Вазорати корҳои дохилии Русия дар пасманзари сахттар шудани сиёсати муҳоҷират ва норасоии коргар пешниҳод кардааст, ки як қисми шаҳрвандони хориҷӣ аз супоридани имтиҳони забони русӣ, таърихи Русия ва қонунгузории ин кишвар озод карда шаванд.
Тавре расонаҳои русӣ хабар медиҳанд, лоиҳаи қонун озод кардани шаҳрвандони хориҷиеро аз ин имтиҳонҳо пешбинӣ кардааст, ки дар ширкатҳои воқеъ дар минтақаҳои дорои рушди босуръат фаъолият хоҳанд кард. Аз ҷумла, сухан дар бораи корхонаҳое меравад, ки дар Шарқи Дур ва Арктика ҷойгиранд. Тибқи иттилои “Коммерсантъ”, дар Русия беш аз 90 чунин минтақа фаъолият мекунанд, ки корхонаҳои онҳо низ бо норасоии кормандон рӯ ба рӯ ҳастанд.
Ин пешниҳод дар ҳоле садо медиҳад, ки талабот ба имтиҳонҳо барои шаҳрвандони хориҷӣ сахттар шуда, аз 10-уми июли соли 2025 дар имтиҳони забони русӣ барои гирифтани иҷозатномаи кор ё патент талаботи ҳатмии ба даст овардани холҳои гузариш аз қисми шунидани матнҳо ҷорӣ гардида, шумораи саволу супоришҳо низ зиёд карда шуда буд. Тибқи маълумоти Вазорати маориф ва илми Русия, дар моҳҳои октябр–декабри соли 2025 беш аз 201,5 ҳазор нафар имтиҳон супоридаанд ва 35,5 дарсади довталабон аз кӯшиши аввал онро нагузаштаанд.
Бар асоси иттилои расонаҳо, моҳи апрели соли 2026 Вазорати корҳои дохилии Тоҷикистон ба мақомоти Австрия парвандаҳои марбут ба 18 узви созмонҳои мухолифи дар хориҷбуда фиристода буд. Мақомоти Тоҷикистон ин афродро бо иттиҳомоти гуногун, аз ҷумла экстремизм, мавриди пайгарди ҷиноятӣ қарор додаанд. Аммо бархе аз намояндагони мухолифин таъқиби худро сиёсӣ арзёбӣ мекунанд.
Мувофиқи гузориши нашрияи The Diplomat аз 10-уми августи соли 2026, Додгоҳи Вена дархости истирдоди Шавкат Муҳаммад, модар ва бародари ӯро рад кардааст. Дар ҳамон гузориш гуфта мешавад, ки додгоҳҳои Австрия қаблан низ чанд дархости истирдоди шаҳрвандони тоҷикро напазируфта буданд. Ҷониби Тоҷикистон дар мавриди ин парвандаҳо мавқеи муфассали худро баён накардааст.
Дар пасманзари ин баҳсҳо коршиносон мепурсанд, ки ҳамкориҳои сиёсӣ ва иқтисодии ду давлат то куҷо бо уҳдадориҳои байналмилалӣ дар соҳаи ҳуқуқи инсон ва ҳифзи паноҳҷӯён ҳамоҳанг мешаванд?
Ба назари онҳо, дар чунин ҳолатҳо мақомоти кишварҳои аврупоӣ бояд на танҳо ба дархостҳои расмии давлатҳои шарик, балки ба далелҳои парванда, кафолатҳои мурофиаи одилона ва хатари эҳтимолии таъқиб ё муносибати ғайриинсонӣ дар сурати бозгардонидани шахс низ таваҷҷуҳ кунанд.
Бо вуҷуди ин, аз иттилоияи расмии машваратҳои ахир маълум нест, ки масъалаи истирдоди мухолифон ё нигарониҳои марбут ба ҳуқуқи инсон дар мулоқот баррасӣ шудааст ё на.
Ва вазъи бисёре аз муҳоҷирони тоҷик дар ин кишвар бад буда, ҳамарӯза бо фишору рейдҳо, бо хатари аз даст додани ҷойи кор, вобастагӣ аз корфармо ва дар баъзе ҳолатҳо бо таъхири пардохти маош, истисмори меҳнатӣ ва табъиз рӯ ба рӯ ҳастанд.
Дурӣ аз оила, мушкилоти молиявӣ ва дастрасии маҳдуд ба кумаки ҳуқуқӣ вазъи онҳоро боз ҳам мураккабтар намуда, дар сурати поймол шудани ҳуқуқҳои корӣ ё ба миён омадани баҳс бо корфармо, на ҳама муҳоҷирон имкони ҳимояи самараноки ҳуқуқҳои худро доранд. Дар гузашта аз ҳуқуқҳои муҳоҷирон ҷамъиятҳои тоҷикон ва шахсони алоҳида ҳимоят мекарданд ва ҳоло фаъолиятҳои онҳо маҳдуд шуда, бархе аз онҳо мисли Иззат Амон ба Тоҷикистон ихроҷ шудаанд.
Чанд созмони мофиёии Колумбиёву Мексик аъзои худро ба ҷанги Укроин алайҳи Русия фиристодаанд, то дар он таҷрибаи истифода аз паҳподҳо, муқобала бо онҳо ва дигар падидаҳои нав дар ҷангро биёмӯзанд. Дар ин бора Financial Times таҳқиқоти фарогире анҷом дода ва сипас расонаҳои дигар маъруфи ҷаҳон низ онро бозтоб додаанд.
Ширкат дар ҷанги Укроин барои омӯзиш бо мофиё тамом намешавад – давлатҳо, мухолифини онҳо, гурӯҳҳои шӯришӣ, ҷиҳодиён, ҷудоиталабон ва ғайра аз тамоми гӯшаҳои ҷаҳон дар ин ҷанг таҷриба меомӯзанд. Барои намуна мешавад ширкати сарбозони Куриёи Шимолӣ, ҷудоиталабони Чечен ва мухолифини Белорусро (ҳанги ба номи Кастус Калиновский) мисол зад.
Агар ин гурӯҳи ҷангҷӯҳо бо аҳдофи мушаххас аз тарафи низом ё гурӯҳҳои муайян барои иҷрои нақшаҳои дақиқе дар оянда фиристода мешаванд, гурӯҳҳои бамаротиб бузургтаре дар ин ҷанг ширкат мекунанд, ки зоҳиран аз ҷониби ҳеҷ марказе контрол намешаванд ва нақшае барояшон дар оянда вуҷуд надорад. Бузургтарини ин гурӯҳҳо муҳоҷирон аз Осиёи Марказӣ, аз ҷумла тоҷиконанд. Онҳо, бинобар ҳузури густардаашон дар Русияву пайванди беш аз садсола бо он, ё иҷборан ба ҷанг бурда шудаанд ва ё ихтиёран барои дарёфти маблағ ё шаҳрвандӣ ва ё ҳарду ба он пайвастаанд. Бо ин вуҷуд, дар ҳоли ҳозир набудани ҳеҷ барнома ва нақшае болои онҳо, далели ин нест, ки дар оянда ҳам ҳеҷ гурӯҳ, ҳатто давлату кишваре нахоҳад таҷрибаи онҳоро ба нафъи худ истифода намояд.
Сарбози таҷрибаи ҷангидошта дар бозори мутахассисон арзон нест. Давлатҳо барои омодасозии низомиҳо – аз сарбоз то афсарон қимати гароне мепардозанд: вобаста аз кишварҳо барои омодасозии як сарбоз байни $30 000 то $70 000, барои мутахассиси идоракунии паҳподҳо байни $100 000 то $250 000, барои омодасозии размандаи сатҳи нерӯҳои вижа аз $1 000 000 то $2 500 000. Ҷанг бошад бо худии худ ҳам сарбози варзидаву таҷрибаандӯхта, ҳам мутахассиси идоракунии паҳподҳо ва ҳам размандаи сатҳи нерӯҳои вижа омода месозад, ки бамаротиб аз мутахассисони дар шароити оддӣ омӯзонидашуда гаронқиматтар ҳастанд. Ва вақте дар бозор мутахассисони зиёде пайдо мешаванд, табиист, ки “харидорон” ҳам аз паяшон хоҳанд буд. Танҳо суол инҷост, ки чӣ касе, аниқтараш гурӯҳ ё кишваре бихоҳад онҳоро “бихарад”?
Баъди ҷанг давлатҳо барои пешгирӣ аз ҳар гуна хушунатҳо ва сӯиистифодаи дигарон аз сарбозони таҷрибадор, онҳоро дар мақомоти қудратӣ, амниятӣ ва низомӣ (аксар вақт бо музди бештар ба ҳайси “собиқадори ҷанг”) бо кор ва имтиёзҳо таъмин мекунанд. Аммо ҳарфи мо дар бораи кишваре мисли Русия, ки ҳаргиз бегонаҳоро ба ин гуна мақомот роҳ надодаву дар оянда ҳам бо эҳтимоли аз қабл бештаре роҳ нахоҳад дод ва қишре мисли муҳоҷирони корӣ, ки ҳуқуқҳояшон ҳамеша поймол мешуду ҷойи пояшон рӯз то рӯз тангтар мешавад, мебошад.
Русия на танҳо омода нест сарбозони ғайрирусро ба ниҳодҳои қудратӣ роҳ диҳад, балки аслан ба баргаштани онҳо аз ҷанг манфиатдор намебошад. Чанд соли охир мақомоти Русия ҷои пои муҳоҷирон дар бозори кори ин кишварро торафт тангтар, ҳуқуқҳо ва дастрасиашон ба бештари хадамотро камтар мекунанд, то муҳоҷир ҳаққи интихоби камтаре байни кору тиҷорат ва рафтан ба ҷанг дошта бошад. Баъди ҷанг бо эҳтимоли хеле зиёд, мақомоти Русия тамоми корро хоҳанд кард то сарбози ғайрируси азҷангбаргашта чорае ҷуз тарки ин кишвар надошта бошад. Чун онҳо ҳузури ин гурӯҳро дар Русия барои амнияти он хатар хоҳанд донист.
Албатта, имкон дорад гурӯҳҳое мисли Вагнер сохта ва хориҷ аз Русия фиристода шаванд. Аммо баъид аст шуморе ба ин бузургӣ барои Русия лозим шавад. Бахусус вақте таъсири геополитикии Русия бо шиддат кам мешавад. Роҳи дигар – баргашташон ба кишварҳои худашон аст. Барои зодагони кишварҳои дигари Осиёи Миёна роҳи баргашт тақрибан баста аст – дар аксари ин кишварҳо муздурӣ ҷиноят шинохта шуда ва омилонаш таъқиб мешаванд. Дар Тоҷикистон ҳарчанд чунин қонуни ҷиноӣ вуҷуд дорад, то ҳол касе аз ширкаткунандагони ҷанги Русия таҳти пайгарди он нарафтааст. Ҳарчанд бархӯрд бо ширкаткунандагони ҷангҳои дигар бисёр сахт аст. Яъне, тоҷикони муздур дар ҷанги Русияву Укроин (албатта, онҳое, ки аз тарафи Русия ҷангидаанд) метавонанд озодона ба Тоҷикистон баргарданд. Ва баҳси мо ҳам рӯи ҳаминҳост.
