва шабакаҳои иҷтимоӣ ба баррасии паёмҳои Эрон ба ҷаҳониён ё ҳадди ақал сиёсиюни ҷаҳон, аз ҷумла Тоҷикистонанд, ба назар мерасад, мақомоти Тоҷикистон низ аз ин маросим барои расонидани паём ба мақомоти Ҷумҳурии Исломӣ истифода кардаанд.
Мақомоти Эрон метавонистанд дар ҳамон аввал бо баргузории як намози ҷаноза ва бидуни сарусадо пайкари Хоманаиро ба хок супоранд, аммо чунин накарданд. Ба назар мерасад ҳам таъхири бахоксупорӣ ва ҳам муддату интихоби рӯзи он ва кулли ҷузъиёти ин маросим бо тарҳрезии дақиқ сурат гирифтааст. Бештари расонаҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ дар бораи паёми мақомоти Эрон ба намояндагони расмии кишварҳои ҳузурёфта дар ҷаноза тавассути оятҳои қироатшуда сухан мегӯянд, аммо аз қудратнамоии ин кишвар ва паёмҳои дигари он дар рукнҳои боқии маросим камтар ҳарф мезананд.
Пас аз ҳузури густарда ва бидуни танаффуси беш аз садрӯзаи мардуми Эрон дар майдонҳо, маросими ташйиъи раҳбари он нуқтаи авҷи ин қудратнамоӣ буд, ки бо ҳузури милионҳо нафар ба ҷаҳониён, бахусус рақибони ин кишвар паём дод: намешавад эрониҳоро ба ҷони ҳам андохт. Баргузории ҷаноза дар рӯзи ҷашни 250-солагии истиқлоли Амрико низ ба чолиш кашидани ин кишвар ҳади ақал дар ҷанги иттилоъотӣ буд. Натиҷа ҳам ин шуд, ки сархати расонаҳои ҷаҳонӣ ё ба ду тақсим шуд ва ё ҳарду мавзӯъро ба ҳам печонд. Ҳатто расонаҳои амрикоӣ натавонистанд аз баррасии маросими ҷаноза дар Эрон худдорӣ кунанд. Барои мисол Reuters, бузургтарин агентии хабарии ҷаҳон, ҳамзамон ду маводи асосӣ нашр кард: яке дар бораи маросими азими ҷанозаи Хоманаӣ дар Теҳрон, дигаре дар бораи ҷашни 250-солагии ИМА ва суханронии Доналд Трамп. Associated Press низ ҳамин корро кард. Дар рӯйхати хабарҳои асосии рӯзи 4 июл, пеш аз хабарҳои дигар ин ду мавзуъҳо меоянд: оғози ҷанозаи Хоманаӣ, ҷашни 250-солагии ИМА. Дар барномаҳои байналмилалии CNN ҳам аввал аз ҷашни Амрико ва баъдан аз ҷанозаи Хоманаӣ гузориш шудааст. Washington Post низ аз баррасии якҷояи ҳарду мавзуъ худдорӣ накардааст.
Бо баргузоркунии маросими ташйиъ дар рӯзи ҷашни бузурги Амрико, ба андешаи коршиносон, Эрон ҳамчунин паёмҳое ба раҳбарият ва мардуми он кишвар додааст. Яке аз он паёмҳо метавонад ин бошад, ки “мо метавонем шукӯҳи як ҷанозаро аз шукӯҳи истиқлоли 250-солаи шумо бузургтар созем”. Ё эрониҳо бо муқобилгузории фарҳанги ҷашнҳои бузург бо фарҳанги шаҳодат мехоҳанд паём диҳанд, ки кадоме билохира дастболо мешавад. Бо даъват накардани намояндагии ҳеҷ як аз кишварҳое, ки камтарин ҳамдастӣ бо Амрикову Исроил дар ин ҷангро доштанд, аз ҷумла кишварҳои аврупоӣ ва аксари кишварҳои Халиҷи Форс, шояд мехоҳанд бигӯянд, ки дар ин масъала ҳеҷ муросое вуҷуд надорад ва Эрон онро фаромӯш намекунад.
Пурбаҳстарин василаи паёмррасонии Эрон дар ин маросим, тиловати оятҳои махсус зимни вуруди ҳайати кишварҳо назди пайкари раҳмабри Эрон будааст. Ҳарчи баҳс доманадортар мешавад, бовар бар ин ки эрониҳо воқеъан бо ин роҳ хостаанд паёмҳое бирасонанд, меафзояд. Дар шабакаҳои иҷтимоӣ, ҳатто шабакаҳои тоҷикӣ бештар болои оятҳои тиловатшуда назди ҳайтаҳои Арабистони Саъудӣ ва Туркия баррасӣ мешавад. Корбарон ба ин назаранд эрониҳо саъудиҳоро ба душманӣ ва туркҳоро ба беҷуръатӣ муттаҳам кардаанд.
Агар оятҳои тиловатшуда назди ҳайатҳо паёме бо худ доштанд, барои Тоҷикистон низ паёме дода шуда, аммо то ҳол он ба баҳс кашида нашудааст. Зимни ҳузури ҳайати Тоҷикистон ояти 126-и сураи Оли Имрон тиловат шуд:
وَمَا جَعَلَهُ ٱللَّهُ إِلَّا بُشْرَىٰ لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُم بِهِ ۗ وَمَا ٱلنَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
Тарҷума: “Ва Худо инро ҷуз башорате барои шумо қарор надод ва то дилҳоятон ба он оромиш ёбанд. Ва пирӯзӣ ҷуз аз ҷониби Худо нест. Ҳамоно Худо Шикастнопазир ва Ҳаким аст.”
Назари ду нафар аз донишмандони улуми исломиро дар ин бора пурсидем. Мутаассифона, ҳарду ҳам розӣ нашуданд номашон зикр шавад. Назари аввал ин аст, ки “шояд эрониҳо хостанд бо қироати ин оят ба мақомоти Тоҷикистон аз дастгирӣ ва ҳамдилиашон изҳори ташаккур кунанд. Ва “башорат” имкон дорад ваъдаи ҳамкорӣ дар оянда бошад”.
Назари дувум ин аст, ки “мақомоти Эрон медонанд Тоҷикистон таҳти фишорҳои геополитикӣ аз чанд тараф қарор дорад ва муносибатҳояшро байни чанд қудрат мувозинат мекунад ва ин оят метавонад чунин маъно дошта бошад:
“Ба қудратҳои заминӣ такя накунед, пирӯзӣ ва амният аз ҷониби Худост, на аз ҳимояти кадом абарқудрате”. Аз тарафи дигар, Тоҷикистон баъзан дар муносибат бо Эрон боэҳтиёт амал кардааст. Бо истифода аз ин оят мехоҳанд бигӯянд: “Натарсед, қалбатон ором бошад, роҳи дуруст боиси изтироб намешавад.””
Ба назар мерасад мақомоти Тоҷикистон ҳам дар ин сафар паёме барои мақомоти Ҷумҳурии Исломӣ бо худ доштаанд. Тибқи иттилоъи расонаҳои давлатии Тоҷикистон, рӯзи 3-июл, яъне ҳамон рӯзе, ки Эмомалӣ Раҳмон барои ширкат дар маросими ташйеъи ҷанозаи раҳбари Эрон ба ин кишвар парвоз кард, “дар Донишкадаи исломии Тоҷикистон ба номи Абӯҳанифа Нуъмон ибни Собит, бо ибтикори Маркази исломшиносии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони “Сиёсисозии ислом ва хатари он ба амнияти сиёсӣ ва суботи ҷомеъа” ҳамоиши илмӣ-амалӣ баргузор гардид”.
Қаблан паёмрасониҳо бо чунин усул аз мақомоти Тоҷикистон камтар дида шудааст. Албатта паёмҳо дода мешуданд, вале каме примитивӣ ва ошкортар. Барои мисол ба худи Ҷумҳурии Исломӣ қаблан паёмҳои бисёр тунде дода шуда буданд, ки дар он танҳо номи ин кишвар зикр нашуда онро “кишвари ба ҳама маълум” зикр карда буданд. Аммо дар авохир усули муносибати мақомоти кишвар дар бисёр самтҳо воқеъан каме тағйир карда ва сатҳи он ҳам болотар рафтааст. Аз ин рӯ, баъид нест мақомоти Тоқикистон бо баргузории ин нишаст хостаанд ба мақомоти ҶИ паёмҳое бидиҳанд. Интихоби рӯзи нишаст, ном ва мавзуъи он ҳам бисёр шабеҳ ба интихоби эрониҳо аз рӯзи баргузории маросими ташйиъ аст.
Чунин нишастҳо дар Тоҷикистон зуд-зуд баргузор мешаванд. Мешуд ин нишаст ва санаи баргузории онро як тасодуф унвон кард, агар мубтакири он Маркази исломшиносии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон намебуд. Ҷумлаи баъдии хабар низ интихобӣ будани рӯз ва мавзуъи нишаст барои додани паёмро бештар тасдиқ мекунад: “Гуфта мешавад, дар ҳамоиш намояндагони вазорату идораҳои давлатӣ, олимону коршиносони ниҳодҳои илмӣ-таҳлилӣ иштирок намуда, масъалаҳои марбут ба мафҳум ва моҳияти сиёсисозии ислом, таҷрибаи таърихии он, муносибати дин ва сиёсат, хатари исломи сиёсӣ ба амнияти сиёсӣ, фарҳангӣ ва суботи ҷомеа, таъсири сиёсикуннонии дин ба давлат ва ҳуқуқ, инчунин дурнамои муносибати давлати демократӣ ва миллӣ бо динро мавриди таҳлилу баррасӣ қарор хоҳанд дод”.
Раисҷумҳури Тоҷикистон барои адои эҳтиром ба пайкари як пешвои исломи сиёсии сатҳи ҷаҳонӣ ба кишвари исломӣ парвоз мекунад ва ҳамон рӯз дар ягона Донишкадаи исломии кишвар бо ибтикори ягона Маркази исломшиносии кишвар, ки таҳти контроли мустақими раисҷумҳур аст, нишасте бо маҳкумияти шадиди исломи сиёсӣ баргузор мешавад. Аммо мақомоти Тоҷиикистон аз як тараф бо ширкат дар маросими ташйеъ дар баландтарин сатҳ ва аз таарфи дигар бо баргузории ин нишаст чӣ паёме мехостанд ба Ҷумҳурии Исломӣ бифиристанд?
“Мо ҳозирем бо шумо дӯстиву ҳамкорӣ кунем, ҳатто замони ҷангу сахтиҳо каноратон бошем, аммо ба ҳеҷ ваҷҳ исломӣ сиёсӣ, яъне низоми шуморо қабул надорем!”
Абдуманнон Шералиев, махсус барои Azda TV
