Аз рӯи натиҷаҳои нимсолаи аввал, гардиши тиҷорати хориҷии Тоҷикистон афзоиши чашмрасро нишон дода, ба беш аз 6,82 миллиард доллар расид, ки ин нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 44,2% бештар аст. Аммо паси ин рақамҳои хиракунанда чӣ меситад ва аз куҷо ин ҷаҳиш ба вуҷуд омад?
Содироти кишвар бо як ҷаҳиши бузург 65,4% афзоиш ёфта, ба 1,58 миллиард доллар расид. Аммо мутаассифона омили асосии ин афзоиш қимати афзондаи металлҳои қиматбаҳо дар бозори ҷаҳонӣ ва зиёд кардани ҳаҷми истихроҷи онҳо дар дохили кишвар мебошад.
Тақрибан 80%-и тамоми даромади содиротӣ аз ҳисоби ашёи хоми конҳо ва металлҳо ба даст омадааст:
- Металлҳо ва сангҳои қиматбаҳо (асосан тилло): беш аз 517 миллион доллар (тақрибан сеяки тамоми содирот).
- Консентратҳои металлӣ ва маъдан: 451,7 миллион доллар.
- Сурма (сурма): 144,3 миллион доллар.
- Алюминийи аввалия: 116,6 миллион доллар.
Бахши кишоварзӣ, саноати нассоҷӣ (нахӣ пахта ва матоъ) ва содироти нерӯи барқ гарчанде динамикаи мусбат доранд, аммо ҳанӯз ҳиссаи камтари даромади асъориро ташкил медиҳанд.
2. Сабабҳои афзоиши воридот
Воридоти ашё ва маҳсулот ба кишвар дар ин давра 38,8% афзоиш ёфта, ба 5,24 миллиард доллар расид. Гурӯҳҳои асосии маҳсулоти воридотӣ инҳоянд:
- Маводи сӯзишворӣ ва энергетикӣ: маҳсулоти нафтӣ ва гази моеъ (воридоти асосӣ аз Русия сурат мегирад).
- Татбиқи лоиҳаҳои бузург: таҷҳизоту техникаи саноатӣ барои азнавсозии НБО «Норак» ва сохтмони НБО «Роғун».
- Маводи ғизоӣ ва ашёи хом: гандум, орд, равғани растанӣ ва масолеҳи сохтмон.
Афзоиши воридоти таҷҳизот ба давраи фаъоли саноатикунонии кишвар алоқаманд аст, аммо он ҳамзамон вобастагии бозори истеъмолиро аз маҳсулоти хориҷӣ нишон медиҳад.
Новобаста аз афзоиши чашмраси содирот, тавозуни тиҷоратии Тоҷикистон ҳамоно дар таносуби бисёр бузург манфист: ҳаҷми воридот ($5,24 млрд) аз содирот ($1,58 млрд) беш аз 3 баробар зиёд буда, фарқияти он (касри тиҷоратӣ) ба 3,66 миллиард доллар мерасад.
Радабандии шарикони асосии тиҷоратии Тоҷикистон дар ин давра фарқи чандоне дар худ ҷой надодааст: Чин ва Русия дар ҳаҷми умумии гардиши мол ва воридот мавқеи пешсафиро нигоҳ медоранд. Қазоқистон харидори бузургтарини маъдан ва консентратҳои Тоҷикистон боқӣ мемонад. Кишварҳои Аврупо (аз ҷумла Швейтсария ва Нидерланд) самтҳои анъанавӣ барои содироти металлҳои қиматбаҳо ба шумор мераванд.
Ҷаҳиши кунунии тиҷорати хориҷӣ нишон медиҳад, ки Тоҷикистон аз вазъияти мусоиди бозори ҷаҳонии металлҳо барои пур кардани бюдҷет ва захираҳои тиллову асъор самаранок истифода мебарад. Аммо вазифаи асосии мақомот — гузариши тадриҷӣ аз содироти ашёи хом ба коркарди пӯрраи маҳсулот дар дохили кишвар боқӣ мемонад, ки мутаассифона бисёр кунд пеш меравад. .
