Парлумони Канада бархӯрди ҳукумати Чин бо ӯйғурҳои мусалмонро “наслкушӣ” унвон кард. Чунин қатъномае дар парлумони ин кишвар рӯзи 22-феврал бо аксарияти орои вакилон қабул шуд.
Дар қатънома омада аст, ки “Дар ҳоли ҳозир, наслкушӣ алайҳи уйғурҳо ва дигар туркҳои мусалмон идома дорад”.
Гуфта мешавад, дар лоиҳаи қонуне, ки парлумони Канада қабул кард 266 узви парлумон ба тарафдории ин санад овоз доданд ва ҳеч нафаре раъйи зид надодааст. Вакилон аз мақомоти кишвар даъват карданд, масъулонеро, ки дар нақзи ҳуқуқи ақаллиятҳои мусалмон дар Чин даст доранд, таҳрим кунад.
Ин қатънома метавонад танишҳои дипломатӣ байни Чин ва Канадаро афзоиш бидиҳад. Чин дар пайи ин қатънома пас аз чанд соати қабулаш вокуниши расмӣ кард. Ба иттилои Радиои Озодӣ сухангӯи Вазорати умури хориҷии Чин гуфта, ки Пекин ба Оттава номаи эътирозӣ фиристодааст.
Дар ҳамин ҳол порлумони Канада таъкид мекунад, ки дар сурати тағйир накардани шеваи бархурди Чин бо ӯйғурҳои ин кишвар бозиҳои олимпии зимистонаи соли 2022 ҳам бояд дар як кишвари дигар баргузор шавад. Парлумони Канада мегӯяд, ӯйғурҳо дар Чин сахт саркӯб мешаванд.
Сафорати Чин дар Оттава бо нашри эъломияе ба ин қарори палумони Канада вокуниш нишон дода гуфтааст, ки талошҳои Канада барои пешгирӣ аз пешрафти Чин бо қабули ин қатънома, наметавонад ба натиҷа бирасад.
Чин ҳамаи интиқодҳо дар мавриди нақзи ҳуқуқи башар дар Шинҷони Чинро рад мекунад ва мегӯяд, ки Шинҷон як масъалаи дохилии ин кишвар буда, урдугоҳҳое, ки дар онҳо ӯйғурҳо нигаҳдорӣ мешаванд, заминаҳои омӯзиши касбӣ ва мубориза бо ифротгароиро фароҳам мекунанд.
Ван И, вазири умури хориҷии Чин рӯзи 22 феврал дар Шӯрои ҳуқуқи башари Созмони Милали Муттаҳид дар Женева даъво карда, ки ӯйғурҳои сокини Шинҷон аз озодии мазҳабӣ ва ҳуқуқи корӣ бархӯрдор будаанд.
Ин вазир ҳамчунин шеваи бархӯрди ҳукумати Чин бо ақалиятҳои қавмӣ дар Шинҷонро як “намунаи дурахшон” аз пешрафт дар заминаи ҳуқуқи башар унвон карда гуфтааст, ки акнун пас аз чаҳор сол Шинҷон “суботи иҷтимоӣ ва рушди ором”-ро ҳатто бидуни як ҳодисаи террористӣ таҷриба мекунад.
Ба гуфтаи Ван И, ҳоло ҳудуди 24000 масҷид дар Шинҷон фаъолият дорад.
Ин дар ҳолест, ки нахуствазири Канада ҳафтае пеш гуфта буд, гузоришҳоеро дар даст доранд, ки аз мавриди нақзи ҳуқуқи башар дар Шинҷони Чин нақл мекунанд.
Созмонҳои ҳуқуқи башар дар бораи бештар аз як миллион ӯйғурҳо ва ақалиятҳои дигари мусалмонтабор хабар медиҳанд, ки Чин онҳоро дар урдугоҳҳое, ки ба зиндон шабоҳат доранд нигаҳдорӣ мекунад ва онҳоро кори маҷбурӣ мефармоянд.
Моҳи январ Майк Помпео, котиби давлатии ИМА дар маъмурияти Доналд Трамп, амалҳои Чин алайҳи ӯйғурҳоро “наслкушӣ” ва ҷиноят алайҳи башарият” номида буд. Ӯ он замон гуфта буд, ки ҷиноятҳо алайҳи ӯйғурҳо дар Чин идома доранд, аз ҷумла ақимсозии маҷбурӣ, ё бенаслкунӣ, шиканҷа ва ҳабси бидуни қарори додгоҳ.
Ба иттилои расонаи “Аксиос”, Иёлоти Муттаҳида аввалин кишваре буд, ки амалҳои Чин бар зидди ӯйғурҳоро наслкушӣ номид.
