Ҷанги иттилоотӣ-марҳалаи ҷадид дар низои байни Тоҷикистону Қирғизистон

Рӯзи 28-уми апрел дар марзи Тоҷикистону Қирғизистон, сари нуқтаи тақсимоти об дар қаламрави баҳсӣ, ки ҳарду аз кишварҳо онро азони худ медонанд, низои хунине оғоз ёфт. Даргирӣ дар деҳаи Хоҷаи Аълои ҷамоати Чоркӯҳи шаҳри Исфара сари нуқтаи обтақсимкунии "Головной" сар зад, ки ҷониби Тоҷикистон мехоста дар он камераҳои назоратӣ насб кунад.

Ин минтақа бо минтақаи Оқсойи ноҳияи Бодканди Қирғизистон ҳаммарз аст. Душанбе иддао дорад, ки низомиёни Қирғизистон кӯшиши забт кардани иншоотро бо истифодаи силоҳ кардаанд. Аммо Бишкек меӯяд, ки марзбонони тоҷик аввал оташ кушодаанд.

Субҳи 29-уми апрел то шоми он рӯз дар марзи Тоҷикистону Қирғизистон, задухӯрди шадиди мусаллаҳона сурат гирфит. Дар натиҷаи ин муноқишаи марзӣ 183 шаҳрванди Қирғизситон маҷруҳ шуда, 36 нафар ҷон бохта аст. Маълумоти расмӣ дар бораи қурбониён аз Тоҷикистон ироа намешавад. “Радиои Озодӣ” то кунун номи 18 нафар аз қурбониёни ин муноқишаро маълум карда, ки 10 тоашон низомиён ва 8 тои дигар ғайри низомӣ будаанд.

Вазирони корҳои хориҷии Қирғизистон ва Тоҷикистон дар шоим 29 апрел барои оташбас дар марз ба созиш расиданд. Ва эълом шуд, ки рӯзи 29 апрел соати 20:00 ба вақти маҳаллӣ (17:00 ба вақти Маскав) оташбаси қатъӣ сурат бигирад ва нерӯҳои мусаллаҳро ба ҷойҳои истиқомати қаблии худ бозгардонанд.

Дертар дар рӯзи шанбе якуми май раҳбарони кумитаҳои амнияти милии Тоҷикистону Қирғизистон дар наворе аз ба тавофуқи комили оташбас расидан хабар доданд.

Саймумин Ятимов ва Қамчибек Тошиев ба рӯзноманигорон гуфтанд, ки тавофуқи оташбас ҳосил шудааст ва ба зудӣ артиши ҳарду кишвар аз марзҳо дур бурда мешаванд. Ба гуфтаи Тошиев тавофуқнома аз 4 банд иборат аст, аммо ҷузъитёти он шарҳ дода нашуд.

Тибқи иттилои Кумитаи ҳолатҳои фавқулодаи Тоҷикистон дар рӯзи 3-юми май дар муноқишаи ахири марзӣ дар ҳудуди се ҷамоати Исфара 14 хона комилан ва 2 манзили зист қисман вайрон шуданд. Як иншооти ёрирасон низ зарар дидааст. Ҳамзамон қисман як мактаби миёна ва хонаи истиқоматӣ дар деҳаи Овчӣ-Қалъачаи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров тахриб гардидааст. Раиси вилояти Суғд гуфт, хонаҳои вайроншударо то як моҳи дигар месозанд.

Мақомоти Қирғизистон мегӯянд, дар натиҷаи муноқиша дар марз бо Тоҷикистон 78 манзил, ду мактаб, як нуқтаи тиббӣ, се дидбонгоҳи марзӣ, як боғча, 10 нуқтаи фурӯши сӯзишворӣ, бинои шуъбаи корҳои дохилӣ ва 8 мағоза оташ гирифтааст. Қирғизистон ният дорад ин хонаҳоро то ҳамин тирамоҳ барқарор кунад.

Бо вуҷуди расидан ба оташбас дар майдони ҷанг, ҳанӯзҳам даъвоҳо бар болои аз сӯи кӣ оғоз шудани низоъ идма дорад. Ба гуфтаи коршинос Даниил Кисилев дар хабаргузории Фергана, “пас аз задухӯрдҳои хунин дар марз, ҳам мансабдорони Бишкек ва ҳам васоити ахбори умуми Қирғизистон ҳама чизи имконпазирро ба харҷ медиҳанд, то Қирғизистонро ҳамчун қурбонии таҷовузи Тоҷикистон муаррифӣ кунанд”. Ҳоло ба  иттилои Галина Байтерек, сухангӯи президенти Қирғизистон, ҷониби Қирғизистон мехоҳад барои рӯзноманигорони расонаҳои байналхалқӣ ба вилояти Бодканд сафари корӣ ё пресс-тур ташкил кунад. Рӯзноманигоронро ба мавзеҳое дар марзи Тоҷикистону Қирғизистон мебаранд, ки дар натиҷаи муноқишаи марзӣ зиён дидаанд. Байтерек мегӯяд, “Мо рӯзноманигоронро ба он хотир ба он ҷо мебарем, ки иттилои ростинро ба ҷомеаи ҷаҳонӣ расонем. Дар ҷои ҳодиса он чиро ки гузашт ба рӯзноманигорон нишон медиҳему шарҳ медиҳем. Онҳо бо чашмони худ ҳама чизро мебинанд ва хулоса мебароранд”.

То кунун 26 рӯзноманигор аз 20 расона, ки 10 расонаи он байналхалқӣ аст, барои рафтан ба Бодканд сабти ном кардаанд.

Донишманди тоҷик Умед Ҷайҳонӣ дар пайи ин хабар, дар саҳифаи шахсияш дар шабакаи иҷтимоии фейсбук навишт:

“Қирғизистон на оштӣ мехоҳад ва на оштиро мепазирад. Акнун мехоҳад рӯзноманигоронро ба марз бо Тоҷикистон бибарад то онҳо дурӯғу фиреби қирғизҳоро ба ҷаҳон парокананд. Қирғизистон бо чунин иқдоме мехоҳад афкори умумро барои ҳамла ба Тоҷикистон омода кунад. Яъне ин иқдом яке аз марҳилаҳои барномарезӣ барои ҳамла аст. Тоҷикистон бояд ин иқдомро дар нутфааш хунсо кунад. Ҳамсояе, ки оштӣ намехоҳад, ҳамзистии осоишта ҳам намехоҳад. Дигар набояд аз ёриву бародархондагӣ лоф зад. Балки: омода ба ҷанг бош, гар оромӣ бихоҳӣ!”

Ду шоҳид аз як ҳодиса

Сардори дидбонгоҳи сарҳадии Қулунду, Улукбек Акмазиев ба хабаргузории “Шоми Бишекек”  VB.KG нақл кард, ки чӣ тавр воқеа рӯх дод.

Ӯ гуфта, ки он рӯз тақрибан соати 16 аз ҷониби Ҷумҳурии Тоҷикистон, марзбонони зиёд ва  4 дона мошинҳои зиреҳпӯш ҷамъ шуда буданд. Соати 17.45 онҳо бо миномётҳо ва нақлиёти зиреҳпӯш ба мо ҳамла карданро оғоз карданд. Тақрибан якуним соат онҳо аз миномётҳо ва мошинҳои зиреҳпӯш оташ кушоданд. Пас аз он аскарони пиёда вориди корзор шудадн, ки дар байни онҳо шаҳрвандони мулкӣ низ буданд. Акмазиев даъво дорад, ки ин пархошагрии равшан аз ҷониби онҳо буд. Бо доду фарёди "Аллоҳу Акбар" ба посгоҳи марзӣ ҳамла карданд.

Аммо рӯзноманигор ва сиёсатшинос аз Хуҷанд Негматулло Мирсаидов ин амали ҳамсояҳороо иғво меномад. Ӯ мегӯяд:

“Дар аввал ҳама фикр мекарданд, ки онҳо мехоҳанд дарвозаи обдии, (шлюз) худро навсозӣ кунанд, аммо пас аз он ногаҳон одамони зиёде аз куҷое пайдо шуданд. Ин одамон сокинони маҳаллӣ набуданд - онҳо аз дигар нуқтаҳои аҳолинишин оварда шудаанд. Аммо барои чӣ? Танҳо як хулоса ҳаст: иғвое оғоз карда шуд, ки ҳадафи он барангехтани амалҳои ҷавобии шаҳрвандони Тоҷикистон буд. Ва табиист, ки ин аз ҷониби шаҳрвандони мо хоҳиши ҳимояи қаламрави худ пайдо шуд. Он чизе, ки дар он ҷо дақиқан рӯх дод, бояд омухта шавад, аммо далели иғвогарии пешбинишуда қатъӣ аст. Ва он чи рух дод, оқибати стратегияи интихобкардаи ҳукумати Қирғизистон аст”.

Марҳалаи ҷадиди низоъ

Рӯзноманигори тоҷик Бахтиёр Ҳамдамов дар шабакаҳои ҷитомӣ дар матлабе бо унвони “анҷоми низоъ ё марҳилаи нави муқовимат?” навишта, ки муқовимати тоҷикон ва қирғизҳо ба марҳилаи нав ворид шуд.

Сурат: Фейсбук. Бахтиёр Хамдамов

Қирғизҳо аз даргириҳои мусаллаҳи мустақим, ки барояшон номуваффақ анҷом шуд, ба ҷанги иттилоотӣ гузаштанд, ки дар он ҷо онҳо дар паҳн кардани иттилооти бардурӯғ омӯхта шудаанд”.

Оё талошҳои пас аз низои Қирғизистонро мешавад талоши пирузӣ дар майдони иттилоотӣ пас аз мағлубият дар майдони набард гуфт?

Сурат: Фейсбук. Алим Шерзамонов

Алим Шерзамонов: Аввалан, худи суоли додаи Шумо зери суол аст. Манзурам "мағлубият дар майдони набард"- гуфтаатонро бояд баҳо дод. Оё ин мағлубият буд? Агар ҳатто фарз кунем, ки ин воқеот як амри тасодуфии баромада аз эҳсосоти мардуми тоҷик ё ҳарду мардум бар асари даргириҳои мудовим дар марз бошад, дар ин ҳолат ҳам агар натиҷагирии мунсифона кунем, ҳадди ақал ҷониби Қирғизистон набардро набохт, гарчанде талафоти бештари ҷонӣ дошт, ки дигар ҷуброн намешавад. Вале агар ин буҳронро як амали иғвоангезонаи тарроҳишуда аз ҷониби ҳамсоякишвар фарз кунем, ки аксарияти таҳлилгарони тоҷик бар ин боваранд, пас ин нақши "қурбонии нерӯҳои ишғолгари низомии тоҷик" низ аз қабл як ҷузъи ин тарҳ буд. Дар ин ҳолат тарроҳони ин амал пас ба мақсади ниҳонии худ пурра ноил шуданд ва ин пирӯзии бечунучарои онҳост ва сафарбар кардани намояндагони расонаҳои хабарии дунё ба ин минтақа давоми мантиқии ин амалиёти сиёсиву низомии Қирғизистон аст, ки мехоҳанд ин дастовардашонро мустанад кунанд.

Банда бештар моил ба фарзияи якум ҳастам, ки чунин ранг гирифтани ин даргирӣ як амри тасодуфӣ буд, ки чанд сабабҳои таҳрикдиҳанда дошт. Мақомоти тозаинтихоби ҳамсоякишвари мо, ки нав ба сари қудрат омадаву президенти тозаинтихоб, ки де-юре ҳокимияти мутлақро ба даст гирифт, бо ҳалли оҷилонаи масъалаҳои марзӣ ва куллан ба нафъи худ, мехост аз лиҳози равонӣ низ бо касби маҳбубияти мардумаш ин ҳокимиятро дар воқеъ ё де-факто собит кунад. Аз ҳамин хостаҳо ахиран чи раисҷумҳур ва чи роҳбари ҳайати гурӯҳи музокиракунанда, мулоимтар карда гӯем, носанҷида изҳори назар мекарданд.

Ин изҳори назарҳо ва ваъдаҳои онҳо ба мардумашон, ки мо як ваҷаб хокамонро ба Тоҷикистон вогузор намекунем ва дар баробари он хомӯшии тарафи Тоҷикистон беш аз пеш боиси нигаронии мардуми тоҷик чи дар дохил ва чи дар берун кишвар мешуд. Илова бар ин мардуми тоҷик таҷрибаи талхи фурӯши махфиёнаи замини Тоҷикистон ба Чинро аз тарафи ин ҳукумат дар хотир доштанд. Ҳамаи ин боис шуд, ки мардум ҳар ҳаракати минбаъдаро дар марз аз зери заррабин мегузаронданд.

Ҷанги иттилоотӣ: Марҳалаи ҷадид дар низоъи Тоҷикистону Қирғизистон бар сари марз. Ин бор кадомӣ пирӯз хоҳад шуд?

Сурат: Интернет. Абдуманнон Шералиев

Абдуманон Шералиев: “Чаро кӯшиши пирӯзӣ? Қирғизистон аз рӯзи аввали ҷанги иттилоотӣ пирӯз буд. Ҳоло танҳо мекӯшад ин пирӯзиро ҳифз кунад. Метавон гуфт бохти Тоҷикистон дар ҷанги иттилоотӣ "бохти техникӣ" буд - бинобар ширкат накардан дар он. То ҳанӯз Тоҷикистон вориди ҷанги иттилоотӣ нашудааст ва он яктарафа сурат мегирад. Кӯшиши мухолифон ва баъзе фаъолону журналистон барои истодан муқобили артиши бузурги иттилоотии Қирғизистон натиҷаи камтар дорад, чун нобаробарии қувваҳо 1 бар 1000 аст.

Аммо бурдани хабарнигорони хориҷӣ ба Ботканд як ҷузъи хеле кӯчаки ин ҷанг аст”.

Хонандагони азиз, лутфан, ҳар хабару гузоришеро, ки мушоҳида мекунед ва ё пешниҳоду суоле доред, метавонед онро ба мо, тариқи почтаи электронӣ, Telegram, WhatsApp , Viber ва Imo ба ин рақам: +48519767404 бифиристед.