Бино ба иттилои мақомоти Русия, таваҷҷуҳи шаҳрвнадони кишварҳои Осиёи Марказӣ ба барномаи “Переселения” барои оилваӣ кӯчидан ба Русия бесобиқа коҳиш ёфтааст.
Тибқи омори Вазорати корҳои дохилии Русия, дар соли 2025 дар доираи барномаи давлатии “Кӯчонидани ихтиёрии ҳамватанон ба Федератсияи Русия” 26,7 ҳазор нафар кӯчидаанд. Ин шумора пасттарин нишондиҳанда дар 15 соли охир арзёбӣ мешавад.
Расонаҳо бо такя ба маълумоти Вазорати корҳои дохилии Русия менависанд, ки дар соли 2025 мақомоти давлатӣ аз 37 ҳазор нафар барои иштирок дар ин барнома дархост гирифтаанд. Аз ин миқдор танҳо 26,7 ҳазор нафар воқеан ба Русия кӯчида, ба қайд гирифта шудаанд.
Мақомот мегӯянд, ҳатто дар замони оғози ҷанги Русия бар зидди Украина дар соли 2022, ки аксари муҳоҷирон аз омадан ба ин кишвар меҳаросиданд, боз ҳам иштирок дар барномаи мазкур зиёд буд. Оморҳо нишон медиҳанд, ки он сол 112,7 ҳазор дархост ба барнома пешниҳод гардид, ки аз онҳо 64,8 ҳазор дархостдиҳанда пазируфта ва ба Русия кӯч бастанд.
Бар асоси омори Вазорати корҳои дохилии Русия, соли 2025 шаҳрвнадони Тоҷикистон ҳамагӣ 2,4 ҳазор нафар ба Русия кӯч бастаанд. Ин дар ҳолест, ки соли 2019 масъулони Идораи муҳоҷирати Русия дар Тоҷикистон гуфта буданд, ки дар 9 моҳи аввали ҳамон сол бештар аз 9 ҳазор шаҳрванди Тоҷикистон барои кӯч бастан ба Русия ариза дода буданд.
Омори соли 2025 нишон медиҳанд, ки мавқеи Тоҷикистон дар барномаи мазкур ба таври назаррас тағйир ёфтааст. Агар соли 2024 ҷумҳурӣ аз рӯи шумораи шаҳрвандоне, ки ба Русия кӯч бастанд, дар байни кишварҳои Осиёи Марказӣ дар ҷойи дуюм қарор дошта бошад, соли 2025 ба ҷойи панҷум, яъне аз ҳама поёнтар қарор гирифт.
Коршиносон камтаваҷҷуҳии шаҳрвнадони Тоҷикистонро дар ин барнома ба чанд омил рабт медиҳанд. Аз ҷумла, ба гуфтаи онҳо, яке аз омилҳои асосӣ ин вазъи сиёсӣ ва иқтисодии имрӯзаи Русия ва низ гузоштани қонунҳои сахт алайҳи муҳоҷирон дар солҳои ахир мебошад. Инчунин муносибати дурушти мақомоти рус бо муҳоҷирон ва ҳатмӣ намудани озмуни забони русӣ метавонад аз омилҳои таъсиргузор дар ин самт бошад.
Аммо коршиноси “Бунёди ПСП оид ба муҳоҷират ва муносибатҳои байниқавмӣ” Андрей Якимов бар ин назар аст, ки “аксари онҳое, ки мехостанд”, аллакай ба Русия кӯчидаанд. Ба гуфтаи ӯ, ҷойгоҳи иҷтимоии барнома тадриҷан кам мешавад, зеро барнома асосан барои зодагони давраи Иттиҳоди Шӯравӣ пешбинӣ шуда буд. Онҳое, ки ҳангоми пошхӯрии Шӯравӣ 20-сола буданд, имрӯз 55-солаанд, дар ҳоле ки барнома бештар барои афроди қобили кор нигаронида шудааст.
Ҳамзамон бархе дигар бар ин назаранд, ки тағйири шартҳои барномаҳои кумаки иҷтимоӣ дар Русия яке аз омилҳои коҳиши нишондиҳандаҳои Тоҷикистон дар ин барнома аст. Чун то соли 2024 кумакҳои иҷтимоӣ барои оилаҳои кӯчбаста яке аз ангезаҳои муҳими иштирок дар барнома ба ҳисоб мерафт. Аммо аз соли гузашта қонунҳо тағйир ёфтанд ва акнун оилаҳо замоне ҳаққи дарёфти чунин кумакро доранд, ки шаҳрвандии Русияро дошта бошанд ва фарзандонашон дар қаламрави Русия ба дунё омада бошанд.
То соли 2024 раванди кӯч бастани шаҳрвандони Тоҷикистон ба Русия нигаронкунанда арзёбӣ мешуд. Зеро аксари мардум ба хотири шароити бади иқтисодӣ мехостанд оилавӣ Тоҷикистонро тарк кунанд. Аммо пас аз ҳамлаи маргбори “Крокус Сити Ҳолл” дар соли 2024, ки аксари иштирокчиёнаш шаҳрвнадони Тоҷикистон гуфта мешуданд, муносибати мақомоти Русия ва ҳатто мардуми оддиро нисбати тоҷикистониён тағйир дод. Ва ин боис шуд, ки даҳҳо ҳазор шаҳрванди Тоҷикистон бедалел аз қаламрави Русия барои солҳои тӯлонӣ ихроҷ шуданд, ки ин боиси камтаваҷҷуҳи шаҳрвандон ба ин барнома гардид.
