Ба гузориши (New York Times) рӯзи душанбе 6-уми июли соли равон ду гурӯҳ аз уйғурон – Ҳукумати дар табъиди Туркистони Шарқӣ ва Ҷунбиши бедории миллии Туркистони Шарқӣ, парвандаеро дар ҳаҷми 80 саҳифа ба Додгоҳи байналмиллалии ҷиноӣ фиристодаанд, ки Чинро муттаҳам ба наслкушӣ ва таъқибу фишори ақалияти уйғурони мусалмон мекунад.
Ин шикоят ба Додгоҳи байналмиллалии ҷиноӣ барои Пекин чолиши навест, ки масъалаи саркӯби мусалмононро дар бар мегирад, аммо Чин салоҳияти ин Додгоҳро қабул надорад. Уйғурони табъидӣ бо ҳамкории гурӯҳе аз адвакатҳои Лондон тибқи “Асосномаи Руми Додгоҳи байналмиллали ҷиноӣ”, ки Тоҷикистон ва Камбоҷа онро имзо кардаанд, ба ин додгоҳ шикоят бурданд.
Салоҳияти ин Додгоҳ таҳқиқи ҷурми ҷинояткорони наслкуш ва пайгарди адолати қурбониёни онҳо, ҷиноятҳои ҷангӣ ва ҷиноятҳои сангини дигар мебошад. Чин салоҳияти Додгоҳи байналмиллии ҷиноиро барасмият намешиносад. Вакилони мудофеъ бо истифода аз кишварҳое, ки ҷиноят дар онҷо сурат гирифтааст, пойи Чинро ба ин додгоҳ кашиданд. Чун Тоҷикистон ва Камбоҷа Аҳдномаи Румро имзо кардаанд ва уйғурҳо аз ин ду кишвар ба Чин истирдод шудаанд, ба иттиҳоми кишвари шарик дар ҷиноят дар парванда номи Тоҷикистон низ зикр шудааст.
Соли 2015 Тоҷикистон бо Чин қарордоди истирдодро имзо намуд ва дар пайи имзои ин қарордод соли 2019 Тоҷикистон 3 нафар аз уйғурҳоро ба Чин истирдод кард.
Гурӯҳе аз фаолони уйғур бар алайҳи Пекин барои боздошти ғайриқонунии ҳазорон уйғур ва ё истирдоди онҳо аз Тоҷикистон ва Камбоҷа ба Чин, ба Додгоҳи байналмиллии ҷиноӣ шикоят кардаанд. Ин парванда метавонад баёнгари таҳмили қудрати Чин дар хориҷ аз марзҳояш бошад.
Родней Диксон, вакили мудофеи бритонёӣ дар тамоси телефоние ба New York Times чунин гуфт:
“Ин парванда бо тамаркуз ба иқдомоти ғайри қонунии Чин дар Тоҷикистон ва Камбоҷа пешниҳод шудааст ва салоҳияти Пекинро давр задааст. Ин метавонад ба як парвандаи муҳим табдил шавад, зеро барои муддати тӯлонӣ фарз бар ин буд, ки наметавон кореро барои посухгӯии Чин дар Додгоҳи байналмиллаи ҷиноӣ анҷом дод”.
Ду гурӯҳи уйғуре, ки бар алайҳи Чин шикоят кардаанд, ин Ҳукумати дар табъиди Туркистони Шарқӣ ва Ҷунбиши бедории миллии Туркистони Шарқӣ мебошанд. Ин гурӯҳҳо барои расидан ба истиқлолияти минтақаи Син-киёнг ҳимоят мекунанд ва баҷои ҷойноми Чинӣ аз номи Туркистони Шарқӣ истифода мебаранд.
Ба назари коршиноси масоили сиёсӣ, Муҳаммадҷон Кабиров, ин парванда метавонад барои Тоҷикистон мушкилот ва таҳримҳоеро дар пай дошта бошад ва инчунин шаҳрвандони ҷабрдидаи Тоҷикистон низ метавонанд аз таҷрибаи уйғурҳо истифода карда аз ҷиноятҳои ҷанги шаҳрвандӣ ва дуздидану истирдоди ғайриқонқнии мухолифин ба Додгоҳи байналмиллии ҷиноӣ барои адолатхоҳӣ шикоят баранд.
