Ба қавли расонаҳо, аз як сӯ мақомоти Кремлин ҳадаф аз баргузории ин нишастро ҷудо кардани кишварҳои Осиёи Марказӣ аз Русия унвон карда, ҳушдор дода, ки хориҷ шудани минтақа аз зери нуфузи Маскав таҳдидҳои амниятӣ алайҳи ин кишварҳоро афзоиш хоҳад дод.
Аз сӯи дигар, вазири корҳои хориҷии Амрико гуфтааст, ин нишаст бо ҳадафи “тақвияти ҳамкориҳо” ва ҳифзи истиқлол, шукуфоӣ ва раванди асосиест, ки мушкилоти худро аз тариқи тавофуқномаҳои муштарак ҳаллу фасл мекунад. Дар ин нишаст, Амрико барои тавсеаи иқтисоди кишварҳои Осиёи Марказӣ25 миллион доллар ваъда кард.
Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон низ бидуни он, ки ба ин ҷузъиёт ворид шавад, мегӯяд: Дар ҳамоиш ҷонибҳо роҷеъ ба масъалаҳои умдаи рӯзномаи ҷаҳонӣ ва минтақавӣ, аз ҷумла вазъ дар Афғонистон, мубориза бо терроризму ифротгароӣ ва дигар таҳдиду чолишҳои амниятӣ табодули афкор карда, дар ин росто ба зарурати тақвияти ҳамкориҳо байни кишварҳои минтақа таъкид карданд.
Гуфта мешавад, пас аз оғози ҳамлаҳои Русия алайҳи Украина аксари кишварҳои дунё ба ду ҷабҳаи асосӣ тақсим шудаанд. Яке ҷонибдорони Русия ва дигаре ҷонибдорони Украина. Аксар кишварҳои ғарбӣ ва бархе аз кишварҳои шарқӣ аз Украина пуштибонӣ мекунанд.
Ғарб ва дар раъси онҳо Амрико муътақид аст, ки кишварҳои Осиёи Марказӣ дар ин ҷанг паҳлуи Русия қарор гирифтаанд ва ба ин хотир талош доранд, ки бо ироаи кумакҳои бештар равобит ва муносибатҳо байни Русия ва кишварҳои Осиёси Марказиро камтар кунанд.
Пеш аз ин, пайвандони Абдуллоҳи Шамсиддин дар суҳбат ба Azda tv гуфта буданд, ки вай 18-уми январи соли 2023 пас аз ихроҷ аз Олмон дар Фурӯдгоҳи байналмилалии шаҳри Душанбе тавассути мақомоти тоҷик боздошт ва ба ҷои номаълум бурда шуд.
Ёдовар мешавем, ки мақомоти Олмон 18-уми январи соли ҷорӣ Абудллоҳи Шамсиддинро ба далели камбуд дар асноди буду бош ва адами ифшои ҳувият аз Олмон ба Тоҷикистон ихроҷ карданд.
Пас аз ихроҷи ӯ то кунун чандин гирдиҳамоӣ ва эътирозҳое аз ҷониби мухолифин ва ҳамкорону дӯстони олмонии Абдуллоҳ сурат гирифт. Борҳо аз мақомоти расмии Тоҷикистон хоста шуд, ки макони буду боши ӯро эълон кунанд. Аммо мақомоти тоҷик то кунун хомӯшанд, касе аз ӯ ҳарфе намезанад. Ҳатто дар нишастҳои матбуотӣ ҳам ВКД ва ҳам додситонии кул аз куҷо будани Абдуллоҳ изҳори бехабарӣ карданд.
Ин хомӯшӣ ва изҳори бехабарии мақомоти тоҷик суолҳои зиёдеро дар зеҳни пайвандон ва ҳатто ҷомеаи тоҷик халқ кардааст, ки Абдуллоҳи Шамсиддин агар зиндаву саломат бошад, чиро намегӯянд дар куҷост ва кадом ниҳод ӯро боздошт кардааст?
Котиби матбуотии президенти Русия Дмитрий Песков рӯзи сешанбе ба хабарнигорон гуфт, сафари котиби давлатии ИМА Энтони Блинкен ба Қазоқистон ба равобити Русия ва кишварҳои Осиёи Марказӣ таъсире намерасонад.
“Мо бо кишварҳои Осиёи Марказӣ муносибатҳои дуҷониба ва форматҳои ҳамкории худро дорем. Аз ҷумла, раванди ҳамгироии Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё моро бо аксари ин кишварҳо муттаҳид мекунад. (Ва аз ин раванд маълум мегардад, ки) мо ба чӣ таваҷҷуҳ дорем ва чиро (ҷузъи) манофеи хориҷии худ меҳисобем”, — таъкид кард Песков.
Дар ҳамин ҳол муовини вазири корҳои хориҷии Русия Михаил Галузин аз раҳбарони кишварҳои Осиёи Марказӣ хоста, ки дар эҷоди муносибатҳо бо кишварҳои ғарбӣ ва хусусан бо Амрико эҳтиёткор бошанд.
Муовини вазири корҳои хориҷаи Русия таъкид мекунад, ки таъмини амнияту субот дар кишварҳои Осиёи Марказӣ вазифаи онҳост на Амрико ва Ғарб.
Ёдовар мешавем, ки имрӯз, 28-уми феврали соли 2023 Блинкен бо нахустин сафари расмии худ вориди Қазоқистон шуд ва бо раисҷумҳури ин кишвар Ҷосим-Ҷомарт Тоқиев мулоқот кард.
Қарор аст дар ин сафар Блинкен бо роҳбарони бахшҳои сиёсати хориҷии кишварҳои Осиёи Марказӣ дар Қазоқистон ва Узбекистон вохӯриҳо бигузаронад. Гуфта мешавад, Блинкен дар мулоқотҳояш аз вазирони корҳои хориҷии кишварҳои Осиёи Марказӣ мехоҳад, ки истиқлоли худро аз Русия ва Чин ҳифз кунанд ва Амрикоро шарики қобили эътимоди худ бидонанд.
Чизе, ки қаблан Русия ҳам дар борааш фикр мекард ва борҳо гуфта буд, ки Амрико талош дорад, кишварҳои Осиёи Марказӣ робитаҳои худро бо Русия қатъ кунанд.
Сафорати Афғонистон дар Эрон аз дасти собиқ кормандони ин ниҳоди дипломатӣ гирифта ва ба дасти дипломатҳои Толибон таҳвил дода шудааст.
Дар шабакаҳои иҷтимоӣ аксу наворҳое роҳ ёфта, ки нишон медиҳанд, ҳамакнун собиқ кормандони сафорати Афғонистон дар Теҳрон охирин акси якҷоя ва ёдгории худро ба иштирок мегузоранд.
Ҳудуди 40 нафар аз собиқ кормандони сафорати Афғонистон дар Эрон пас аз гирифтани аксҳои хотиравӣ, сафоратро ба Толибон таҳвил доданд.
Аз як сӯ намояндаҳои Ҷабҳаи муқовимати миллӣ дар Афғонистон ва дигар мухолифини Иморати исломӣ Эронро муттаҳам мекунанд, ки сафорати Афғонистон дар Теҳронро ба дасти Толибон додааст.
Аммо аз сӯи дигар, Вазорати корҳои хориҷии Эрон гуфтааст, ки баҳси таҳвили сафорат ва ё тағйири кормандони он як мавзуи дохилии сафорат ва марбут ба давлати Афғонистон аст ва Эрон ҳамчун як кишвари мизбон ҳеч дахолате дар ин мавзуъ надоштааст.
Гуфта мешавад, аз 15-уми августи соли 2021, замони дубора сари қудрат омадани Толибон дар Афғонистон то ҳол ҳеч кишваре Иморати исломии Толибонро ба расмият нашинохтааст, вале дар муддати беш аз якуним соли ахир чанд кишвари ҳамсояи Афғонистон, аз ҷумла Туркманистону Покистон ва инак Эрон сафоратҳои Афғонистонро ба дасти Толибон таҳвил додаанд.
Чину Русия, Узбекистону Қирғизистон ва Қазоқистон ҳам дар минтақа расман равобити худ бо ин кишварро хеле хуб ба роҳ мондаанд. Аммо Тоҷикистон бо вуҷуди он ки аз минбарҳои баланд зидди Толибон мавзеъгирӣ мекунад, локин сафири худро дар муддати беш аз якуним соли ахир аз Афғонистон пас нахондааст ва равобити хуби тиҷоратӣ ҳам бо Иморати исломӣ дорад.
Ирмӯз, 28-уми феврали соли 2023, Шамсиддин Саидов, яке аз раҳбарони Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон бо нашри як навор дар шабакаҳои иҷтимоӣ аз созмонҳои ҳомии ҳуқуқи инсон ва корпусҳои дипломатии муқими Тоҷикистон хостааст, ки барои дарёфти маълумоти дақиқ дар бораи писараш Абдуллоҳи Шамсиддин ба вай кумак кунанд.
Падари Абдуллоҳи Шамсиддин мегӯяд, “вазири корҳои дохилӣ ва прокурори генералӣ аз макони буду боши ӯ, аслан аз (вуҷуд доштани) Абдуллоҳ эълони бехабарӣ намуданд ва Кумитаи давлатии амнияти миллии Тоҷикистон ҳам муҳри сукут бар даҳон задааст.“
