Наворе дар шакабаҳои иҷтимоии давр мезанад, ки дар он лату кӯби наваскарон аз ҷониби сарбозони дигар намоиш дода мешавад. Корбарон ба ин навор вокунишҳои гуногун доранд.
Маълум нест ин навор кай ва аз кадом пойгоҳи низомии Тоҷикистон сабт шудааст, вале дида мешавад, ки як гурӯҳ сарбозони қаблан ба артишрафта, чанд наваскарро ба девор рост монда бераҳмона лату кӯб мекунанд.
Корбарон тахмин мезананд, ки бино ба навъи либосашон онҳо сарбозони Нерӯҳои марзбонии кишвар ҳастанд ва он тобеи Кумитаи давлатии амнияти миллӣ аст, ки раҳбарияш ба дӯши Саимумин Ятимов мебошад.
Яке аз корбарон мегӯяд, “Артиш чунин аст, мебаранд то мурдан мезананд. Ин навор гувоҳи ин гуфтаҳост ва воқеияти ҳол ҳамин аст.” Ҳамчунин дигаре навишта, ки “Кӣ мехоҳад баъди ин навор фарзанди худашро равонаи хидмат кунад?“
Корбаре бо номи Шейма Шейма менависад, ки “Фарзандонамро хеч вақт намемонам хизмат кунан.”
Аммо то ҳол Вазорати мудофиа ва ё дигар ниҳодҳои марбута ин ҳодисаро шарҳ надодаанд.
Дар вокуниш ба ин навор корбарони зиёде мепурсанд, ки чаро мақомот 20 сол боз наметавонанд низоми “дедовшина” ё худ калонсолорӣ дар артишро аз байн баранд? Ба гуфтаи аксари онҳо, чунин бадрафториҳо, ки аз замони “облава” шудани сарбоз шурӯъ мешавад ва то дохили артишу ҳатто баъд аз он ҳам идома меёбад, хонаводаҳоро нигарон карда, дигар касе намехоҳад фарзандашро барои ҳимояи Ватан фиристад.
Дар Тоҷикистон низоми бадрафторӣ дар артиш аз замони таъсиси он то кунун, яъне аз соли 1993 то имрӯз идома дорад. Ҳамасола мақомоти комиссариятҳои ҳарбӣ дар кӯчаву бозорҳо ва ҳатто аз дохили хонаҳои хоб ҷавононро маҷбуран боздошта ва ба артиш мебаранд. Ба сабаби ин гуна бадрафториҳо дар артиш солона даҳҳо сарбоз маъюб ва ё кушта мешавад ва касе ҳам ҷавобгар нест.
