Хона блог саҳифа 155

Кор ёфтан барои муҳоҷирон дар Русия душвортар мешавад

Аз ҷониби
Azda Tv
-
0

Аз 28-уми декабри соли 2024 раиси вилояти Воронежи Русия Александр Гусев бо имзои як фармон кори муҳоҷиронро дар чандин бахшҳои умдаи ин вилоят мамнуъ кард.

Тибқи ин фармон муҳҷирон дигар ҳақ надоранд дар бахшҳое чун маориф, тандурустӣ, таъмини хадамоти шаҳрӣ, аз қабили обтаъминкунӣ ва корҳои таъмири қубурҳои об кор кунанд. Дар фармони нав ҳамчунин кор дар яке аз шуғлҳои маъруфи муҳоҷирон – кори хаткашонӣ (доставка) манъ шудааст.

Ҳамин тариқ пас аз ин фармон дар вилояти Воронеж муҳоҷирон танҳо дар касбҳои оддӣ, аз қабили борбардорӣ, фаррошӣ ва роҳрӯбӣ кор кунанд. Дар фармони раиси вилоят таъкид мешавад, ки шаҳрвандони хориҷӣ наметавонанд дар ин минтақа дар ҷойҳое кор кунанд, ки ба теъдоди қобили мулоҳизаи коргарон таъсир мерасонад, ба ҷуз шуғлҳои оддӣ, ки зикр шуданд.

Низ дар фармон гуфта мешавад, муҳоҷироне, ки то ҳоло дар бахшҳои гуногуне, ки акнун барояшон мамнуъ шудааст, кор мекарданд, бояд аз кор озод карда шаванд ва ба машғулиятҳое, ки ба талаботи нави мақомоти ин вилоят мувофиқанд, гузаронида шаванд.

Ин тасмим идомаи маҳдудиятҳое аст, ки қаблан дар ин вилоят ва дигар шаҳрҳу вилоятҳои Русия шуруъ шуда буданд. Аз оғози тобистони соли 2024 шаҳрвандони хориҷӣ аз ҳаққи кор дар соҳаи нақлиёт, аз ҷумла ронандаи таксӣ ва нақлиёти ҷамъиятӣ маҳрум шуда буданд. Дертар дар ин вилоят барои муҳоҷирон дар соҳаи саводо ва хадамоти иҷтимоӣ низ маҳдудият ҷорӣ карда шуд.

Ихроҷи як паноҳҷӯи тоҷик аз Шветсия

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Фарҳод Неъматов дар Фурӯдгоҳи Душанбе аз ҷониби кормандони Кумитаи давлатии амнияти миллии Тоҷикистон боздошт шудааст.

Ин фаъоли тоҷик ҳамроҳи се духтари ноболиғаш 27-уми декабри соли 2024 аз Шветсия ихроҷ шуда буд. Вале ҳамсарашро ҳамроҳи онҳо ба Тоҷикистон истирдод накардаанд ва маълум нест ҳоло дар кадом кишвар аст.

Гуфта мешавад, пас аз ду рӯзи бозпурсӣ фарзандони Неъматовро ба пайвандонаш додаанд ва танҳо пас аз даҳ рӯзи боздошташ ба волидонаш, ки дар Хистеварзи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров зиндагӣ мекунанд, гуфтаанд, ки барои дидани ӯ ба шаҳри Душанбе биоянд.

Мақомот то ҳол сабаби боздошти Фарҳод Неъматовро шарҳ надодаанд, аммо ба гуфтаи огаҳони қазия, ӯ дар Тоҷикистон ба ҳамкорӣ ва узвият дар “Ҳизби Таҳрир”, ки фаъолияти ин созмон дар кишвар мамнуъ аст, гумонбар мебошад. Назари худи ин фаъоли тоҷик дар ин бора дастрас нест.

Фарҳод Неъматов, ки дар шабакаҳои иҷтимоӣ фаъол буд ва нисбати Ҳукумати кишвар назари итиқодӣ дошт, ҳамроҳи зану фарзандонаш соли 2019 аз Тоҷикистон ба Украина рафта буд. Ӯ пас аз ҳамлаи Русия ба Украина ба шаҳри Гётеборги Шветсия рафта, борҳо барои гирифтани ҳаққи паноҳандагии сиёсӣ муроҷиат кард, вале посухи рад гирифт.

Неъматов танҳо фаъоли тоҷик нест, ки бо вуҷуди ҳушдорҳо аз эҳтимоли шиканҷаву ҳабс шуданашон дар Тоҷикистон, дар ин чанд соли охир аз кишварҳои урупоӣ ихроҷ мешавад.

Дар соли 2024 Фаррух Икромов аз Лаҳистон ва Дилшод Эргашев аз Олмон ихроҷ шуда, якумӣ ба 23 соли зиндон маҳкум шуд ва дувумӣ дар ҳабси пешакӣ қарор дорад.

Инчунин аз Олмон соли 2023 Абдуллоҳи Шамсиддин, писари узви баландпояи ҲНИТ Шамсиддин Саидов ва Билол Қурбоналиев, узви “Гурӯҳи 24”-ро ба Тоҷикистон ихроҷ карда буд, ки баъдан Абдуллоҳ ба 7 сол ва Билол ба 10 соли зиндон маҳкум шуданд.

Пештар аз инҳо соли 2020 Ҳизбулло Шовализода, узви ҲНИТ аз Австрия ихроҷ ва дар Тоҷикистон ба 20 сол зиндон маҳкум шуда буд.

Истеъфои Сарвазири Канада ва иддаои Амрико

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Шоми рӯзи душанбе, 6-уми ноябри соли 2025 Сарвазири Канада Ҷастин Трудо аз мақомои худ истеъфо дод.

Гуфта мешавад, ин иқдом дар пайи фишорҳои зиёди чанд ҳафтаи ахир дар мавриди афзоиши таваррум ва ислоҳ накардани камбуди манзил дар ин кишвар гирифта шудааст.

Расонаҳо ғарбӣ мегӯянд, беш аз 20 вакили парлумони Канада пофишорӣ кардаанд, ки Ҷастин бояд ба истеъфо равад. Ҳамзамон расонаҳо менависанд, санҷишҳои ахир нишон додаанд, ки маҳбубияти мардумии Ҷастин назар ба солҳои пеш коҳиш ёфта, 20 нуқта поинтар аз рақибонаш аст.

Илова бар ин, Ҷастин дар моҳҳои охир мавриди интиқодҳои шадиди аъзои Ҳизби либерали Канада, ки раҳбарияшро худаш бар уҳда дорад, қарор гирифта буд.

Ҷастин Трудо аз соли 2013 раҳбарии Ҳизби либерали Канадаро бар дӯш дошт. Пас аз раҳбарии ҳизб ӯ аз соли 2015 то рӯзи истеъфо сарвазири Канада интихоб шуда буд. Ӯро яке аз раҳбарони мардумӣ ва амалгаро мешинохтанд. Падари ӯ Пер Трудо низ аз охири соли 1960 то соли 1970 сарвазири Канада буд.

Дар ҳамин ҳол Доналд Трамп, раисҷумҳури тозаинтихоби Амрико бо нашри изҳороте гуфта, ки агар Канада бихоҳад аз буҳрони сиёсӣ ва иқтисодии мавҷуда берун барояд, бояд бо Амрико бипайвандад ва ҷузъи ин кишвар шавад.

“Агар Канада бо Иёлоти Муттаҳида муттаҳид мешуд, ҳеҷ гуна маҳдудиятҳо вуҷуд надошт, андозҳо камтар мешуданд ва Канада аз киштиҳои Русия ва Чин, ки доимо дар наздикии он ҳаракат мекунанд, таҳдид намешуд. Якҷоя мо метавонем як миллати бузург бошем!”, навиштааст Доналд Трамп.

Трамп ҳамчунин қайд карда, ки “бисёриҳо дар Канада аз тасмими ин ки кишварашон 51-умин иёлати Амрико бошад, пуштибонӣ хоҳанд кард.”

Аммо то ҳол ба иддаоҳои Трамп мақомоти кишвараи Канада посухи расмӣ надодаанд.

Мушкилоти муҳоҷирин дар соли 2024 ва мавқеъгириҳои мақомоти Тоҷикистон

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Русия беш аз як саду бист ҳазор шаҳрванди Тоҷикистонро шомили рӯихате кардааст, ки дар сурати муайян накардани шароити қонунии будубоши худ дар ин кишвар, ихроҷ ва мамнуъулвуруд мешаванд.

Ин хабар моҳи октябри соли ҷорӣ дар сомонаи расмии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Тоҷикистон, дуруст пас аз ним соли вуқуи амали террористӣ дар бинои “Крокус Сити Ҳолл”-и Маскав нашр шуд. Интишори ин хабар ҳазорҳо муҳоҷири кории тоҷикро, ки ризқу рӯзии худро дар Русия ба даст меоранд, ба шиддат нигарон кардааст.

Амали террористӣ дар  толори кинову консерти “Крокус Сити” –и Маскав 22 марти соли ҷорӣ сурат гирифт, ки бар асари он 144 нафар кушта ва садҳо тани дигар ҷароҳат бардоштанд. Мақомоти Русия аксар гумонбарони ин ҳамларо шаҳрвандони Тоҷикистон  донистанд ва феълан 14 нафар тоҷик бо гумони анҷоми ин ҳамла дар боздоштгоҳҳои Маскав қарор доранд. Ва додгоҳ дар Маскав барои бори севум аст, ки муддати ҳабси пешакии онҳоро тамдид мекунанд.

Воқеияти иҷрои ин амали террористӣ аз тарафи тоҷикҳо машкук ва баҳбарангез ба назар мерасад. Аммо таъсир ва паёмади он болои лашкари садҳо ҳазории муҳоҷирони кории тоҷик дар Русия сангин ва гарон тамом шудааст. Агарчи то вуқуи ин ҳодиса ҳам муносибат ва бархурд бо тоҷикҳо дар Русия хуб набуд, вале ба дунболи ин ҳодиса ҳолу вазъи тоҷикҳо аз буда ҳам бадтар шуд.

Таҳияи “рӯихати сиёҳ” бо исму фомили беш аз 120 ҳазор тоҷик яке аз натоиҷи асафбори ҳамин амали террористӣ аст, ки дар таърихи равобити Русия ва Тоҷикистон собиқа надорад. Дуруст аст, ки муносибот байни ду кишвар на ҳама вақт яксону ҳамвор будааст. Ва Русия на як бор бо бад кардани аҳволи муҳоҷирони кории тоҷик болои Тоҷикистон фишор оварда таваққуъот ва хостаҳои худро бароварда кардааст. Вале ҳеҷ гоҳ барои тоҷикҳо рӯихати сиёҳ надошту накарда буд.

Аммо ҳоло Русия бо ин “рӯихати сиёҳ” ҳам иктифо накардааст. Тамоми талошашро ба харҷ дода истодааст, ки дару дарвозаҳои худро ба рӯи муҳоҷирони кории тоҷик бибандад. Ин навъе аз ниқору интиқом аст ва ё ин ки дигар дар симои кулли тоҷикҳо террористҳои эҳтимолиро мебинад. Барои мо торик аст, вале ин ки сиёсати ин кишвар дар қиболи муҳоҷирони корӣ, бахусус тоҷикҳо 180 дараҷа иваз шуд, воқеият аст. Тоҷикҳо дар Русия аз фурӯдгоҳҳо, то маҳалли истиқомату кор, донишгоҳ, зиндонҳо ва ҳатто онҳое, ки тариқи тронзит қаламрави Русияро мебоист убур мекарданд, таҳти муроқибати хос, бозҷӯӣ, таъқиб, таҳқир қарор гирифтанд. Телефону планшету дигар васоили ҳамроҳи тоҷикҳоро мушикофона дар гузаргоҳҳо, ҳатто дар даруни метрову дигар васоили нақлиёти ҷамъиятӣ кофтукоб мекунанд. Арсаи корро ҳам барои онҳо танг карда истодаанд. Масалан, тоҷикҳо дар бархе аз вилоёти Русия аз ҳаққи рондани таксӣ, кор дар мағозаву бозор маҳрум карда шуданд.

Русия, ки худро ҳамеша шарики роҳбурдӣ ва кишвари дӯсти Тоҷикистон меҳисобид, як маъракаи густарда ва бузурги азияту озори муҳоҷирони тоҷикро дар саросари қаламраваш ба роҳ андохт. Афзун бар ин бо пеш гирифтани қарорҳои аҷулона ва саросемавор ҳазорҳо муҳоҷири тоҷикро ихроҷ ва ҳабс кард. Дар ин миён нафароне, ки ба таври қонунӣ кору иқомат мекарданд, низ ронда ва ихроҷ карда шуданд.

Ҳукумати Тоҷикистон, мутаассифона, ин бор низ дар ибтидо муҳри хамушӣ бар лаб зад ва нақши тамошобини бетарафро ифо кард. Тавре муносибат кард, ки дар асл тоҷикҳо гунаҳгоранд ва ба мақомоти интизомиву тафтишотии Русия шароит барои таҳқиқ ва бозҷӯии пайвандони афроди гумонбар дар ин қазияро дар дохили Тоҷикистон фароҳам кард. Сергей Лавров, вазири хориҷаи Русия ба мақомоти Тоҷикистон барои як чунин ҳамкорӣ ва мусоидат дар кори тафтишот таҳсин ва ташаккур кард. Аммо арзи сипоси ҷаноби Лавров ба ҳукумати Тоҷикистон дар пасманзари намоиши сару сурати варамида, кабуду сиёҳгашта ва гӯши буридаи тоҷикони гумонбар дар қазияи “Крокус Сити Ҳолл” тавассути шабакаҳои телевизионии ин кишвар, як навъ таҳқир ва дашном ба унвони муҳоҷирони кории тоҷик талаққӣ гардид.

Интиқоди ҳукумат дар фазои маҷозӣ барои чунин мавзеъгирии номафҳум афзоиш пайдо кард ва Паймони миллии Тоҷикистон-як эътилофи ҳизбу гурӯҳҳои оппозитсионии тоҷик дар Урупо бо нашри баёнияе аз мавқеъгирии заиф ва норӯшану номуайяни ҳукумат ба шиддат интиқод кард.

Дар баёнияи Паймони миллӣ гуфта мешуд, ки “бо вуҷуди гузашти беш аз 10 рӯз аз ҳодиса ва ҳолати ногувори муҳоҷирони тоҷик, аз тарафи президент Раҳмон ҳеч изҳороти расмӣ дар ҳимоят аз муҳоҷирон содир нашудааст”. ПМТ аз роҳбарияти Тоҷикистон тақозо кард, ки ҳарчи зудтар бо Русия вориди музокира шуда, сарнавишти миллионҳо шаҳрванди бедифои худ дар ин кишварро рӯшан кунад: “Президент ҳамчун кафили ҳуқуқҳои шаҳрвандон барои ҳимоят аз муҳоҷирон дар зудтарин фурсат бо изҳороти расмӣ ба В. Путин муроҷиат ва талаби таваққуфи боздоштҳо ва шиканҷаи худсаронаи муҳоҷирони тоҷик аз тарафи мақомоти русро намояд. Ҳамчунин талаб карда шавад, ки ба манфиатҳои миллии Тоҷикистон эҳтиром гузошта шавад”.
Ин баёнияи шадидуллаҳни оппозитсиони тоҷик мавҷи эътирозоти ҷомеаро дар интернет ба шиддат доман зад. Ва ҳукумати як ҳаёт ба даҳон обгирифтаи Тоҷикистон ночор шуд, ба таври боварнакарданӣ сукути худро бишканад.

Сироҷиддини Муҳриддин,вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон аз бадрфторӣ ва шиканҷаи муттаҳамони ҳамла ба “Крокус Сити Ҳолл” ва тарвиҷи маъракаи туҳмат ба тоҷикон дар расонаҳо интиқод кард.

Ҷаноби Муҳриддин рӯзи 12-уми апрел дар ҷаласаи Шӯрои вазирони кишварҳои ИДМ, дар Минск дар бораи ин ҳодиса ва рафтори нодуруст бо тоҷикон суҳбат кард. Вай аз ҷумла гуфт: “дар натиҷаи як маъракаи роҳандозишуда дар расонаҳо, алайҳи шаҳрвандони Тоҷикистон ва тоҷикон тасаввури манфӣ ҳосил мешавад, ки ин ғайриқобили қабул аст”.

Вазири хориҷии Тоҷикистон ҳамчунин намоиши зарбу латти муттаҳамонро, қобили қабул надониста афзудааст, ки “баҳои эътирофи гуноҳ дар зери шиканҷа барои ҳама маълум аст.”

Агарчи вазири хориҷии Тоҷикистон бо лаҳни дипломатӣ русҳоро барои эътирофи гуноҳи содирнашуда тавассути шиканҷа муттаҳам кард, вале муносибат дар Русия бо муҳоҷирони кории тоҷик бадтар шудан гирифт. Вазорати хориҷи Тоҷикистон сафири Русия дар ин кишварро эҳзор ва ёддошти эътирозии худро ба вай таслим кард. Дар ин нотаи эътирози ошкоро гуфта шуд, ки “муносибати махсусан дағалонаи мақомоти Русия ба шаҳрвандони Тоҷикистон”, ки боиси нигаронии ҷиддии роҳбарияти Тоҷикистон шудааст. Ҳамчунин Вазорати хориҷии кишвар Русияро дар “ба таври оммавӣ поймол кардан”, яъне муҷозоти оммавӣ муқассир хонд.

Воқеият ин тавр ранг гирифт, ки ҳодисаи “Крокус” муҳоҷирон ва мақомоти Русияро дар ду ҷабҳаи мухолифи ҳам қарор дод. На фақат муҳоҷирон, ҳатто донишҷӯёни донишгоҳҳо, афроде, ки бо роҳхат барои муолиҷа мерафтанд ва ё тариқи тронзит убур мекарданд, ва ҳатто беш аз ин, тоҷикҳои дорои шаҳрвандии ин кишвар дар фурӯдгоҳҳо дастгир ва бозпас ба Ватан фиристода мешуданд.

Ин вазъу шароит боиси он гардид, ки ҳукумати Тоҷикистон тавассути Вазорати хориҷӣ ва Вазорати меҳнат аз шаҳрвандонаш даъват кард, ки бидуни зарурат аз сафар ба Русия худдорӣ кунанд. Чунин мавзеъгирии Тоҷикистон дар тамоми муддати даврони истиқлол барои бори аввал буд, ки иттифоқ афтод. Зеро нарафтани тоҷикон ба Русия, ки акнун ҳукумат маҷбур шуд чунин талаберо кунад, маънои худкушӣ барои ин ҳукуматро дорад.

Чун дар воқеъ бозгардонидани лашкари беш аз ду миллионаи муҳоҷирони кории тоҷик аз Русия ба Ватан бо ҳар шаклу шевае, ки бошад, билотардид суботи иҷтимоӣ ва сиёсии Тоҷикистонро дарҳам мезанад ва роҳбарони ҳарду кишвар паёмади “бозӣ” бо сарнавишти онҳоро ба вузуҳ медонанд. Вале бархурди мақомоти Русия дар қиболи тоҷикони муҳоҷир аз пешина ҳам хашинтар гардид. Тоҷикҳо дигар ба объекти танаффури русҳо табдил шуданд. Онҳо дигар Ҷамшуду Рафшани собиқ не, онҳо акнун даҳшатафкан ва ифротӣ шинохта мешуданд. Ҳодисаи “Крокус” боис шуд, ки мақомоти интизомии Русия алайҳи муҳоҷирон “рейд”-ҳо доир карда, чи дар коргоҳу чи дар хобгоҳ ва чи дар донишгоҳҳо онҳоро барои ҷанги зидди Украина ташвиқ кунанд. Аммо инҷо ва ин бор ҳам мақомоти Тоҷикистон, бо шумули Эмомалӣ Раҳмон, раиси ҷумҳури ин кишвар ба ҳайси кафили таъмини озодӣ ва ҳуқуқҳои шаҳрвандон дар баробари ҷалби маҷбурӣ ба ҷанги зидди Украина фиристодани муҳоҷирони кории тоҷик ҳеч вокуниш ва аксуламале нишон надоданд. Ин муҳоҷирон монданду мақомоти Русия.

Русия барои ҷалби муҳоҷирони кории тоҷик дар ин ҷанг аз тамоми роҳҳои қонуниву ғайриқонунӣ истифода кард.

Ҳисоби тоҷикҳои дар ҷанги Русия бар зидди Украина кашонидашуда ва куштаву маҷруҳу маълулшуда маълум нест. Шояд садҳо нафар дар хоки Украина, дар гуристонҳои дастаҷамъӣ дафн шуданд, аҷсоди бархе аз онҳоро ба Русия оварданду гурониданд, шумори ками қурбониҳои ин ҷанг дар Ватан хок шуданд.

Ба навиштаи расонаҳо мақомоти тоҷик сад мавриди аз зиндонҳои Русия ба ин ҷанг кашонидани шаҳрвандони худро таъйид кардаанд.

Ахиран ин хабар ҳам мунташир шуд, ки як зодаи Вилояти Мухтори Куҳистони Бадахшон ба ин муомилаи мақомоти Русия, ки дар сурати ширкат дар ин ҷанг ӯро ба Тоҷикистон истирдод намекунанд, розӣ мешавад. Вале Файзулло Бодуров аз куҷо медонист, ки зинда барнамегардад. Вай моҳи ноябр кушта ва 12 декабр дар зодгоҳаш ба хок супорида шуд. Ӯро мақомоти Тоҷикистон бо моддаи 307 гунаҳкор ва таҳти пайгарди қонунӣ қарор дода буданд ва вай ҷангро бар маҳбас тарҷеҳ дод, аммо кушта шуд. Чунин мавридҳо хеле зиёд аст.Тоҷикистониҳои зиндонӣ дар Русия дар ин ҷанг кам намурданд.

Бори аввал роҳбари ташкилоти низомии “Вагнер”-и Русия Евгенний Пригожин бо ваъдаи раҳоӣ аз зиндон, пешниҳоди пули калон барои муҳоҷирон ва мусоидат дар дарёфти мақоми табаияти Русия хеле аз муҳоҷирон, аз ҷумла муҳоҷирони тоҷикро ба ин ҷанг ҷалб кард.

Вале изҳори назари Александр Бастрикин, раиси Кумитаи тафтишоти Русия, ки рӯзи 27-уми июн дар як ҳамоиши байналмилалӣ дар Санкт-Петербург суҳбат мекард, бисёр ҳам ташвишовар буд. Вай дар ин ҳамоиш гуфт, мо муҳоҷиронро зӯран ба Украина мефиристем то теъдодашон дар кишвари мо кам шавад. Ӯ афзуд, “мо ҳиллаеро ёфтем, ки муҳоҷирон оҳиста-оҳиста аз Русия бираванд” ва боз ҳам хабаргузориҳо аз суҳбатҳои вай дар ин нишаст чунин иқтибосҳо овардаанд: “Мо ба иҷрои муқаррароти Конститутсия ва қонунҳои худ шуруъ кардем. Тибқи он, шахсоне, ки шаҳрвандии Русияро гирифтаанд, бояд худро дар қайди ҳарбӣ гузоранд ва ҳангоми зарурат дар амалиёти махсуси низомӣ   ширкат кунанд.”

Ба ин тартиб бинобар навиштаи расонаҳо, дар ҷанги Русия алайҳи Украина, ки феврали соли 2022 оғоз ва то имрӯз идома дорад, муҳоҷирони корӣ бо ваъдаи пулу мол ва шаҳрвандӣ ва зиндониёни тоҷикистон низ бар ивази раҳоӣ ва ё таслим накардан ба Тоҷикистон ва онҳое, ки дар артиши Русия адои хидмат мекунанд, ҷалб шудаанд.

Як нафар аз собиқ зиндониҳои тоҷик, ки чанде қабл озод шуда ва ба Ватан баргаштааст, дар суҳбат бо “Azda TV” гуфт, ки аз назди худи вай беш аз чорсад тоҷику узбеку қирғизро бо ҳар гуна ваъдаҳо ба ҷанг бурданд. Вай гуфт, ки худи ӯро низ борҳо ташвиқ ва даъват карданд ва ҳатто гуфтанд, ки бардурӯғ ба аснод имзо гузорад, ки ҷанг меравад то дигарҳо ҳам ташвиқ шаванд.

“Аввал аз “Вагнер” омада бар ивази ширкат дар ҷанг пулу нафақаи калону шиносномаи русӣ ва озодӣ ваъда карданд, сипас кам-кам зӯрӣ нишон доданд, ки агар наравӣ муҳлататро боз зиёд мекунем, вале ниҳоятан чандин нафарҳоро бо зӯр ба ҷанг бурданд”, афзуд манбаъ.

Моҳи октябри соли ҷорӣ Марат Ҳуснулин, ноиби сарвазири Русия дар вақти сафараш дар Душанбе гуфт, ки Русия минбаъд иҷозати муҳоҷарати ғайриқонунӣ ба ин кишварро нахоҳад дод.

Ӯ гуфт: “Бояд як чизро аниқ дарк кард, ки дар кишвари мо дигар муҳоҷирати ғайриқонунӣ нахоҳад буд. Яъне, мо ба тартиб медарорем. Ба нерӯи корӣ зарурат ҳаст, вале онҳо комилан қонунӣ хоҳанд буд”.

Думаи давлатии Русия ахиран қонунеро ба тасвиб расонд, ки нишон медиҳад, ин кишвар сиёсати худ бо муҳоҷиратро рӯзторӯз сахттар мекунад.

Бо қабули ин қонун минбаъд фарзандони муҳоҷирон дар мактабҳои Русия бидуни донистани забони ҳаққи таҳсил кардан надоранд. Ва айни замон ба Думаи давлатии Русия тарҳи қонуне пешниҳод гардидааст, ки “тибқи он зиндагии муҳоҷирони корӣ дар масофаи камтар аз 200 метр аз муассисаҳои таълимӣ, манъ хоҳад шуд”.

Бинобар хабарҳои мунташира дар расонаҳо, дар нимаи аввали соли ҷорӣ ҳудуди 20 ҳазор шаҳрванди Тоҷикистон аз Русия ихроҷ карда шудаанд. Расонаҳо менаисанд, ки бар асари фишору шиканҷа имсол раванди муҳоҷирати тоҷикистониён ба Русия 15 % кам шудааст. Аммо воқеият ин аст, ки Русия ҳамоно барои Тоҷикистон манбаи кору даромад боқӣ мондааст.

Тибқи иттиллои Бонки рушди осиёӣ, муҳоҷирони кории тоҷик дар соли 2023 ҳудуди 6 миллиард доллар маблағ интиқол додаанд, ки ин бештар аз 47% тавлидоти нохолиси миллии кишварро ташкил медиҳад.

Бинобар як назарсанҷӣ, ки чанде қабл Созмони байналмилалии муҳоҷират доир кард, натиҷаҳо нишон дод, ки бо вуҷуди афзоиши фишору боздошту ихроҷ карданҳо, ҳоло ҳам бештари шаҳрвандони Тоҷикистон мехоҳанд, ки барои кору зиндагӣ ба Русия бираванд.

Ин ҳам дар ҳолест, ки барои анҷоми муҳлати тафтиш ва ташхис кардани рӯихати 120 ҳазорнафараи тоҷикҳо ду моҳи дигар боқӣ мондааст. Дар сурати таъйин ва дақиқи накардани шароити ҳуқуқии худ ин нафарон аз вуруд ба Русия маҳрум хоҳанд шуд.

НБО “Роғун” ё гови ҷӯшоии Эмомалӣ Раҳмон

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Дар Тоҷикистон мардум дар бораи лоиҳаи “Гови муқаддас” аз даричаи мусбат менигаранд. Ҳатто сарсахттарин мухолифон низ аз интиқоди он худдорӣ мекунанд. Имрӯз мо дар мавриди ин “Гови муқаддас”, аниқтараш ҳамон “Гови ҷӯшо”-и Эмомалӣ Раҳмон – нерӯгоҳи барқи обии “Роғун” суҳбат хоҳем кард.

Таърихи кӯтоҳи НБО “Роғун”

НБО “Роғун” яке аз бузургтарин иншооти сохтмонаш нотамоми Шуравӣ буд, ки ба Тоҷикистон мерос мондааст. Нерӯгоҳ дар дарёи Вахш сохта мешавад. Иқтидори лоиҳавии он ба 3600 мегаватт/соат баробар аст. “Роғун” дорои баландтарин сарбанд дар ҷаҳон хоҳад буд, ки баландияш ба 335 метр мерасад. Пас аз анҷоми сохтмон ин сарбанд метавонад оби дарёи Вахшро танзим кунад.

 Буҷети лоиҳа

Соли 2008, вақте сохтмони нерӯгоҳи “Роғун” аз нав оғоз шуд, аз рӯи ҳисоби Ҳукумати Тоҷикистон аз соли 1972 то соли 1991 барои амалӣ намудани ин лоиҳа 804 миллион доллар хароҷот шуда буд. Бо қурби имрӯза он тақрибан 2 миллиард долларро ташкил медиҳад. Аммо дар мавриди маблағе, ки барои анҷом додани ин лоиҳа лозим аст, ҳукумати кишвар рақамҳои гуногун ироа кардааст.

Масалан, соли 2008 арзиши корҳои боқимондаи сохтмон 3 миллиард доллар гуфта мешуд. Соли 2016 ин рақам то 3 миллиарду 900 миллион расид. Соли 2022 расман эълон шуд, ки барои анҷом додани НБО “Роғун” 5 миллиард зарур аст, вале тирамоҳи 2023 ин рақам то 6 миллиард доллар боло рафт. 

Сабабҳои афзоиши хароҷоти лоиҳаро ҳукумат бо ибораҳои умумӣ шарҳ медиҳад:

— аз нав баҳо додани арзиши баъзе корҳо дар нерӯгоҳ;

— таварруми пулӣ;

— паст шудани қобилияти харидории доллари ИМА.

Хароҷот дар давоми 15 сол

Аз соли 2008 то имрӯз сохтмони НБО “Роғун” пурра аз ҳисоби буҷети давлат анҷом дода мешавад. Дар ин муддат ба лоиҳа зиёда аз 40 миллиард сомонӣ хароҷот шудааст. Аз рӯи қурби пулии имрӯза ин тақрибан ба 3 миллиарду 650 миллион доллар баробар аст. 

“Талбидан” аз тамоми ҷаҳон

Аз соли 2019, аз сабаби якбора зиёд шудани хароҷоти сохтмони сарбанд, сохтмони таҷҳизоти асосии чархаҳои обӣ, инчунин зарурати харидории таҷҳизоти обӣ Тоҷикистон ба мушкилоти ҷиддии молиявӣ дучор шудааст. Баъзе солҳо ҳаҷми маблағгузории лоиҳа аз ҳисоби буҷети давлатӣ аз 12 то 20 дарсади онро ташкил додааст.

Умеди ҳукумати кишвар дар мавриди он ки ин лоиҳаро муассисаҳои молиявии ғарбӣ, аз ҷумла Бонки ҷаҳонӣ, Бонки рушди осиёӣ ва Бонки аврупоии бозсозӣ ва рушд маблағгузорӣ мекунанд, амалӣ нашуд.

Инак, барои аз ин ҳолат баромадан ва вазъиятро наҷот додан соли 2018 ташаббуси хатарнокеро ба роҳ монданд – ба маблағи 500 миллион доллар евробонд ва ё вомбаргҳои давлатиро ба бозор бароварданд.

Ба гуфтаи коршиносон, Тоҷикистон ин маблағро бо дарсади хеле баланд – 7,1 дарсад дарёфт кардааст. Ин маънои онро дорад, ки кишвар бояд танҳо то баргардонидани қарзи асосӣ ҳар сол 35 миллион доллар пардохт намояд.

Илова бар он, маълум шуд, ки ҳамин сол Ҳукумати Тоҷикистон наздик ба 1 миллиард доллар қарзҳои гуногун ба даст овардааст.

Аз ҷумла:

– Бонки давлатии чинии Бонки сармоягузории инфрасохтории Осиё ба маблағи 500 миллион доллар; 

– Фонди рушди Саудӣ – 100 миллион доллар; 

– Бонки давлатии русии Бонки рушди авруосӣ  – 130 миллион доллар; 

– ҳамчунин Бонки исломии рушд  – 250 миллион доллар. 

Вақте дар мавриди ин маблағҳои ҳангуфт, ки на танҳо барои Тоҷикситони қашшоқ, балки ҳатто барои кишварҳои сарватманд низ ҳангуфт ба ҳисоб меравад, андеша мекунед, ҳатман дар зеҳни мардуми оддӣ суол пайдо мешавад, ки ин маблағҳо ба куҷо хароҷот мешаванд?

Ҳангоми ҳисоботҳо Ҳукумати Тоҷикистон агарчи кӯшиш мекунад, ки шаффофияти худро намоиш диҳад, аз ҷумла, дар бораи тендерҳо эълон нашр мекунад ва ҳар се моҳ дар бораи сохтмони НБО “Роғун” ҳисобот нашр мекунад, вале ин суол, ки чаро ин тендерҳоро ҳамеша ширкатҳои муайян мебаранд, беҷавоб боқӣ мемонад.

Ширкатҳои сохтмонии оила 

Акнун дар бораи нуқтаи асосӣ: Чӣ гуна оилаи раисҷумҳур аз сохтмони НБО “Роғун” кисаҳои худро пур мекунад?

Холо дар сохтмони НБО “Роғун” дақиқан 120 корхона фаъолият мекунад. Онҳоро тақрибан ба чор гурӯҳ тақсим кардан мумкин аст:

– лоиҳавӣ;

– назоратӣ, ки сифати корро назорат мекунанд;

– хизматрасонӣ, ки дар боркашонӣ ва таъмини маводи зарурӣ кумак мекунанд;

– ширкатҳои сохтмонӣ, ки бевосита ба корхои сохтмонӣ машғуланд.

Ҳангоми баррасии феҳристи ширкатҳо метавон мушоҳида кард, ки Ҳукумати Тоҷикистон агарчи комилан ба фасоди молӣ ғӯтавар аст, вале дарк кардааст, ки корҳои лоиҳавӣ, сохтмони иншооти аввалиндараҷаи нерӯгоҳ ва ҳамчунин назорат ба сифати кор дар НБО “Роғун” хеле душвору печида аст, бинобар ин, ба ин корҳо танҳо ширкату созмонҳои салоҳиятноки ҷаҳонӣ ва машҳур роҳ дода шудаанд.

Масалан, ҳамаи корҳои лоиҳавиро дар НБО “Роғун” Институти «Гидропроект»-и Русия ва сохтмони сарбандро ширкати итолиёвии WeBuild Group анҷом медиҳанд. Аммо дар сохтмони иншооти дуюмдараҷа, хариди лавозимоту маводи сохтмонӣ ва боркашонӣ танҳо ширкатҳои номаълуми маҳаллӣ, ки ба хешовандони Эмомалӣ Раҳмон ё раҳбарияти НБО “Роғун” тааллуқ доранд, фаъолият мекунанд.

Ориёнбанк 

Ҳанӯз соли 2010 рӯзноманигорон муайян карда буданд, ки шарти асосии фаъолияти ширкатҳо дар сохтмони нерӯгоҳи “Роғун” кушодани суратҳисоб ва анҷом додани тамоми муомилоти пулӣ танҳо тавассути Ориёнбонк мебошад. Ин бонк ба Ҳасан Асадуллозода, додарарӯси Эмомалӣ Раҳмон тааллуқ дорад.

“Роғунгэсстрой” 

Як нуқтаи дигаре, ки фасоди молиро собит мекунад – бузургтарин ширкати сохтмоние, ки ба сохтмони НБО “Роғун” вобаса аст, ширкати “Роғунгэсстрой” аст.

Хабарнигорон муайян карданд, ки роҳбарияти Ҷамъияти саҳҳомии кушодаи НБО “Роғун” бо сабабҳои номаълум аксари корҳои сохтмониро ба як ширкати номаш монанд  – “Роғунгэсстрой” медиҳад ва сипас он дар навбати худ барои иҷрои корҳо ширкатҳои сохтмонии дигарро ҷалб мекунад. Ин тарзи шубҳаноки корбарӣ ҳанӯз соли 2011 диққати Сандуқи Байналмилалии Асъорро ба худ чалб карда буд. Он вақт Сандуқи Байналмилалии Пул аз Ҳукумати Тоҷикистон дархост карда буд, ки ҳисоботи фаъолияти ширкати “Роғунгэсстрой”-ро пешкаш кунад. Вале ҳукумат ин дархостро ба инобат нагирифт. Ин ширкат ҳатто сомонаи расмӣ надорад.

Собиқ шарики домоди Эмомалӣ Раҳмон ва ҳоло мухолифи режим Шарофиддин Гадоев мегӯяд, ки ширкати “Роғунгэсстрой” ба додарарӯси президент Ҳасан Асадуллозода тааллуқ дорад. Бояд зикр кард, ки оилаи Эмомалӣ Раҳмон тавассути ширкати “Талко-Менеҷмент” корхонаи давлатии алюминий – “ТАЛКО”-ро низ идора мекунад.

“ТоҷикСГЭМ” 

Ширкати сохтмонии дигар, ки масъули корҳои сохтмонӣ дар НБО “Роғун” аст, ширкати “ТоҷикСГЭМ” мебошад ва он дар соҳаи энергетикаи обӣ маъруф аст. Трести умумишӯравии “Спецгидроэнергомонтаж” ҳанӯз соли 1942 ташкил ёфта, дар сохтмони қариб ҳамаи иншоотхои барқиию обии Тоҷикистон саҳм гузоштааст. Аммо соли 2010, вақте аз нав оғоз кардани сохтмони нерӯгоҳи барқи обии “Роғун” ба нақша гирифта шуд, додарарӯси президент Ҳасан Асадуллозода ин ширкатро аз худ кард ва дар он одами худро роҳбар таъйин кард.

ҶСК “ТГЭМ” 

Ширкати сохтмонии бузурги дигар, ки дар инҳооти НБО “Роғун” фаъолият мебарад, ширкати “ТаджГидроЭлектроМонтаж” ё “ТГЭМ” аст. Ин ширкат низ собиқаи кории зиёд дорад. Раёсати насбкунии “Гидроэлектромонтаж”, ки соли 1959 ташкил ёфта буд, корҳои насбкунии барқиро дар ҳамаи иншооти муҳими энергетикии кишвар анҷом додааст. Пас аз оғози сохтмони нерӯгоҳи барқи обии “Роғун” ширкати “ТГЭМ” соли 2010 аз ҷониби Ҳасан Асадуллозода низ хусусӣ гардонида шуд, вале дертар ба писари президент Рустами Эмомалӣ гузашт. Тавре расонаҳои мухолифин қайд кардаанд, Рустами Эмомалӣ ҳамсабақаш Иқбол Сафаровро роҳбари ин ширкат таъйин кардааст.

Ҳоло “ТГЭМ” ҳамчун зерпаймонкори (зерпудратчии) ширкати итолиёвии WeBuild Group (ВиБилд Групп), ки сарбанди нерӯгоҳи барқи обии “Роғун”-ро месозад, фаъолият мекунад ва ҳамчунин сохтмони иншооти нерӯгоҳи барқи обиро, ки дар соҳили рости дарёи Вахш воқеанд, бар уҳда дорад.

 Обулойи маблағҳои НБО “Роғун”

Хешовандони Эмомалӣ Раҳмон дар баробари он ки кисаҳои худро аз ҳисоби дародмадҳои қарордодҳои давлатӣ ва таъминоти нерӯгоҳи “Роғун” пур мекунанд, боз ба маблағҳои ин нерӯгоҳ, ки дар бонкҳои мухталиф нигаҳдорӣ мешаванд, дастрасии пурра доранд.

Барои мисол, соли 2019 маълум шуд, ки ширкатҳои наздик ба оилаи президент аз маблағе, ки барои нерӯгоҳи барқи обии “Роғун” пешбинӣ шудаанд, қарзҳои калон ба даст овардаанд. Сухан дар бораи 200 миллион долларе меравад, ки ҳукумат дар соли 2010 бо роҳи иҷборӣ аз аҳолӣ ҷамъоварӣ карда буд. Дастрасии хешовандони раисҷумҳур ба маблағҳои сохтмони “Роғун” дар пайи кушодани шудани парвандаи ҷиноӣ алайҳи раиси ширкати “Умед-88” Раҷабалӣ Одинаев расонаӣ шуд. Тавре мухолифин муайян карданд, Одинаевро ҳамсари Эмомалӣ Раҳмон Азизамоҳ сарпарастӣ мекардааст.

Маълум шуд, ки бо дастури ҳамсари раисҷумҳур ба наздикон ва тоҷирони шиносаш аз ҳисоби маблағҳои НБО “Роғун” даҳҳо миллион доллар қарзҳо бо дарсади хеле паст дода шудааст.

То имрӯз сарнавишти 200 миллион доллар маълум нест.

Хулоса

Тавре мебинем, Эмомалӣ Раҳмон ҳамроҳ бо оилааш лоиҳаи дорои аҳамияти миллиро ба сарчашмаи оддии ғорати сарвати миллат табдил додааст. Дар пасманзари ғорати маблағҳои ҳангуфт, ки барои сохтмони НБО “Роғун” ҷудо шудаанд, оё метавон дар ояндаи наздик анҷоми ин сохтмонро интизор шуд?

Ба ин суол ҳеҷ кас, ҳатто роҳбарияти нерӯгоҳ посух дода наметавонад. Имрӯз аллакай маблағе, ки ба ҳар як мегаватт иқтидори ин нерӯгоҳ хароҷот шудааст, нисбат ба ҳамин нишондиҳандаи нерӯгоҳи “Сангтӯда-1” ду баробар бештар шудааст. Дар нерӯгоҳи “Сангтӯда-1” ҳар як мегаватт иқтидори нерӯи барқ бо​​ 825 ҳазор доллар сохта шудааст, аммо дар НБО “Роғун”, ки ҳоло сохтмонаш ба анҷом нарасидааст, аз рӯи ҳисоби имрӯза арзиши ҳар як мегаватт иқтидори нерӯи барқ аллакай аз 1 миллиону 640 ҳазор доллар гузаштааст.

Барои ба охир расонидани “ғояи миллӣ”-и мардуми Тоҷикистон ба оилаи носерами Эмомалӣ Раҳмон боз чӣ қадар маблағҳои ҳангуфт лозим мешавад, имрӯз касе гуфта наметавонад.

Нигоҳе ба вазъи иқтисоди Тоҷикистон дар соли 2024

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Соли 2024 соли пурчолише барои иқтисоди Тоҷикистон буд. Мушкилоти муҳоҷирон дар кишварҳои ИДМ, таварруми пули миллӣ ва таъсири он  дар иқтисоди кишвар аз ҷумлаи чолишҳои бузурги сол буд.

Маҷмуи маҳсулоти дохилӣ

ВК. Дар нимсолаи аввали соли 2024 Маҷмуи маҳсулоти дохилии (ММД) кишвар ба 61,7 млрд сомонӣ баробар шуда, рушди воқеии он 8,2%-ро ташкил кардааст. Тибқи пешбинӣ, бояд дар соли 2024 ин нишондиҳанда ҳудуди 4,5% то 6,5%-ро ташкил намуда, то ҳудуди 136 млрд сомонӣ расад.

Саҳми маҳсулоти саноатӣ дар рушди иқтисод 11,5%, истеҳсоли кишоварзӣ – 9,6%, маблағгузорӣ ба сармояи асосӣ – 15,7%, гардиши савдо – 11,9%, боркашонӣ – 13,8% ва мусофиркашонӣ – 9%-ро ташкил кардааст.

Агарчи рушди ММД-и кишвар дар минтақа яке аз беҳтаринҳо ба ҳисоб меравад, вале аз сабаби шаффоф набудани ҳисоботи мақомоти кишвар, аз ҷумла Агентии омор, коршиносон ба ин нишондиҳандаҳо бо шубҳа назар мекунанд. 

Зеро агар аз як тараф зиёданависӣ дар мақомоти гуногуни ҳукумат як чизи табиӣ ҳам шуда бошад, вале аз тарафи дигар ҳаҷми иқтисоди соявии кишвар, яъне пинҳон кардани истеҳсолоту хидматрасониҳо барои гурез аз андоз низ назаррас аст. 

Ҳамчунин ҳукумати кишвар талош мекунад ҳаҷми ММД-и 136 млрд сомонӣ, ё 12 млрд долларро чун дастоварди бузург нишон диҳад. Вале дар асл ин нишондиҳанда барои кишваре, ки 10 млн аҳолӣ дорад, хеле кам ба ҳисоб меравад. Аз рӯи ин нишондиҳанда Тоҷикистон дар қатори кишварҳои қашшоқи африқоии Намибия (2,5 млн аҳолӣ) ва Гвинеяи Экваторӣ (1,5 млн аҳолӣ) меистад. Яъне, маҷмуи хизматрасониҳо ва молҳои истеҳсолшуда дар ин кишварҳо тақрибан баробар аст, дар ҳоле, ки аҳолии Тоҷикистон аз Намибия 4 маротиба ва аз Гвинеяи Экваторӣ 7 баробар бештар аст.

ВК. Рушди иқтисод дар оянда низ ба душвориҳо дучор мешавад, зеро иқтисоди минтақа ва кишварҳои шарики Тоҷикистон суст рушд карда истодаанд. Илова бар он, ислоҳоти дохилӣ дар соҳаҳои иқтисодӣ низ хеле суст ба роҳ монда шудаанд. 

Сатҳи баланди коррупсия, монополикунонии тиҷоратҳои бузург, имтиёзҳои ноодилона ба як қатор ширкатҳо ва тафтишоти беҳисоби мақомот низ боис мешаванд, ки тиҷоратҳои хурду миёна ба буҳрон гирифтор шуда, маҷбур шаванд тарки фаъолият кунанд. Ин ҳама монеъи рушди ММД ва дар натиҷа рушди иқтисоди миллӣ мешавад.

Соҳаи энергетика

Истеҳсоли барқ яке аз нуқтаҳои муҳими иқтисоди миллии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Кишвар солона содироти барқро ба кишварҳои минтақа афзоиш дода, ҳатто барои худ бозорҳои нав пайдо мекунад. Аз ҷумла, Тоҷикистон аввалин маротиба бо Қазоқистон қарордоди муддаташ 20 сол дар мавриди таъмини барқ бастааст. Ҳаҷми барқи содиршавандаро тарафҳо эълон накарданд.

Таъмин намудани эҳтиёҷоти дохилии кишвар бо барқ, ба назар мерасад, барои ҳукумат дар ҷои аввал намеистад, зеро дар шаҳру ноҳияҳои кишвар барқ боз ҳам қатъ мешавад.

“Сохтмони аср” 

Тақдири “сохтмони аср” – НБО “Роғун”, ки ҳамчу муҳимтарин лоиҳаи соҳаи энергитика ва яке аз содироткунандагони асосии “энергияи сабз” ба қалам дода мешавад, то ҳол номаълум мемонад. Агарчи сохтмон идома дорад ва ҳукумат аз тарафҳои гуногун миллиардҳо доллар гранту қарз ба даст меорад, вале чор чархаи боқимонда кай ба кор медарояд, то ҳол маълум нест. Ҳукумат эълон кардааст, ки насби чархаи севум тирамоҳи соли 2026 ба нақша гирифта шудааст.

Миқдори қарзу грантҳо, ки ҳукумат барои “сохтмони аср” гирифтааст, ба 2 миллиард дакка задааст. Танҳо ҳамин сол ба ҳамин мақсад ҳукумат наздик ба 1 миллиард доллар гранту қарз ба даст овард. 

Ногуфта намонад, ки қарордод бо Қазоқистонро маҳз ҳамин нерӯгоҳ бастааст. Дар ҳоле, ки ҳоло сохтмон кай ба охир мерасад маълум нест, вале ин ширкат аллакай қарордод барои содироти барқ бастааст. Ин нуқта равшан нишон медиҳад, ки вазъияти молии ширкат хароб аст ва шадидан ба пули нақд эҳтиёҷ дорад.

Содироту воридот

Содироти кишвар дар соли 2024 рушд кардааст. Тибқи омори моҳҳои январ-октябр, он 1 млрд 547,3 млн долларро ташкил додааст. Ин нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 24 млн доллар ё 1,6% бештар аст. Таҳлили сатҳӣ нишон медиҳад, ки қисми зиёди он – 298,5 млн доллар аз ҳисоби фурӯши металли қимматбаҳо, аниқтараш тилло будааст. 

Тибқи омори дастрас, дар нимсолаи аввали соли 2024 кишвар нахи пахта ба маблағи 95,6 млн доллар, алюминӣ – 90,4 млн доллар, сурма ба маблағи 88,3 млн доллар, мис – 19,9 млн доллар содир кардааст. Шарикони асосии содиротии кишвар Швейтсария (298,5 млн доллар), Чин (300 млн доллар) Қазоқистон (150 млн доллар) гуфта мешаванд.

Аз рақамҳои боло бармеояд, ки Тоҷикистон тиллоро танҳо ба Швейтсария содир кардааст. Чин бошад, аз тариқи ширкатҳои чинӣ, ки аксарияти кулли канданиҳои фоиданоки Тоҷикистонро зери тасарруфи худ даровардаанд, маҳсулоти маъданиро бурдааст.

Воридоти мол ба Тоҷикистон низ дар моҳҳои январ-октябри 2024 афзоиш ёфта, 5 млрд 767,8 млн долларро ташкил кардааст. Ин нишондиҳанда  нисбат ҳамин давраи соли гузашта 1 млрд 122,3 млн доллар, ё 24,2% бештар мебошад.

Тибқи додаи Агентии омор, асосан воридот аз ҳисоби маҳсулоти растанӣ (7,8%), маҳсулоти тайёри ғизоӣ (24,7) чӯбу тахта (38,7%), металлҳои қиматбаҳо (23,3%)  ва мошину таҷҳизот (24,4%) афзоиш ёфтааст.

Ҳанӯз декабри соли 2023 Бонки рушди осиёӣ пешгӯӣ карда буд, ки кишвар ба маводи хӯрокаи воридотӣ бештар вобаста мешавад ва ин дар навбати худ, амнияти хӯроквории кишварро заиф карда, осебпазирии аҳолиро дар ҳолати офатҳои табиӣ бештар мекунад. Тибқи омор, танҳо соли 2024 воридоти намудҳои гуногуни маводи хӯрока наздик ба 30% афзоиш ёфтааст.

Воридот аз содирот аз панҷ баробар бештар буд. Чунин камомади савдо заиф будани иқтисод ва вобастагии онро аз воридот нишон медиҳад. Иқтисоди кишвар бештар ба содирот нигарон нашудааст, ки ин боиси камбудии асъори хориҷӣ мешавад. Ин дар навбати худ боиси таварруми пули миллӣ ва паст шудани сатҳи умумии зиндагии аҳолӣ мешавад.

Қарзҳои хориҷӣ

Тибқи омори расмӣ, моҳи июли соли 2024 қарзи давлатии Тоҷикистон ба 3,6 млрд доллар баробар шуд, ки аз он 3,2 млрд доллар қарзи хориҷӣ ва ҳудуди 400 млн доллар қарзи дохилӣ ба ҳисоб меравад.

Вале коршиносони ташкилоти CEIC ва дигарон дар такя ба Бонки милии Тоҷикистон қайд мекунанд, ки қарзи давлатии Тоҷикистон ба 6,2 миллиард баробар шудааст. Дар сомонаи худи Бонки милӣ чунин маълумот дастрас нест.

Ҳаҷми умумии қарзҳои хориҷӣ ба 23,7%-и ММД баробар аст. Калонҳаҷмтарин қарзҳои кишвар аз Эскимбонки Чин (ҳудуди 900 млн доллар) ва вомбаргҳо (евробонд) (500 млн доллар) ба ҳисоб мераванд.

Тибқи омори Ваорати молия, моҳи январи соли ҷорӣ Тоҷикистон аз Бонки ҷаҳонӣ (371,4 млн доллар), Бонки рушди осиёӣ (268,3 млн доллар), Сандуқи байналмиллалии пул (189,5 млн доллар) Бонки исломии рушд (211,6 млн доллар), Бонки аврупоии таҷдид ва рушд (167,2 млн доллар) ва дигарон қарздор аст.  

Боз чанд қарордодҳои дигар бо бонкҳои байналмилалӣ баста шудаанд. Қарзи хориҷии кишвар соли оянда боз ҳам бештар хоҳад шуд. 

Ҳаҷми қарзҳои хориҷии кишвар сол аз сол бештар шуда, пардохти он низ солона ҳудуди 250 млн долларро ташкил медиҳад. Танҳо фоизи пардохтшаванда солона ҳудуди 80 млн долларро ташкил медиҳад. Дар ҳолати зиёд шудани қарзҳо пардохти он бори сангине ба буҷети кишвар хоҳад буд. 

Хатари дигари зиёд шудани қарзҳо дар он аст, ки барои пардохти як қарз ҳукумат метавонад қарзи дигаре ба даст орад. Ҳукумати Тоҷикистон аллакай ин корро чанд маротиба кардааст ва иқтисоди миллиро зери хатар гузоштааст.

Таваррум

Сатҳи таварруми пули миллӣ агарчи нисбат ба солҳои пешин камтар ба назар мерасад, вале коршиносон афзоиши назарраси арзиши пойафзолу либос, доруворӣ ва маводи хӯрокаро ба қайд гирифтаанд. Бахусус, нархи орд, равған, биринҷ, шакар ва мева ба таври чашмгир боло рафтааст.

Аз тарафи дигар, поён рафтани нархи нафту газ дар бозори ҷаҳонӣ боиси арзон шудани бензину газ дар кишвар шудааст. Дар умум, 47,4% таваррум ба маводи ғайрихӯрока ва 44,7% ба маводи хӯрока рост меояд.

Дар шароити баланд нашудани маоши миёна ва душвориҳои муҳоҷирони корӣ ҳангоми интиқоли пул ба кишвар, хусусан дар нимсолаи дувум некӯаҳволии сокинон ба таври назаррас бадтар шудааст. 

Сабабҳои асосии таваррум таҳримот алайҳи Русия – муҳимтарин шарики иқтисодии Тоҷикистон, вобастагии кишвар аз воридот аз Русия (30%), вобастагии иқтисоди кишвар аз воридот (50%), кам шудани интиқоли маблағҳо дар натиҷаи заиф шудани иқтисоди Русия, паст шудани қурби рубли русӣ ва шадид шудани қонунҳои будубош дар ин кишвар гуфта мешавад.

Вобастагӣ аз Чину Русия

Ҳукумати кишвар хеле талош мекунад, ки бо кишварҳои дигари ҷаҳон робитаҳои иқтисодӣ барпо намояд. Вале то ҳол иқтисоди Тоҷикистон аз ду кишвар – Чин ва Русия вобастагии зиёд дорад. Чин агар аз як тараф бузургтарин сармоягузор ба иқтисоди кишвар (2,6 млрд доллар) бошад, аз тарафи дигар бештари лавозимоти асосӣ ва маводи ғайрихӯрока аз ин кишвар ворид мешавад. Илова бар он, Чин соҳаҳои муайян, аз ҷумла канданиҳои фоиданок, истеҳсоли семент ва маводи сохтмониро соҳиб шудааст ё монополӣ кардааст. Кор то ҷое расидааст, ки аз чор андозсупорандаи бузургтарини кишвар сетояш корхонаҳои чинӣ мебошанд.

Русия бошад, бузургтарин таъминкунадаи бензину дизел ба ҳисоб меравад. Аз тарафи дигар, Русия бузургтарин таъминкунадаи ҷои корӣ барои муҳоҷирон боқӣ мондааст. Бо вуҷуди талоши ҳукумат ва қарордодҳо бо дигар кишварҳо, то ҳол миллионҳо нафар  муҳоҷирони кории тоҷик барои ёфтани пораи нон ба Русия мераванд.

Буҷети давлатӣ

Соли 2024 даромади буҷети давлатӣ аз ҳисоби ҳамаи манбаъҳои воридот ба маблағи 43 миллиард сомони пешбинӣ шуда буд. Қисми хароҷоти он бошад, 44,1 миллиард сомонӣ ба назар гирифта шуда, камомади буҷет 1,1 миллиард сомонӣ пешбинӣ шуд. Тиқби нақша, ин камомадро бояд аз ҳисоби грантҳову қарзҳои дарозмуддат пурра мекарданд.

Тавре Вазорати молия гузориш медиҳад, даромади буҷети давлатӣ дар нуҳмоҳаи соли ҷорӣ 33,3 млн сомониро ташкил додааст, ки ба 105% нақша баробар аст. Аз ҷумла, дар нимсолаи аввал 3,8 млрд сомонӣ маблағҳои грантӣ (101,1%-и нақша) ва 1,1 млрд сомонӣ маблағҳои қарзӣ (107%) ворид шудааст. Маълум нест, ки ин қарзу грант барои пӯшидани камомади буҷет ба нақша гирифта шуда буданд ё барои ҳадафҳои дигар. Ҳисоботи хароҷоти ин маблағҳои грантиву қарзӣ, чун одат, ироа намешавад.

Коршиносон моҳи июн тахмин карда буданд, ки соли 2024 буҷет ба камомад аз ҳисоби коҳиш ёфтани даромадҳои андоз аз арзиши иловашуда ва афзоиши хароҷот барои сохтмони НБО “Роғун” дучор хоҳад шуд. Ин метавонад боис шавад, ки кишвар ба буҳрони қарз гирифтор шавад.

Эътимод ба иқтисод

Дар умум эътимоди мардум ба иқтисоди миллӣ дар давоми сол паст шуд. Аз ҷумла, сентябри соли 2024 эътимоди истеъмолкунандагон дар асари бадшавии шароит барои харидҳои калон ба пасттарин дараҷа расида, 148,8 бандро ташкил додааст.  

Интиқоли маблағҳо

Барои кишваре, ки 1,5 – 2 миллион шаҳрвандонаш дар муҳоҷирати корӣ ҳастанд, интиқоли маблағҳо аз хориҷа аз муҳимтарин сарчашмаи пули хориҷа ба кишвар ва омили муҳими некӯаҳволии мардум ба ҳисоб меравад.

Тибқи омор, дар семоҳаи аввали соли ҷорӣ ғайричашмдошт ҳаҷми интиқоли маблағҳо боло рафтааст, вале дар семоҳаи дувум аллакай коҳиши назарраси интиқол дида мешавад. Коршиносон инро ба ҳамла ба маркази “Крокус” ва шадид шудани вазъи муҳоҷирон пас аз он рабт медиҳанд. Дар нимсолаи дувум бошад, бо назардошти якбора паст шудани қурби рубли русӣ ва боз ҳам шадидтар шудани сиёсати муҳоҷират дар аксари кишварҳо интиқоли маблағ ба Тоқикистон боз ҳам кам хоҳад шуд.

Озодиҳо ва бекорӣ

Дар радабандии озодиҳои иқтисодӣ Тоҷикистон имсол дар ҷои 90-ум ҷойгир шуд. Ин нисбат ба соли гузашта (,ки дар ҷои 100-ум қарор дошт,) 10 банд беҳтар аст.

Сатҳи бекорӣ бошад, тибқи гузориши ҳукумат, паст шудааст. Дар давоми 9 моҳи соли ҷорӣ 49 ҳазор шаҳрванд ҳамчу бекор ба қайд гирифта шудаанд, ки 1,8%-и аҳолии қобили корро ташкил медиҳанд. Ба таври шубҳаангез кам будани ин нишондиҳанда аслан содда шарҳ дода мешавад: ҳукумат ҳамчу бекор танҳо шахсеро ба қайд мегирад, ки худаш ба идораи шуғли аҳолӣ муроҷиат кунад. Дар асл сатҳи бекорӣ бояд дар умум, дар асоси интихоби қишрҳои муайян ва формулаҳои муайян ҳисоб карда шавад. Усуле, ки дар Тоҷикистон истифода мешавад, воқеияти ҳолро наметавонад нишон диҳад.

Хулоса

Бо вуҷуди душвориҳо ва чолишҳо дар минтақа, иқтисоди миллии кишвар нисбатан дар як сатҳ боқӣ мондааст. Тағйироти ҷиддӣ дар ҳеҷ яке аз соҳаҳо ба назар намерасад. Дар баъзе нуқтаҳо, масалан ҳаҷми ММД ва мавқеи кишвар дар радабандии озодиҳои иқтисодӣ як миқдор беҳбудӣ дида шавад ҳам, вале дар умум ҳолати иқтисоди кишвар танг аст. Барои таъмини рушди устувор, ҳукумати Тоҷикистон бояд ислоҳоти сохторӣ гузаронда, шаффофияти иқтисодро таъмин намуда, идораи бахши давлатиро беҳтар кунад. Мубориза бо коррупся ва монополисозии тиҷоратҳои бузургу миёна бояд ба таври ҷиддӣ амалӣ шавад.

Боздоштҳои сиёсӣ ва истирдоди шаҳрвандон аз хориҷ ба кишвар дар соли 2024

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Боздошти чеҳраҳои сиёсӣ ва истирдоди шаҳрвандон аз хориҷ ба Тоҷикистон аз хабарҳои муҳиме буд, ки соли 2024 дар титри расонаҳои дохил ва хориҷ қарор гирифт.

Боздошти Саидҷаъфар Усмонзода, вакили Маҷлиси намояндагон ва раиси пешини Ҳизби демократи Тоҷикистон дар Душанбе ва истирдоди Суҳроби Зафар, роҳбари созмони оппозитсионии “Гурӯҳи 24” аз Истамбули Туркия аз пурғавғотарин моҷаро дар саҳнаи сокити сиёсии Тоҷикистон аст, ки соли 2024 рух дод. Дуруст аст, ки тайи беш аз се даҳаи раҳбарии Эмомалӣ Раҳмон мавридҳои мушобеҳ зиёд ба мушоҳида расидааст ва дар зиндонҳои Тоҷикистон собиқ вазир, вакили парлумон, раиси ҳизбу генералҳо пур аст. Аммо ҳодисаи боздошти раиси як ҳизб ва вакили парлумони тарафдори худи ин ҳукумат ва он ҳам бо иттиҳоми талоши анҷоми табаддулоти давлатӣ ва ғасби ҳокимият собиқа надорад.

Ҳодисаи истирдоди Суҳроби Зафар, раиси созмони мухолифи “Гурӯҳи 24” аз он ҷиҳат беназир ва мутафовит аст, ки Туркия қаблан ӯро як-ду маротиба дастгир кард ва баъди як муддат бо вуҷуди дархосту даъвоҳои ҳукумати Тоҷикистон раҳо намудааст. Вале ин бор Истамбул ин роҳбари як созмони мухолифи давлати Тоҷикистонро дастгир ва бар хилофи солҳои қабл таслими Душанбе кард.

Боздоштҳои сиёсӣ

Дар соли 2024 Ҳукумати Тоҷикистон парвандаеро рӯи даст гирифт, ки ба воситаи он чандин чеҳраҳои шинохтаи кишвар, собиқ вакилону вазирон ва дигарандешонро бо иттиҳоми “қасди табаддулоти давлатӣ” ва “ғасби ҳокимият” боздошт кард.

Ҳукумат ин парвандаашоро аз боздошти Саидҷаъфар Усмонзода, вакили собиқи Маҷлиси намояндагон ва раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон оғоз намуда, ӯро 12-уми июни ҳамин сол дастгир кард.

Ду рӯз пас аз боздошти Усмонзода, 14 июн ва баъди як моҳи барканории вай аз раҳбарии Ҳизби демократи Тоҷикистон ҷаласаи изтирории Маҷлиси намояндагон доир шуд, ки дар рӯзномаи он танҳо як масъала, лағви мақом ва ё масунияти вакилии Саидҷаъфар Усмонзода ва ризояти вакилон барои ҳабси пешакии вай баррасӣ гардид.

Юсуф Раҳмон, Додситони кулли Тоҷикистон дар ин ҷаласа бо эълони айбномаи расмӣ Усмонзода “ва дигарон”-ро дар кӯшиши сарнагун кардани ҳокимият бо зӯр-табаддулоти давлатӣ ва ғасби ҳокимият муттаҳам кард. Ин иттиҳом ва айбномаи Додситони кулли Тоҷикистон ҳам барои ҷомеи кишвар ва ҳам барои вакилони Маҷлис комилан ғайриинтизор ва боварнакарданӣ буд. Вале Юсуф Раҳмон бештар аз ончики ғайриинтизор будро баён кард ва вакилони Маҷлис ва ҷомеаи кишварро дар ҳолати шок қарор дод.

Додситони кулли Тоҷикистон Усмонзодаро бар он гунаҳкор кард, ки бо маслиҳати пешакӣ бо роҳбарияти Паймони миллии Тоҷикистон, як ташаккули сиёсии мухолифини тоҷик дар хориҷи кишвар “барои бо роҳи зӯроварӣ ғасб намудани ҳокимият” тавофуқ кардааст. Додситони кул, инчунин гуфт, ки Саидҷаъфар Усмонзода гӯё аз мухолифон ваъдаи дарёфти кумаки молиявӣ ва низ ҷалби се ҳазор ҷанговари “Ҷамоати Ансоруллоҳ”-ро гирифтааст. Ӯ дар айбномааш афзуд, ки ин вакил барои иҷрои нақшаи худ “дар дохили кишвар ва берун аз он тарафдорони худро аз табақаҳои гуногуни ҷомеа ҷалб карда, гурӯҳҳо ташкил намуда, ҳар кадоми онҳоро барои иҷрои корҳои муайян вазифадор намудааст”.

Додситони кулли Тоҷикистон илова кардааст, ки “Саидҷаъфар Усмонзода барои содир намудани ин ҷиноят аз намояндаи яке аз давлатҳои хориҷӣ барои ҷалби шахсони бонуфуз ва ташкил кардани гирдиҳамоиҳо 10 миллион доллар (ИМА) хоҳиш намудааст”.

Дар пайи боздошти Усмонзода, Ҳамрохон Зарифӣ, вазири собиқи корҳои хориҷӣ, Абдулфайз Атоӣ, сардори пешини Раёсати ВКХ, Нурамин Ғанизода ва Ҷамшед Боев, сарҳангҳои собиқи амният, Акбаршоҳ Искандаров, раиси собиқи Шӯрои олӣ, Аҳмадшоҳ Комилзода, рӯзноманигор ва муовини пешини раиси Ҳизби демократ, Шокирҷон Ҳакимов, ҳуқуқшиноси маъруф ва муовини аввали раиси Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон бо ҳамин иттиҳом дастгир ва ба ҳабс гирифта шуданд. 

Аммо роҳбарияти Паймони миллии Тоҷикистон иттиҳомоти Додситони кулро бепояву асос хонда ва бо нашри як баёния боздошти муовини раиси Ҳизби сотсиал-демократи Тоҷикистон Шокирҷон Ҳакимовро дар чаҳорчӯби парвандаи Саидҷаъфар Усмонзода маҳкум ва баракс, озодии ҳуқуқшиноси маъруфро  талаб кард. Дар ин баёния, ки ба дунболи дастгир кардани Шокирҷони Ҳаким рӯзи 18-уми июл содир шуд, тазаккур дода мешавад, ки “Ин иттиҳом ҳеҷ асос надорад ва як баҳонаест барои холӣ кардани майдони сиёсии кишвар ва бештар зери тарс ва фишор қарор додани миллат”.

Ва ахиран Рухшона Ҳакимова, хабарнигори тоҷик ва бародарзодаи Шокирҷон Ҳакимов, муовини раиси ҳизби оппозитсионии сотсиал-демократи Тоҷикистон низ дар чорчӯби парвандаи гурӯҳи мазкур боздошт шуд. 

Мақомот алайҳи вай бар асоси моддаи 305-и Кодекси ҷиноӣ – “хиёнат ба давлат” парвандаи ҷиноӣ оғоз карда, тамоми асноди таъйинкунандаи ҳуввият – шиноснома ва гузарномаашро мусодира ва танҳо ба хотири кӯдаки ширхораи панҷмоҳа доштанаш аз ҳабси пешакии ӯ худдорӣ варзидаанд. Вале ин хабарнигори тоҷик чанд навбат мавриди пурсиши тафтишот қарор гирифта ва дар ҷараёни бозпурсии гумонбарони дигар ширкат мекунад. Мушаххасан ин бонуи хабарнигори тоҷик бо чӣ айбу иттиҳоме муттаҳам хонда мешавад, маълум нест, аммо зоҳиран гӯё вай як назарпурсӣ дар мавриди нуфузи Чин дар Тоҷикистон доир карда ва дар рафти анҷоми ин кор назари Шокирҷон Ҳакимов ва Саидҷаъфар Усмонзодаро ҳам пурсидааст.

Рухшона Ҳакимова феълан, яъне то анҷоми мурофиаҳои додгоҳӣ дар озодӣ қарор дорад, вале боқӣ нафароне, ки бо ин иттиҳом боздошт шудаанд ҳама дар ҳабси пешакӣ қарор доранд.

Азбаски мурофиаи парвандаи ҷиноятии Саидҷаъфар Усмонзода, вакили собиқи Маҷлиси намояндагон ва афроди дигари муттаҳам бар “ғасби ҳокимият” ва “талоши анҷоми табаддулоти давлатӣ” бо сабаби муҳри махфӣ гузоштан ба парванда, пӯшида ва паси дарҳои баста баргузор мегардад, маълумот пайдо кардан аз ҷараёни тафтишот ва муҳокима ғайриимкон аст.

Аммо, ҳамчуноне шоҳид ҳастем ба дунболи Саидҷаъфар Усмонзода шахсиятҳои намоён ва дар гузашта аз аъзои калидӣ ва соҳиби мақому мансабҳои муҳимми давлатӣ, ба мисли Ҳамрохон Зарифӣ, вазири собиқи умури хориҷӣ ва Акбаршо Искандаров, раиси пешини Шӯрои олии Тоҷикистон ва сафири ҳукумати Раҳмон дар Турманистону Қазоқистону Муғулистон дастгир шуда ва ҳоло ба истилоҳ дар назди қонун ҷавоб дода истодаанд.

Зимнан, Юсуф Раҳмон, Додситони кулли Тоҷикистон дар як нишасти хабариаш дар моҳи августи соли ҷорӣ ошкоро гуфт, ки давлат барои ҳамчунин афрод гузашт нахоҳад, чунки онҳо ба Президент хиёнат кардаанд: “касе, ки ба давлат, ба миллат, ба президент хиёнат мекунад, дар назди қонун ҷавоб медиҳад, новобаста ба он ки чӣ вазифа дорад ва дар гузашта чӣ вазифаро ишғол карда буд”.

Парвандаи Саидҷаъфар Усмонзода ва шахсиятҳои зикршуда бар асоси моддаи 306, қисми 2, банди “а”-и Кодекси ҷиноятии Тоҷикистон таҳти тафтиш қарор гирифта ва айни замон ҷиҳати муҳокима ва эълони ҳукм дар Додгоҳи олии Тоҷикистон қарор дорад. Ин банди қонун аз 15 сол зиндон то ҳабси абадро пешбинӣ мекунад.

Зоҳиран мақомот дар мавриди ин шахсиятҳо, ки акнун бо ғасби ҳокимият ва талоши табаддулоти давлатӣ муҳокима мешаванд, чанде пештар аз замони боздоштҳо машкук шудаанд ва иллати барканории ногаҳонии Саидҷаъфар Усмонзода аз роҳбарии ҲДТ ҳам ба ҳамин масъалаи табаддулот марбут мешавад.

Аммо хеле аз паҳлуҳои ин моҷаро дурустии ин иттиҳоми мақомотро таҳти шубҳа қарор медиҳад. Масалан боварнакарданӣ аст, ки Ҳамрохон Зарифӣ, як генерали амниятӣ, ки тамоми умр бо нерӯҳои исломӣ ва уламову руҳоният дар мухосимат қарор дошт, бо Паймони миллии Тоҷикистон, ки ядрои асосии он ҲНИТ аст, бар муқобили Эмомалӣ Раҳмон кудето кунад ва он ҳам бо ҷалби ҷангиёни “Ҷамоати Ансоруллоҳ”. Ин ҳам дар ҳолест, ки Ҳамрохон Зарифӣ аз оғози кори Раҳмон то замони бознишаста шуданаш яке аз кадрҳои асосӣ ва таъсиргузори ин ҳукумат буд.

Ҳамчунин Акбаршо Искандаров ҳам ба ҳайси як корманди пешини ҳукумат ва кадри номенклатураи Маскав баъид аст, ки бо мухолифини исломӣ ҷиҳати сарнагунии ҳукумати имрӯзаи Тоҷикистон иттифоқ бибандад.

Ҳам Зарифӣ ва ҳам Акбаршо Искандаров аз ҷиҳати синну сол ҳам гумон аст, ки дар сар хиёли курсии Раҳмонро дошта бошанд ва ин ду сиёсатмадори коркушта ва обдида баъид аст ки ба дунболи Саидҷаъфар Усмонзода ва ҳамроҳ бо Шокирҷони Ҳаким ва ПМТ бираванд.

Аммо дигар ин воқеият ва факт аст, ки ин афрод бо ҳамин иттиҳоми ғасби ҳокимият бо истифода аз зӯр ва талоши табаддулоти давлатӣ дастгир шудаанд ва қарор аст то чанд рӯзи дигар ҳукми онҳо содир бишавад.

 Ба назари коршиносон, танҳо Русия аст, ки метавонад ин нафаронро ба ҳамчунин моҷаро ва чолиши бузург бикашад. Ва онки Юсуф Раҳмон ҳангоми эълони иттиҳом алайҳи Саидҷаъфар Усмонзода гуфт, ки “яке аз давлатҳои хориҷӣ барои ҷалби шахсони бонуфуз ва ташкил кардани гирдиҳамоиҳо 10 миллион доллар (ИМА) хоҳиш намудааст”, ҳадсу гумонҳоро дар мавриди ин ки шояд Маскав дар ин моҷаро шарик бошад, ба вуҷуд овардааст. Вагарна барои Раҳмон ва ҳукумати вай чи зарурат дар боздошти Ҳамрохон Зарифӣ ва Акбаршо Искандаров пеш меояд.

Истирдоди мухолифин аз хориҷи кишвар

Суҳроби Зафар, роҳбари созмони оппозитсионии “Гурӯҳи 24” ва Насим Шарифов, яке аз масъулони дигари ин гурӯҳ дар октябри соли ҷорӣ яке 30 ва дувумӣ 20 сол маҳкум ба зиндон гардиданд. Ин ду тан аз мухолифони ҳукумати Тоҷикистон моҳи феврали соли ҷорӣ дар Туркия дастгир ва сипас ба Тоҷикистон истирдод шуданд.

Ин ду маврид истирдоди роҳбарони баланпояи яке аз созмонҳои оппозитсионӣ дар соли 2024 барои ҳукумати Тоҷикистон дастоварди калон ба ҳисоб меравад. Зеро ҳукумати Тоҷикистон аз соли 2015 то ба имсол муваффақ нашуда буд, ки онҳоро аз Туркия бигирад.

Туркия чанд навбат Суҳроби Зафар ва Насим Шарифовро дар солҳои пеш бо дархости Тоҷикистон дастгир карда буд, аммо бо мулоҳизаҳои зиёд, масалан нокифоятии иттиҳомоти Тоҷикистон алайҳи онҳо, пойбандӣ ва тааҳҳуд ба меъёрҳои байналмилалии ҳуқуқи башар аз ҳар бор истирдоди онҳо парҳез ва хати бегуноҳии онҳоро имзо мекард. Аммо ин бор ин ду нафарро Туркия дастгир ва ба ҳукумати Тоҷикистон таслим кард.

Бар иловаи ин ду нафар дар соли ҷорӣ боз паноҳҷӯи тоҷик Фаррух Икромов аз Лаҳистон ба дасти мақомоти Душанбе супурда шуд ва дар моҳи ноябр бошад Дилмурод Эргашев паноҳҷӯи дигари тоҷик аз Олмон ба Тоҷикистон истирдод гардид.

Ин ду фаъоли сиёсии тоҷик дар кишварҳои урупоӣ натавонистанд, ки мақоми паноҳандагӣ ба даст биёваранд ва агарчи дар бархе аз маъракаҳои сиёсӣ, аз ҷумла эътирозҳову пикетҳо ширкат карда бошанд ҳам мақомоти ин кишварҳо барои ҳузури онҳо дар кишварҳояшон ба сифати паноҳанда санад надоданд. Дар сурати дарёфти мақоми паноҳандагӣ онҳо ҳатман таҳти ҳимояти ин кишварҳо қарор мегирифтанд. Аз инҷо буд, ки талоши муассисаҳои байналмилалии ҳомии ҳуқуқ барои нафиристодани ин ду нафар садо баланд карда буданд, ноком анҷомид ва низ ҳатто рагҳои дасти худро буридани Дилмурод Эргашев натавонист пеши роҳи ихроҷи онҳо ба ватанро бигирад.

Ҳанӯз сарнавишти Дилмурод Эргашев рӯшан нест, чун таҳти тафтишот қарор дорад, аммо додгоҳ ба Фаррух Икромов 23 соли зиндон ҳукм кард.

Ва, аммо ҳолат ва ҳодисаи Суҳроби Зафар ва Насим Шарифов на фақат аз он ҷиҳат, ки солҳои пеш ҳукумати Туркия онҳоро ба Тоҷикистон таҳвил надоду имсол ба таври мармуз таҳвил дод, фарқ мекунад.Туркия ин ду нафарро ихроҷ не, балки истирдод ва таслими мақомоти Тоҷикистон кард. То чанд муддат, қариб ним сол, ҳам давлати Туркия ва ҳам давлати Тоҷикистон аз додани ҳар навъи маълумот дар мавриди онҳо худдорӣ карданд ва танҳо моҳи августи соли ҷорӣ Доситони кулли Тоҷикистон зимни нишасти матбуотиаш эътироф кард, ки онҳо дар боздоштанд ва таҳти тафтишот қарор доранд.

Ин ҳам дар ҳолест, ки Суҳроби Зафар ва Насим Шарифов аз соли 2015 ва ба таври расмӣ дар Туркия ба сар мебурданд.

Инки ҳукумати Тоҷикистон чаро ба ин ду нафар чунин ҳукмҳои сангин дод,  метавон ба табиат ва хӯйи кишварҳои диктотурӣ марбут донист.

   Суҳроби Зафар одам накуштааст, қочоқчии бузурги маводи мухаддир ҳам нест, кадом ҷинояти сангине ҳам содир накардааст. Барои мисол ба фарқ аз Хуҷа –командир (Хуҷа Каримов, аз фармондеҳони пешини Фронти халқӣ), ки тафтишот куштори 20 нафар аз тарафи ӯро мушаххас ва тасдиқ кардааст, одамкушӣ накардааст, 30 сол ҳукми зиндон гирифт, аммо Хуҷа-командир бо ин ҳама ҷиноятҳои мудҳиши одамкушӣ 15 сол гирифт.

 Ба бовари бештари коршиносон ва огаҳони масоили Тоҷикистон як чунин ҳукми сангин додан ба он хотир аст, ки мухолифинро битарсонанд то аз идомаи мубориза даст бикашанд ва ба дигарҳо ҳам ҳушдор диҳанд, ки даст задан ба фаъолиятҳои сиёсӣ ва муқобила бо ҳукумат ҳамчунин муҷозоти сангин дорад. Эҷод ва густариш додани тарсу ваҳшат дар ҷомеаи кишвар ба ин маъно, ки “Ҳукумат зӯр аст” ва агар бештар талош кунад ҳама муборизину мухолифинро аз хориҷа ҳам оварда ҳамин гуна ҷазоҳои сахт медиҳад.

Аммо суол ин аст, ки чаро Туркия дар солҳои пеш ин ду роҳбари созмони сиёсии мухолифи давлати Тоҷикистонро истирдод накард, вале имсол розӣ шуду дод? 

Бархе аз коршиносон бар ин назар ҳастанд, ки Ҳукумати Тоҷикистон ин ду нафар аз роҳбарони “Гурӯҳи 24”-ро бар ивази чанде аз шаҳрвандони Туркия, ки бо дархости ҳукумати ин кишвар дар Тоҷикистон дастгир ва Туркия таслим карда шуданд, гирифтааст.

Дар ин авохир ин андеша ҳам баён гардид, ки муносибат дар арсаи байналмилалӣ ҳам иваз шудааст ва роҳбарони давлатҳо манофеи худро болотар аз ҳар гуна арзиш ва меъёрҳои пазируфтаи байналмилалӣ мегузоранд.

 Барои мисол, ҳамин табодули сиёсатмадорони мавриди таъқиб ва ё фаъолони сиёсии мухолиф ва боздошту истирдоди онҳо байни Ардуғон ва Раҳмонов на ба хотири манофеи миллӣ, балки ба хотири бақо ва таҳкими қудрати худи онҳо аст. Ва ё Ҳамрохон Зарифӣ ва Акбаршо Искандаров ҳам ба эҳтимоли зиёд қурбонии бозиҳои Путин бо Раҳмонов шудаанд.

 Ин нукта ҳам гуфта мешавад, ки созмонҳои байналмилалии ҳомии ҳуқуқи башар ҳам дигар он эътибори қаблии худро аз даст додаанд, чун давлатҳои ба истилоҳ пуштибони демократия бо ҳукуматҳои расмӣ тамоюли бештар нишон медиҳанд. Вагарна Олмон медонист, ки бо ихроҷи Билол Қурбоналиев, ки Раҳмонро бо тухм зада буд, ӯро яқинан ба зиндон мефиристад.

Албатта, ин вазуъ ҳолати пешомада бар суди ҳукумати худкомаи Тоҷикистон аст. Ҳарчиқадар битавонад, ки созмонҳои оппозитсионии худро заифу оҷиз бисозад, ба ҳамон андоза умри сиёсии худро дароз мекунад.

Суҳроби Зафар дар мурофиаи додгоҳӣ гуфтааст, ки вай ҳар лаҳза интизори он буд, ки рӯзе мерасад боздошт мешавад ва ҳатто ин эҳтимолро ҳам рад намекард, ки кушта бишавад. Вай гуфтааст, ки аз кор ва муборизаи бурдааш ба ҳеҷ ваҷҳ пушаймон нест.

Вале, инки Ҳукумати Тоҷикистон ӯро барои сӣ сол равонаи зиндон кард, метавонад ин тавр ҳам таъбир бишавад, ки новобаста аз ҳама гуна зӯргуиву қулдурӣ аз нерӯҳои оппозитсионии худ ва муборизаву истодагарии онҳо дар тарсу ҳарос аст.

Радиои Озодӣ соҳибони Net Solutions-ро дар Тоҷикистон ошкор кард

Аз ҷониби
AZDA-TV
-
0

Санадҳои ёфтаи Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ нишон медиҳанд, ки аз сабти пулакии IMEI (рақами байнулмилалӣ)-и телефону планшетҳо дар Тоҷикистон, ки аз моҳи октябри соли 2023 ҳатмӣ шуд, ду ширкати вобаста ба “Авесто Гурӯҳ” (Avesto Group) низ манфиат мегиранд.

Муҳаммад Мирзо, мудири кулли “Авесто Гурӯҳ”, бародари Хуршед Мирзо, ноиби аввали Рустами Эмомалӣ дар Федератсияи футболи Тоҷикистон аст. Рустами Эмомалӣ, писари калонии раисҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон, президенти Федератсияи футбол, раиси Маҷлиси Миллӣ ва аз моҳи январи соли 2017 шаҳрдори Душанбест.

АНДОЗ, БОҶ ВА 50 СОМОНӢ

Ҷараёни сабтиноми IMEI-ро дар Тоҷикистон “Нет Солюшенс”, ширкати тобеи “Авесто Гурӯҳ”, бар уҳда дорад. Ҳаққи хидмати онро “Душанбе Сити Бонк” қабул мекунад. Бар асоси Феҳристи ягонаи шахсони ҳуқуқӣ, ҳарду ширкат аз тарафи “Авесто Гурӯҳ” таъсис ёфтааст.

Сабти IMEI ё шумораи байнулмилалии ҳар телефон дар Тоҷикистон 50 сомонӣ аст, муодили беш аз 4,5 доллари Амрико. Инчунин, аз ҳар телефон ва дастгоҳе, ки бо симкорт кор мекунад, ду навъи дигар “ҳақ” ситонда мешавад:

  • 15 дарсад молиёт (андоз) аз арзиши иловашуда (НДС) аз нархи асосии телефон;
  • 10 доллар боҷи гумрукӣ.
Азим Турсунзода (нафари аввал аз тарафи рост)
Азим Турсунзода (нафари аввал аз тарафи рост)

Азим Турсунзода, муовини аввали раиси Хадамоти гумруки Тоҷикистон, рӯзи 7-уми августи соли 2024 дар нишасти матбуотӣ дар Душанбе гуфт, ки аз замони ҳатмӣ ва пулакӣ шудани сабтиноми IMEI аз хориҷа (аз моҳи октябри соли 2023 то июли соли 2024) беш аз 757 ҳазор телефон оварда шудааст.

Аз ин теъдод, ба қавли ӯ, “зиёда аз 231 ҳазор телефон ба таври имтиёзӣ ва бепул ва беш аз 525 ҳазор дастгоҳ бидуни имтиёз ба расмият дароварда шуд.” Турсунзода афзуд, дар ин муддат аз ҳисоби пардохтҳои гумрукии телефонҳо ба буҷаи Тоҷикистон беш аз 11 миллион доллар фоида расид.

Масъулони ширкати “Нет Солюшенс” то ҳанӯз даромади гирифтаи худро эълон накардаанд.

“Аммо аз рӯйи омори Хадамоти гумрук, агар соҳибони беш аз ним миллион дастгоҳ панҷоҳ сомонӣ ҳаққи сабти IMEI-ро низ супорида бошанд, пас, зиёда аз 26 миллион сомонӣ, муодили беш аз ду миллион доллар, ба даст омадааст,” – гуфт таҳлилгар Амони Асрор. Ӯ дар гузашта дар яке аз ниҳодҳои молии Тоҷикистон кор кардааст ва ҳоло дар Аврупо қарор дорад.

Ба иллати набуди шаффофият ин маблағ дақиқ ва ниҳоӣ нест. Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ дар ин замина ба “Душанбе Сити Бонк” нома фиристод, аммо посух нагирифт.

Ҷамъияти Масъулияташ Маҳдуди “Нет Солюшенс” (Net Solutions, Network Solutions ё Nets) дар соли 2016 ба бозори мухобиротии Тоҷикистон роҳ ёфтааст. Номаш дар баҳори соли 2023 дар пайванд ба сабти IMEI оммавӣ шуд.

Ҳукумати Тоҷикистон, ки пайваста ба худкомагӣ танқид мешавад, далели сабтиноми IMEI-ро амниятӣ ва пешгирӣ аз телефонҳои қочоқӣ ба бозори Тоҷикистон гуфт. Шарофиддин Гадоев, раиси Ҷунбиши ислоҳот ва рушд, як созмони мухолифи ҳукумати Тоҷикистон дар Амстердам, мегӯяд, “ҳадафи асосӣ пул кор кардан аст.”

Шарофиддин Гадоев
Шарофиддин Гадоев

“Ин маъракаро ба тиҷорат табдил додаанд. Агар ҳадаф амният мебуд, тамоми ин маблағро ба буҷаи давлат мегузаронданд. “Нет Солюшенс” як ширкати хусусӣ аст ва он ҳам наздик ба шарҳдори Душанбе,” – афзуд ӯ.

Намояндагони давлат се сол номи ширкати масъули сабтиноми IMEI-ро нагуфтанд. Мансабдорони Хадамоти алоқа дар моҳи феврали соли 2021 хабар доданд, ки “масъалаи ҷалби сармоя барои сабтиноми IMEI ҳал шуд ва барои иҷрои кор як ширкати хусусӣ пешбинӣ шудааст”. Илҳомҷон Атоев, муовини вақти раиси Хадамоти алоқа, танҳо рӯзи 28-уми апрели соли 2023 эълон кард, ки “дар ин самт ширкати “Нет Солюшенс” хидмат мерасонад”.

Ҷустуҷӯйи маълумот дар бораи “Нет Солюшенс” дар Интернет одамонро ба торнамои “nets.tj” мебарад. Дар ин торнамо дастрас кардани Интернет ва хидматрасониҳои дигари вобаста аз он дар Тоҷикистон таблиғ шуда, дар бораи моликони ширкат ва рисолаташ чизе гуфта нашудааст.

Ҳарчанд номи ширкатро ба тарзҳои гуногун – Net Solutions, Network Solutions ё Nets – навиштаанд, баъзе аз санадҳо баёнгари онанд, ки ҳамаашон як ширкатанд. Барои мисол, дар қарордоде байни “Нет Солюшенс” бо Донишгоҳи технологии Тоҷикистон аз 30-юми сентябри соли 2021 дар бораи қабули таҷрибаомӯзон муҳре гузоштаанд, ки дар онҷо ба “nets” ишора шудааст.

Дар ин созишнома номи мудири кулли “Нет Солюшенс”-ро Бахтовар Абдусатторов навиштаанд, вале аз моҳи феврали соли 2024 раёсати ширкатро Фирдавс Маъсумов бар уҳда дорад. Бино ба маълумоти манбаъҳои боз, Маъсумов пеш аз он ки ба “Нет Солюшенс” биояд, мудири тиҷоратии Zet-Mobile будааст. Zet-Mobile тамғаи тиҷоратии ширкати “Таком” аст ва бунёдгузораш Ҳасан Асадуллозода, додарарӯси президенти Тоҷикистон ва раиси “Ориёнбонк”.

Радиои Аврупои Озод/Радиои Озодӣ дар моҳи майи соли 2024 барои посух гирифтан ба суолҳояш ба ширкати “Нет Солюшенс” нома бурд, вале то ин дам ҷавоб нагирифт.

“НЕТ СОЛЮШЕНС” Ё “АВЕСТО ИНТЕРНЕТ”?

Тибқи ҳуҷҷатҳое, ки Радиои Озодӣ гирд овард, Ҷамъияти Масъулияташ Маҳдуди “Нет Солюшенс” (Net Solutions) рӯзи 30-юми апрели соли 2016 дар Феҳристи ягонаи давлатии андозсупорандаҳо номнавис шудааст. Дар онҷо низ дар бораи ширкат ва муассисонаш маълумоти зиёд нест. Ба ҷуз рақами мушаххаси андозсупоранда.

Ин рақам бар асоси қонунҳои Тоҷикистон ба як нафар ё ширкат як дафъа дода мешавад. Радиои Озодӣ санадеро пайдо кард, ки бо ҳамин рақами мушаххаси андозсупоранда номи “Авесто Интернет” сабт шудааст. Санаи сабтиноми ин ширкат ба мисли “Нет Солюшенс” рӯзи 30-юми апрели соли 2016 аст ва муассисаш “Авесто Гурӯҳ”.

Худи “Авесто Гурӯҳ” дар соли 2016 дар Кумитаи андоз номнавис шуда, он замон Ҳабибов Файзалӣ Муҳибуллоевич ягона муассис номбар шудааст. Cаҳмдорони ҳозираи он рӯшан нест ва “Авесто Гурӯҳ” ба дархости мо дар бораи моликонаш посух надод.

Дар пойгоҳи номнавсии доменҳои TJ барои фаъол кардани вебсайти “nets.tj” номи масъули фаннӣ ва маъмурии онро Сангинзода Беҳрӯз Бахтиёр навиштаанд. Тибқи Феҳристи ягонаи шахсони ҳуқуқӣ, ӯ дар соли 2016 раиси ширкати “Авесто Интернет” буд. Дақиқ нест, номи ширкатро аз “Авесто Интернет” ба “Нет Солюшенс” тағйир додаанд ё аввалӣ ҳамчун номи асосӣ хидмат мекунаду дигаре бренд ё тамғаи тиҷоратии ин ширкат аст.

Номи “Авесто Интернет” дар аввали соли 2020 барои Радиои Озодӣ маълум шуда буд. Он вақт созмони Ripe Network Coordination Centre дар гузорише гуфт, ки ин ширкат ба Тоҷикистон Интернет меорад. Дар ҳоле ки воридоти Интернетро “Тоҷиктелеком”, ширкати вобаста ба Хадамоти алоқа (раҳбараш Бег Сабур, қудои президенти Тоҷикистон) зери инҳисор ё монополияи худ дароварда буд.

“ҲАМКОРИИ ДАВЛАТ БО БАХШИ ХУСУСӢ”?

Илҳомҷон Атоев, собиқ муовини аввали раиси Хадамоти алоқаи Тоҷикистон, дар моҳи январи соли 2024 ҳангоми дар вазифа буданаш супурдани масъулияти сабти IMEI-ро ба “Нет Солюшенс” “ҳамкории давлат бо бахши хусусӣ” номид.

Вай гуфт: “Нет Солюшенс” ин ширкати хусусии ватанӣ аст. Мо барои бахши хусусӣ тендер эълон кардем, ҳамин ширкат ба талаботи мо посухгӯ шуд. Таҳҷизотро харидорӣ карда, дар тамоми система насб кард.” Атоев он замон дар бораи моликони ширкат ва ё шахсони баҳрагирандаи он ҳарфе нагуфт.

Таҳлилгари тоҷик Амони Асрор дар Аврупо “сирри” комёбии чунин ширкатҳоро ба наздикияшон бо доираҳои ҳукмрон вобаста донист, на ҳамкории давлат бо бахши хусусӣ.

“Ширкатҳое, ки барои мо нав ҳастанд, барои тасмимгирандаҳо аз қабл ошноянд. Одатан дар тарҳҳои ояндадор, тарҳҳое, ки сармоягузории он қадар зиёд талаб намекунанд, вале даромади пайваста ва бокафолат доранд, ҳузури чунин ширкатҳои худӣ густарда аст. Барои мисол, “Авесто Гурӯҳ” молики “City Card” аст. Он хадамоти пардохти пули роҳкироро дар Душанбе ва шаҳри Хуҷанд бар уҳда дорад. Ширкати “Мармарӣ” чорвову мурғ мепарварад ва забҳ мекунад. Ин тарҳҳо ҳар рӯз пул меоранд,” – шарҳ дод вай.

Дар зимн, соҳиби сердаромадтарин соҳаҳои иқтисод бо харҷи кам аз тарафи “Фароз” ва даҳҳо ширкати марбути он низ аз тарафи раисиҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҳамчунин намунаи ҳамкории муваффақи давлат бо бахши хусусӣ унвон шудаанд.

Олтиной Мирзобекова, мушовири созмони Transparency International (Шаффофияти Байнулмилал) дар умури Аврупои Шарқӣ ва Осиёи Марказӣ, мегӯяд, “агар дар мавриди шаффофии фаъолият ва равобити ширкати “Нет Солюшенс” бо мансабдорони давлатии Тоҷикистон нигарониҳо вуҷуд дорад, бояд тибқи меъёрҳои миллӣ ва байнулмилалӣ мавриди таҳқиқи ҳамаҷониба қарор гирад.”

“БАЧА”-ҲОИ “АВЕСТО-ГУРӮҲ”

“Авесто Гурӯҳ” дар моҳи декабри соли 2016 дар Кумитаи андози Тоҷикистон сабт шуда, дар ҳоли ҳозир молики ҳабдаҳ ширкату тарҳҳои иқтисодист. “Сиёма”, “Мармарӣ”, “City Card”, “Чилтан”, “Муосир” ва “Арвис” аз ҷумлаи онҳост.

Ин ширкатҳо орду гӯшт ва мусофирбару маводи таркандаи эмулсионӣ истеҳсол карда, хидматрасонии бонкиву коркарди сангро анҷом медиҳанд. “Сиёма” аксар ниҳодҳои давлатӣ ва нишастҳои байнулмилалиро дар Тоҷикистон бо оби шишаӣ таъмин мекунад. Дар оғози кораш дар даруни сарпӯши шишаҳои обаш калимаи “Рустам” бо ҳарфҳои лотинӣ навишта шуда буд, ки ин ҳадяи соҳибони ширкат ба Рустами Эмомалӣ дониста мешавад.

Ҳукумати Тоҷикистон дар ҳашт соли охир ба ширкатҳои тобеи “Авесто Гурӯҳ” чанд дафъа имтиёз додааст. Барои мисол, ширкати “Мармарӣ” дар соли 2021 барои парваришу забҳи чорво ва мурғ аз пардохти андоз аз фоида; андози роҳ; андози замин; андоз аз арзиши иловашуда дар раванди истеҳсол (кор ва хидматрасонӣ) ва таҳвили маҳсулот дар ҳудуди Тоҷикистон озод карда шуд. Даромади умумии ин ширкат ё аудити он низ ягон бор расонаӣ нашудаанд.

Муҳаммад Мирзо (рост) бо раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва писараш Рустами Эмомалӣ. Ҳангоми ифтитоҳи корхонаи "Сиёма", моҳи августи соли 2019
Муҳаммад Мирзо (рост) бо раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва писараш Рустами Эмомалӣ. Ҳангоми ифтитоҳи корхонаи “Сиёма”, моҳи августи соли 2019

СИРРИ САХОВАТИ ПАЙВАСТА ДАР ЧИСТ?

Мудири кулли “Авесто Гурӯҳ” (Avesto Group) Муҳаммад Мирзо (Файзуллозода), муовини пешини президенти Кумитаи олимпии Тоҷикистон аст. Бародараш, Хуршед Мирзо (Файзуллозода), аз соли 2013 боз ноиби аввали Рустами Эмомалӣ, писари калонии президент Эмомалӣ Раҳмон, дар Федератсияи футболи Тоҷикистон мебошад.

Бино ба навори тӯйи Рустами Эмомалӣ, ки дар соли 2013 ба воситаи “Телевизиони К+” пахш шуд, Хуршед Мирзо дар қатори дӯстони бисёр наздики ӯ, ба монанди Шоҳрух Саидзода, сардори Раёсати корҳои дохилии Душанбе, тасвир ёфтааст. Ба ин тӯй танҳо хешовандон, мансабдорони баландпоя ва шахсони бисёр наздики оилаи президент даъват шуда буданд.

Хабаргузории “Азия-Плюс” дар як матлаб моҳи январи соли 2024 Хуршед Мирзоро “узви муҳими командаи Рустами Эмомалӣ” номбар кард. Ҳамин расона дар моҳи декабри соли 2023 ӯро яке аз номзадҳои эҳтимолӣ ба мақоми муовини сарвазири Тоҷикистон тахмин зада буд. Ҳарчанд ин фарзия амалӣ нашуд, Хуршед Мирзо дар моҳи январи соли 2024 бо фармони президент Эмомалӣ Раҳмон раиси Оҷонси инноватсия таъйин гардид.

Хуршед Мирзо дар гузашта дар мақоми мудири ширкати “Ориён-Фарм”, мудири телевизиони “Варзиш” ва муовини аввали раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ низ кор кардааст. “Авесто Гурӯҳ” баъзе аз созишномаҳои муҳимро дар замони дар Кумитаи давлатии сармоягузорӣ будани ӯ ба даст овард.

Хуршед Мирзо бо раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон. Соли 2015, шурӯи сохтмони ду варзишгоҳ дар Кӯлоб
Хуршед Мирзо бо раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон. Соли 2015, шурӯи сохтмони ду варзишгоҳ дар Кӯлоб

МИҚЁСИ КОР АЗ КУҶО ТО БА КУҶО?

Ҳукумати Тоҷикистон ба ҷуз сабти IMEI-и телефонҳо, гузоштани дурбинҳои назоратӣ дар кӯчаҳои Душанбе (қоидавайронкунии мошинҳоро сабт мекунанд), ташкили таваққуфгоҳҳои пулакӣ ва нуқтаҳои барқдиҳӣ ба мошинҳои барқиро ҳам ба ихтиёри ҶДММ “Нет Солюшенс” ва ҶСП “Душанбе Сити Бонк” додааст.

Созишномаи миёни ҳукумат ва ин ду ширкати зертобеи “Авесто Гурӯҳ” дар моҳи сентябри соли 2023 имзо шуда, порлумон онро моҳи ноябри ҳамон сол тасдиқ кард. Бар асоси ин созишнома, “Авесто Гурӯҳ”, барои ташкили таваққуфгоҳҳои пулакӣ, нуқтаҳои барқдиҳӣ барои электромобилҳо ва низоми бақайдгирии вайронкунии қоидаҳои ҳаракат дар Душанбе аз 5 то 10 миллион доллар сармоягузорӣ мекунад.

Ғиёсиддин Ашӯрзода, вакили порлумони Тоҷикистон, моҳи ноябри соли 2023 гуфта буд, ки “қабули созишнома ба низом даровардани таваққуфи воситаҳои нақлиёт, воридоти маблағ ба буҷаи давлатӣ, бунёди рақобати солим дар соҳа ва ташкили ҷойҳои нави кориро амалӣ менамояд.” Аммо тибқи қарори ҳукумат, ки Радиои Озодӣ нусхаашро дорад, нисфи ҷаримаҳо ба ширкатҳои зертобеи “Авесто Гурӯҳ” ва нисфи дигараш барои ҳукумат мегузарад, ки далели бартарӣ додан ба буҷаи давлатиро рад мекунад.

Ҳукумати Тоҷикистон ҳамчунин кафолат додааст, ки “Авесто Гурӯҳ” ба мубодилаи озод ба ҳама гуна асъор ҳақ дорад ва метавонад фоидаи софашро ба хориҷи кишвар интиқол диҳад.

Ин дар ҳолест, ки аз моҳи ноябри соли 2013 дар кӯчаҳои шаҳри Душанбе камераҳои “Шаҳри бехатар” насб шудааст. Пули ҷаримаҳо аз ин тарҳ ба буҷаи ҷумҳурӣ меравад. Танҳо дар соли 2017 аз ҳисоби қонуншиканиҳои нақлиёт, ки камераҳои “Шаҳри бехатар” сабт кардаанд, буҷаи кишвар 30 миллиону 400 ҳазор сомонӣ (қариб 3 миллион доллар ба ҳисоби онвақта) фоида гирифта буд.

Камераҳои гузоштаи ду ширкати зертобеи “Авесто Гурӯҳ” аз 20-уми июни соли 2024 фаъол шуданд.

Бар асоси созиш миёни ҳукумати Тоҷикистон ва ду ширкати зертобеи “Авесто Гурӯҳ”, аз ҳисоби маблағи таваққуфгоҳҳои пулакӣ низ 50 дарсадаш ба ин ширкат ва ними дигараш ба шаҳрдории Душанбе мегузарад. Баъд аз оғози низоми камераҳо, таваққуфгоҳҳои пулакӣ ва нуқтаҳои барқдиҳии мошинҳои барқӣ, “Нет Солюшенс” ва “Душанбе Сити Бонк” барои ин кор ба муддати панҷ сол аз пардохти ними андоз аз даромад озод ҳастанд.

Истгоҳи пулакии худравҳо дар Душанбе
Истгоҳи пулакии худравҳо дар Душанбе

Олтиной Мирзобекова аз созмони Шаффофияти Байнулмилалӣ мегӯяд, “вазъияти ширкати “Нет Солюшенс” дар Тоҷикистон таҳлили муфассалро тақозо мекунад”, аммо ҷанбаҳои асосиеро, ки бояд ба назар гирифта шаванд, ӯ чунин номбар кард:

“Шаффофияти раванди тендер: Меъёрҳои байнулмилалӣ талаб мекунанд, ки маълумот дар бораи тендер барои ҳама ҷонибҳои манфиатдор боз ва дастрас бошад, бо меъёрҳои возеҳ ва одилонаи интихоб;

Рақобат: Рақобати солим калиди таъмини сифат ва арзиши хидматрасонӣ барои ҳукумат ва шаҳрвандонаш аст. Сарфи назар ё маҳдуд кардани рақобат метавонад баёнгари хатари фасод бошад;

Бархӯрди манфиатҳо: Ҳама гуна робитаҳои байни ширкат ва мансабдорони давлатӣ, ки метавонанд ба натиҷаи тендер таъсир расонанд, бояд ба таври возеҳ ошкор ва тибқи қонун ва меъёрҳои ахлоқӣ танзим карда шаванд;

Масъулият ва гузоришдиҳӣ: Таъмини масъулият ва гузоришдиҳӣ барои ҳамаи ширкатдорони раванди тендер, аз ҷумла имкони шикоят ва баррасии қарорҳо муҳим аст.”

Маълумот дар бораи сабти IMEI дар Тоҷикистон

Бар асоси қарори ҳукумати Тоҷикистон аз моҳи марти соли 2020, IMEI-и дастгоҳҳои электронӣ бояд дар махзани ягонаи давлатӣ сабт шаванд. Дар сурати сабт накардани рақами байнулмилалӣ телефон ва дастгоҳҳои дигар ба таври худкор хомӯш карда мешаванд. Ин кор то моҳи октябри соли 2023 ихтиёрӣ ва ройгон (бепул) буд ва тавассути ширкатҳои мобилӣ сурат мегирифт. Одамон то моҳи августи соли 2024 ҳақ доштанд, ду телефонро барои туҳфа ё истифодаи худ бепул сабтином кунанд, аммо “ба сабаби печида шуданаш ба фасод” бекор шуд.

Дар таҳияи таҳқиқ хабарнигорони РАО/РО Карл Шрек ва Рийн Аляс саҳм гирифтанд

Бознашр аз Радиои Озодӣ

Омили террори генерали рус аз муҳоҷирони Осиёи Марказӣ будааст

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Мақомоти Русия аз боздошти як шаҳрванди узбекистонӣ хабар доданд, ки дар террори генерли 54-солаи рус гумонбар мешавад.

Хадамоти амнияти федеролии Русия рӯзи чоршанбе, 18-уми декабр эълом кард, ки омили қатли генерал-лейтенанти нерӯҳои радиатсионӣ, химиявӣ ва биологӣ Игор Кирилловро дастгир кардааст. Ба гузориши хабаргузории давалатии ТАСС, ин нафар шаҳрванди 29-солаи Узбекистон аст.

Ин ниҳод мегӯяд, сервиси амниятии Украина ин фардро барои террори генерал гумошта буд ва бо ваъдаи маблағи 100 ҳазор доллар ва зиндагӣ дар яке аз кишварҳои аврупоӣ ба чунин кор даст задааст.

Хадамоти амниятии Русия аз он ҷавон наворе низ нашр кардааст, ки ӯ мегӯяд: “Ман бо фармони хадамоти махсуси Украина ба Маскав омадам ва пас аз омадан самакат (скутер) харидам ва баъд аз чанд моҳ дар он бомб ҷогузорӣ карданд ва ҳама омода шуд, сипас онро дар назди хонаи генерал гузоштам ва вақте ӯ назди хона буд, онро аз дур таркондам.”

Ин ҷавони узбекистонӣ дар навори эътирофаш мегӯяд, ин корро ба хотири он кардааст, ки Хадамоти амниятии Украина дар ивази ин кор барояш “100 ҳазор доллар ва шиносномаи яке аз кишварҳои аврупоӣ“-ро пешниҳод карданд.

Аз навори бозпурсӣ маълум аст, ки ҷавон пеш аз эътироф мавриди зарбу лат қарор гирифтааст. Аммо бархе коршиносон даст доштани ҷавони муҳоҷирро дар ин кор баъид медонанд. Чун қаблан ҳам дар ҳодисаи “Крокус Сити” дида шуд, ки барои эътироф гирифтан аз шаҳрвандони тоҷик чӣ гуна онҳоро латтукӯб карда буданд, ки баъзе онҳо ҳатто дар ҳолати беҳушӣ ба додгоҳ оварда шуданд. Аз ин рӯ, коршиносон эътироф гирифтани мақомоти Русияро аз ҳисоби муҳоҷирон шубҳанок медонанд.

Аммо мақомоти Узбекистон то ҳол ин мавзуро рад ва ё тасдиқ накардаанд. Танҳо ба хабаргузории ТАСС аз Кумитаи давлатии амнияти ин кишвар гуфтаанд, ки “Кормандони Кумита дар ин росто фаъолият бурда истодаанд, аммо феълан аз изҳори назари бештар худдорӣ мекунем.”

Ёдовар мешавем, ки субҳи 17-уми декабр генерал-лейтенанти нерӯҳои радиатсионӣ, химиявӣ ва биологӣ Игор Кириллов бар асари таркиши бомби аз пеш ҷогузоришуда дар назди хонааш кушта шуд.

Тибқи маълумоти пешакӣ, маводи тарканда дар дохили як “самокат”-и барқӣ ҷогузорӣ шуда, он шабона, тақрибан соатҳои 2-3 аз ҷониби шахси номаълум назди даромадгоҳи бинои истиқоматиии ӯ дар хиёбони Рязанскийи шаҳри Маскав гузошта шуда буд.

Тибқи маълумоти мақомоти дахлдори Русия, омилони ин террор тавассути дурбинҳои назоратӣ маҳалли ҳодисаро назорат карда, вақте диданда, ки генерал ва ронандааш дами дари даромадгоҳ расиданд, аз роҳи дур самокатро тарконданд.

Мақомоти Русия ин ҳодисаро ба дӯши сервиси амниятии Украина гузоштаанд, аммо мақомоти Украина ва ҳам Амрико дар пушти ин кор будани худро рад карданд.

Набераи раисҷумҳури Тоҷикистон дар 9-солагӣ аз Дубай хона харид. Бо кадом маблағ?

Аз ҷониби
AZDA.TV
-
0

Тавре маълумоти ифшошуда нишон медиҳад, байни элитаи сиёсии Тоҷикистон дӯстдорони хонаҳои боҳашамат дар Дубай хеле зиёданд. Набераи раисиҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон дар минтақаи соҳилибаҳрии ин шаҳр як хонаи сеҳуҷрагӣ харидааст, ки арзиши он 1,3 миллион доллар арзёбӣ мешавад.

Бино ба ҳуҷҷатҳо, ҳангоми харидани ин хонаи боҳашамат ин писарча ҳамагӣ 9 сол умр доштааст.

Ин таҳқиқот ҷузъе аз лоиҳаи Dubai Unlocked буда, дар асоси маълумоти ифшошудае, ки садҳо ҳазор соҳибони амволи ғайриманқули Дубайро дар бар мегирад, гузаронида мешавад.

Дар мавриди Dubai Unlocked

Лоиҳаи Dubai Unlocked дар асоси силсилаи маълумоти ифшошуда, ки дорои маълумоти муфассал оид ба садҳо ҳазор амволи ғақриманқули Дубай ва ҳамчунин маълумот дар бораи соҳибон ё иҷорагирони онҳо мебошад, гузаронида мешавад. Аксари маълумоте, ки ба дасти мо расидааст, марбути солҳои 2020 ва 2022 мебошанд.
Ҳуҷҷатҳо ба дасти Маркази таҳқиқоти пешрафтаи дифоъ (C4ADS — The Center for Advanced Defense Studies), як созмони ғайритиҷоратии воқеъ дар Вашингтон, ки ҷиноятҳо ва низоъҳои байналмилалиро таҳқиқ мекунад, расидааст. Ин созмон маълумоти мазкурро ба нашрияи молиявии норвегии E24 ва OCCRP, ки таҳқиқотро бо иштироки даҳҳо шарикон аз саросари ҷаҳон ҳамоҳанг кардаанд, расонидааст.
Мо маълумоти муфассалро дар бораи соҳиби расмии ҳар як хона ба даст овардем: санаи таваллуд, рақами шиноснома, шарҳрвандӣ. Дар баъзе мавридҳо дар ҳуҷҷатхо маълумотҳои иҷорагир қайд шудааст, на соҳибхона.
Рӯзноманигорон ин маълумоти дастрасшударо ҳамчун нуқтаи оғози таҳқиқоти худ истифода карданд. Онҳо дар зарфи чанд моҳ маълумоти шахсии соҳибони амволи ғайриманқулро дар ин ҳуҷҷатҳои ифшошуда, вазъи кунунии ҳар як хонаро аз рӯи манобеи расмӣ ва кушода ва ҳамчунин бино ба маълумоти ифшошудаи дигар таҳқиқ карданд.

Аз рӯи маълумоти ифшошуда равшан нест набераи раисиҷумҳури Тоҷикистон Эраҷҷон Гулов, ки ҳоло 18-сола аст, барои харидории хонаи истиқоматии масоҳаташ 210 метри мураббаъ, воқеъ дар ҷазираҳои машҳури Палм Ҷумейра чӣ миқдор маблағ пардохт кардааст. Аммо бино ба масоҳати ин хона ва нархи амволи ғайриманқул дар Дубай маълум мешавад, ки он имрӯз беш аз 1,3 миллион доллар арзиш дорад. Тибқи қайди Департаменти замини Дубай, он то ҳол ба Эраҷҷон Гулов тааллуқ дорад ва иҷораи чунин хонаҳо солона 55 000 долларро ташкил медиҳад.

Ҳанӯз маълум нест, ки Эраҷҷони хурдсол он замон чӣ гуна тавонист хонаро бо ин арзиш аз ҳисоби даромади волидайнаш пардохт кунад. Ҳангоми харидани хона модараш Парвина Раҳмонова ягон сарчашмаи даромад надоштааст. Тибқи иттилои сомонаи ҳукумати Тоҷикистон, он вақт шавҳари ӯ Ашрафҷон Гулов сардори Хадамоти консулгарии сафорати Тоҷикистон дар Маскав буд. Қабл аз ин дар вазифаи сардори Раёсати андози андозсупорандагони калони Кумитаи андози Тоҷикистон кор мекардааст.

Дар Тоҷикистон мансабдорон вазифадор нестанд, ки дар бораи маоши худ ва андозҳо гузориш диҳанд, аммо дар феҳристи ҷойҳои холии Вазорати корҳои хориҷӣ, ки соли 2022 аз тарафи ин ниҳод нашр шудааст, маоши баландтарин маоши муовини ин ниҳод ба ҳисоб меравад, ки ҳамагӣ ба 200 доллар дар як моҳ баробар аст.

“Маоши  Ашраф Гулов ба ҳайси корманди сафорат ба ӯ имкон намедод, ки ба маблағи 1,3 миллион доллар дар Дубай хона харад”, – мегӯяд Эдвард Лемон, коршиноси Осиёи Марказӣ ва устоди Донишгоҳи A&M-и Техас.

Ашраф Гулов (аз чап) дасти раисҷумҳури Имороти Муттахидаи Араб Шайх Муҳаммад бин Зоид Оли Наҳаёнро мефишорад. Акс: Вазорати корҳои хориҷии Точикистон

Вале бо ин вуҷуд соли 2015 Раҳмонова ва Гулов аз хонаводаи миёнаи тоҷик комилан фарқ мекарданд. Падари Ашрафҷон – Шералӣ Гулов, яке аз намояндагони дигари элитаи сиёсии кишвар аст. Ӯ аз соли 2006 то соли 2013 вазири энергетика ва саноати Тоҷикистон буд. Падари Парвина – Эмомалӣ Раҳмон бошад, то ин дам беш аз бист сол раҳбарии кишварро ба уҳда дошт. Ҳомиёни ҳуқуқи башар ҳукумати ӯро яке аз фасодзадатарин ва хешутаборбозтарин дар Осиёи Марказӣ унвон мекунанд.

Дар гузориши Freedom House дар соли 2015 гуфта мешавад, ки атрофиёни Раҳмон “бар асоси хешутаборбозӣ ва шиносбозӣ имтиёзҳо ба даст меоранд”. Дар он гузориш қайд мешавад, ки «мансабҳои давлатӣ, хусусан мансабҳои марбут ба андоз ё савдо, махсусан талаботи зиёд доранд».

Эраҷҷон Гулов ва волидайнаш ба дархостҳои мо оид ба шарҳи ин масъала посух надоданд.

Тибқи қонуни Имороти Муттаҳидаи Арабӣ аз соли 1985, кӯдакони аз 7 то 18-сола танҳо бо иҷозати сарпарасти қонунӣ ҳақ доранд соҳиби моликияти ғақриманқул шаванд.

Тибқи маълумоти ифшошуда, сарпарасти қонунии Гулов ҳангоми харидани хона дар Tanzanite Residence зикр нашудааст ва маълум нест кӣ будааст, аммо дар ҳуҷҷати харидуфурӯши хона почтаи электронии Суҳроб Мирзоалиев, ки замоне корманди Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон буд, қайд гардидааст. Вай ба дархости мо дар мавриди шарҳ додани ин нуқта посух надод.

Колин Пауэрс, корманди илмӣ ва сармуҳаррири созмони тадқиқотии ғайритиҷоратии Noria MENA Program қайд мекунад, ки фурӯши моликияти ғайриманқул ба ноболиғон яке аз механизмҳои зиёдест, ки Дубай барои гурез аз назорат ва ҷалби сармоя истифода мекунад.

Ба гуфти Пауэрс, сарватмандон барои пинҳон кардани даромади ғайриқонунии худ ва кам супоридани андоз ба номи фарзандони ноболиғи худ аз хориҷа амволи ғайриманқул харидорӣ мекунанд.

“Ин танҳо як усули дигаре аст, ки элитаи ҷаҳон барои пинҳон кардан ва сармоягузорӣ дар бозори амволи ғайриманқул истифода мебаранд. Ман фикр намекунам, ки ин кори оқилона бошад. Муайян кардани набера ё фарзанди кӣ будани онҳо он қадар душвор нест. Вале корро бештар мекунад”, – мегӯяд ӯ.

Рӯзноманигорони Azda TV байни соҳибони амволи ғайриманқул дар Дубай боз чанд намояндаи элитаи тоҷик, аз ҷумла ҳамсари сарвазир Қоҳир Расулзода, сардори бюрои маҳаллии Интерпол Шаҳриёр Назриев ва хешовандони Раҳмонро пайдо карданд.

Ҳама дар оила

Бисёре аз хешовандони раисҷумҳури 72-солаи Тоҷикистон, ки 9 фарзанд дорад, дар бахшҳои давлатӣ ва молиявӣ мансабҳои баландро ишғол мекунанд. Духтараш Озода роҳбари Дастгоҳи раисҷумҳур ва духтари дигараш Зарина муовини раиси «Ориёнбонк», бузургтарин бонки тиҷоратии кишвар мебошанд.

Писари раисҷумҳур Рустами Эмомалӣ раиси шаҳри Душанбе ва раиси Маҷлиси миллӣ (палатаи болоии парлумон) аст. Дар ин мансаб ӯ номзади расмӣ барои ишғол намудани курсии президентӣ ба ҳисоб меравад.

Парвина Раҳмонова ва Ашрафҷон Гулов нисбат ба дигар аъзои оила камтар ба чашми мардум намудор мешаванд. Гулов дар мусоҳиба бо рӯзномаи давлатии «Тоҷикони Русия», ки соли 2014 аз ҷониби  хабаргузории мустақили «Азия-Плюс» нашр шуда буд, гуфт, ки ба Маскав бо истифода аз равобити хешутаборӣ наомадааст ва таъйин шудани ӯ хидматҳои консулгарӣ дар Русияро кам намекунад ва он  “яке аз душвортарин самтҳои фаъолияти сиёсати хориҷии Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон” ба шумор меравад.

«Агар дар ҳақиқат ман ба шарофати хешутаборбозӣ ба ин вазифа таъйин шудам, пас чаро ба ман ҷои «оромтар» ва «равғанинтар»-еро надоданд? — пурсид ӯ.

Гулов пас аз он ки ҳукумати Русия раванди муҳоҷирати шаҳрвандони Тоҷикистонро, ки дар ин кишвар кору зиндагӣ мекунанд, сахт кард, ба Маскав омад. Сиёсати Русия даҳҳо ҳазор муҳоҷири тоҷикро маҷбур карда буд, ки шиносномаҳои гаронбаҳои биометрӣ гиранд. Баъзан ин кор тавассути миёнаравҳо, ки бар ивази маблағи иловагӣ ваъдаи суръат бахшидани равандро медоданд, сурат мегирифт. Дар мусоҳиба бо «Тоҷикони Русия», ки дар сомонаи «Азия-Плюс» нашр шудааст, Гулов эътироф кардааст, чунин «миёнаравон» вуҷуд доранд, вале вонамуд кардааст, ки гӯё кормандонаш бо онҳо робитае надоранд ва дар акси ҳол ӯ «чора» меандешад.

Пас аз Маскав Гулов як муддати кӯтоҳ дар Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон кор карда, аз соли 2021 то соли 2024 сафири Тоҷикистон дар Туркия буд. Ҳамсараш он вақт ба тиҷорат машғул шуда, ширкати фармасевтии «Sifat Pharma»-ро таъсис дод, ки дар Душанбе чанд дорухонаҳои рангаш гулобиву сафед дорад. Ҳангоми шуюъи COVID-19 ин ширкат тендерҳои давлатии зиёдеро барои таъмини дастгоҳҳои нафаскашии сунъӣ ва дигар лавозимоти тиббӣ ба даст овард. Ба иттилои Радиои Озодӣ, ширкати Sifat Pharma аз замони таъсисаш дар соли 2017 бо давлат ба маблағи чанд миллион доллар қарордодҳо бастааст.

Гулов ба ҳайси сафир доир ба ҳамкориҳои тиббии Тоҷикистону Туркия вебинарҳо ташкил намуда, сафари соҳибкорони туркро ба Тоҷикистон ташкил намуд ва дар натиҷа ширкати фаръии Sifat бо истеҳсолкунандаи таҷҳизоти туркии Dundarlar қарордод баст.

Гулов дар Душанбе чанд хонаву ҳавлӣ дорад. OCCRP ва Azda TV чанд амволи ғақриманқулеро пайдо карданд, ки ба номи Гулов сабти ном шудаанд, аз ҷумла биное, ки дар унвони идораи асосии Бонки байналмилалии Тоҷикистон қарор дорад.

Моҳи августи соли 2024 Гулов сафири Тоҷикистон дар Амороти Муттаҳидаи Арабӣ таъйин шуд.

Элдиёр Арикбоев (OCCRP), Фирӯзи Маҳмадалӣ (Azda TV), Муҳамадҷон Кабиров (Azda TV)

Директори Интерпол барои хона дар АМА ва Тоҷикистон чӣ гуна пул кор кардааст?

Сарвати пурасрор: Ҳамсари сарвазири Тоҷикистон дар Дубай қасрҳои боҳашамат харидааст

1...154155156...786саҳифаи 155 аз 786