Рӯзи 27 октябри соли ҷорӣ маҷлиси Ҳукумати Тоҷикистон бо раёсати Эмомалӣ Раҳмон баргузор гардид. Дар ҷаласаи Ҳукумат лоиҳаи қонуни буҷаи давлатӣ барои соли 2021 ва дурнамои нишондиҳандаҳои буҷети давлатӣ барои солҳои 2022-2023 баррасӣ шуд, ки тибқи он буҷаи соли оянда аз имсола 1,6 миллиард сомонӣ зиёдтар муайян шудааст.

Тибқи иттилои Дафтари матбуотии Президенти Тоҷикистон, даромади умумии буҷети давлатӣ барои соли 2021 дар ҳаҷми 27,6 миллиард сомонӣ ба нақша гирифта шудааст, ки нисбат ба буҷети соли 2020 ба маблағи 1,6 миллиард сомонӣ ё 6,1 дарсад зиёд мебошад.

Дар идома гуфа шудааст:

“Бо дарназардошти дурнамои рушди соҳаҳои иқтисодии кишвар даромади ҷории буҷети давлатӣ дар ҳаҷми 20,5 миллиард сомонӣ пешбинӣ гардидааст. Афзоиши ин нишондиҳанда нисбат ба буҷети тасдиқшудаи соли 2020 ба маблағи 1 миллиард сомонӣ ё 5,1 фоиз зиёд ба нақша гирифта шудааст”.

Ба навиштаи сомонаи Президент, таъмини нақшаи даромади ҷории буҷети давлатӣ аз ҳисоби сарчашмаҳои андозӣ дар ҳаҷми 18,8 миллиард сомонӣ бо афзоиши 890 миллион сомонӣ, воридоти маблағҳои ғайриандозӣ 1,4 миллиард сомонӣ бо афзоиши 110 миллион сомонӣ ва грантҳо барои дастгирии буҷет дар ҳаҷми 300 миллион сомонӣ пешбинӣ гардидааст.

Ҳамчунин таъкид гардидааст, ки хароҷоти умумии буҷети давлатӣ барои соли 2021 дар ҳаҷми 28,1 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст, ки он нисбат ба буҷети тасдиқгардидаи соли ҷорӣ 1,7 миллиард сомонӣ зиёд мебошад.

Ҳукумати кишвар афзалиятнокии маблағгузории соҳаҳои иҷтимоии кишварро нигоҳ дошта, дар буҷети давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои соли 2021 барои ин соҳаҳо 13,2 миллиард сомонӣ пешбинӣ намудааст, ки он 47 фоизи ҳаҷми умумии хароҷоти буҷет ё 14,2 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилиро ташкил медиҳад.

“Аз ҷумла, барои маблағгузории соҳаҳои маориф дар ҳаҷми беш аз 5,6 миллиард сомонӣ бо афзоиши 592 миллион сомонӣ, тандурустӣ 2,4 миллиард сомонӣ бо афзоиши 509 миллион сомонӣ, ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ 4,2 миллиард сомонӣ бо барзиёдии 262,7 миллион сомонӣ, фарҳанг ва варзиш 1 миллиард сомонӣ бо афзоиши 69,8 миллион сомонӣ пешбинӣ гардидааст”,-хабар додааст, дафтари матбуотии Президенти Тоҷикистон.

Тасдиқи лоиҳаи буҷет барои солҳои 2021- 2023  дар ҳолест, ки исмол аз сабаби густариши бемории каронавирус нақшаи буҷети Тоҷикистон иҷро нагардид. Вале маълум нест, ки лоиҳаи тасдиқгардидаи буҷет аз кадом ҳисоб пешбинӣ гардидааст.

Коршиносон пуркунандаи асосии беҷети Тоҷикиситонро вобаст ба маблағи муҳоҷирон медонанд, ки имрӯз кишварҳое, ки муҳоҷирон дар он фаъолият мекунанд, худ ба мушшкилии иқтисодӣ мувоҷеҳ ҳастанд.

Ҳамчунин бархе дигар аз шаҳрвандон, ки зиндагиашон аз ҳисоби муҳоҷират буд, аз сабаби банд будани роҳҳо дар кишвар мондаанд, вале маълум нест, буҷаи Тоҷикистон аз кадом ҳисоб иҷро мегардад.

Дар Тоҷикистон дар 9 моҳи соли 2020 ба маблағи 2,2 миллиард сомонӣ масолеҳи сохтмонӣ истеҳсол карда шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 128,3 миллион сомонӣ зиёд гуфта мешавад. Ҳиссаи соҳа дар маҷмўи маҳсулоти саноатӣ 10,4 дарсадро ташкил додааст.

Бино ба иттилои сомонаи Вазорати саноат истеҳсоли семент ба 3237,1 ҳазор тонна, хишт 133,7 миллион дона, хишти сементӣ 55,6 миллион дона, газоблок 30,9 ҳазор метри мукааб, масолеҳи ғайримаъданӣ 1077,2 ҳазор метри мукааб ва бетони сохтмонӣ бошад ба 313,4  ҳазор метри мукааб баробар шудааст.

Ҳамчунин аз ҷониби 10 корхонаи истеҳсоли шифер дар 9 моҳи соли  равон 1258,8 ҳазор дона шифер ба маблағи 40,1 милион сомонӣ истеҳсол гардидааст, ки нисбати ҳамин давраи соли гузашта 442,8 ҳазор дона зиёд  будааст.

Тибқи навиштаи Вазорати саноат айни ҳол дар Ҷумҳури Тоҷикистон 200  корхонаҳои истеҳсоли қуму шағал фаъолият мекунад, ки  шумори коргарон 2104  нафар ташкил дода, дар 9 моҳи соли 2020  1077,2 ҳазор метри мукааб қуму шағал истеҳсол гардидааст, ки нисбати соли гузашта 16,1 ҳазор метри мукааб зиёд  гардидааст.

Дар нуҳ моҳи соли равон ҳаҷми истеҳсоли масолеҳи деворӣ (хиштбарорӣ) 133,7 миллион дона хишти сохтмонӣ, 55,6  миллион дона хишти сементӣ, 98,7 ҳазор метри мураббаъ хишти роҳрав ва  31 ҳазор метри мукааб газоблок истеҳсол шудааст.

Шумораи умумии корхонаҳои истеҳсолкунандаи масолеҳи деворӣ (хиштбарорӣ) 129 ададро ташкил дода, дар онҳо 2406 нафар коргарон кор мекунанд. Аз ҷумла, дар вилояти Хатлон 16, вилояти Суғд 48, ВМКБ  1, НТҶ 56 ва шаҳри Душанбе 6 корхона  фаъолият  дорад.

Ҳамчунин гуфта шудааст, ки ҳаҷми содироти масолеҳи сохтмон  45,7 миллион доллари ИМА ва ҳаҷми воридот 27,3 миллион долларро ташкил дод, ки содирот нисбат ба соли гузашта 18,4 миллион доллар зиёд гардидааст.

Тибқи навиштаи сомонаи Вазоати саноат зиёдшавии ҳаҷми содирот аз ҳисоби фурўши семент гуфта шудааст, ки маблағи он 45,4 миллион долларро ташкил медиҳад. Қисми зиёди воридотро кошин (9,4 млн доллар), шиша (5,8 млн доллар), гаҷкартон (4,6 млн доллар) ва маснуоти санитарӣ (0,6 млн доллар) ташкил додааст.

Иқтидори истеҳсолии корхонаҳои сементбарорӣ 5,6 миллион тоннаро ташкил дода, аз 16 корхонаҳои хурду калон 15 адади он фаъолият карда, 1 корхона бо сабабҳои гуногун маҳсулот истеҳсол  накардааст.

Дар идома қайд гардидааст, ки истеҳсоли семент дар 9 моҳи соли 2020 ба 3237,1 ҳазор тонна  гуфта шудааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 89,4 ҳазор тонна зиёд аст.

Аз ин миқдор 996,0 ҳазор тонна семент ба хориҷи кишвар, аз ҷумла ба Ҷумҳуриҳои Узбекистон 562,0 ҳазор тонна, Афғонистон 391,0 ҳазор тонна ва Қирғизистон 43,0 ҳазор тонна содирот гардидааст. Ҳаҷми содиротгардида 31% ҳаҷми сементи дар ин давра истеҳсолгаридаро ташкил медиҳад.

ҶДММ “Чунгтсай Моҳир семент”-и ноҳияи Ёвон 27,9 %, “Хуаксин Ғаюр семент”-и ноҳияи Ёвон 27,1%, “Хуаксин Ғаюр Суғд семент”-и ноҳияи Бобоҷон Ғафуров 26,7% ва “Сементи Тоҷик” 5,2 %   истиеҳсол намудааст.

Тибқи маълумоти Агентии омори назди президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, сатҳи расмии бекорӣ 2.1%-и нерӯи кориро ташкил медиҳад. Дар ин бора “Sputnik” хабар додааст.

Агентии омор мегӯяд, шумораи бекороне, ки дар моҳи сентябр расман ба қайд гирифта шудааст, 50,8 ҳазор нафарро ташкил медиҳад, ки 49,2 %-и он занон мебошанд.  

Моҳи августи соли равон ба хадамоти шуғли аҳолӣ, барои дарёфти кор 7,4 ҳазор нафар муроҷиат кардааст, ки ин нишондод 1,9% бештар аз моҳи августи соли 2019 мебошад.

Агентии омор гуфтааст, ки ҷойҳои корӣ нисбат ба соли гузашта 2,1 % афзуда, ба 11 ҳазор расидааст.  

Агентӣ дар ҳоле аз набудани камбуди ҷойҳои корӣ мегӯяд, ки сокинон аз бекорӣ ба дод омадаанд. Рӯзи гузашта як идда сокинони ноҳияи Шаҳринав ба “Аздо тв” дар суҳбати телефонӣ аз зиёд шудани дуздӣ шикоят карданд ва мегуфтанд, ки ҷавонон ҳама бекоранд ва аз бекорӣ даст ба дуздӣ мезананд.  

Ба назари коршиносон оморе, ки Агентии омор додааст, ба воқеият наздик нест, чун вазъият нишон медиҳад, ки сатҳи бекорӣ дар Тоҷикистон афзуда истодааст. Аз сабаби пандемия коронавирус ва баста будани марзҳо бештари шаҳрвандони Тоҷикистон, натавонистанд ба Русия барои кор сафар кунанд ва ин боис гашта, ки сафи бекорон дар дохили Тоҷикистон бештар шавад.

Бахшида ба 75 солагии иқтисоддони тоҷик, профессор Ҳоҷимуҳаммад Умаров Радиои Озодӣ аз суханҳои ӯ иқтибос овардааст, ки мазмуни ин гуфтаҳо натанҳо куҳна нашудаанд, балки фоидаоварҳам ҳастанд. Профессор Умаров дар бораи иқтисод фикри худро ҳамеша рушан баён мекунад.

Ӯ дар яке аз суҳбатҳояш бо Радиои Озодӣ пули фиристодаи муҳоҷиронро такядевори буҷаи кишвар номида буд, чун манбаи асосии зиндагии 80% хонаводаҳо ба шумор меравад. Умаров мегӯяд, агар Тоҷикистон ба Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё пайвандад, вазъи ҳуқуқии муҳоҷирони кории тоҷик дар Русия ва Қазоқистон беҳтар мегардад.

Дар масъалаи гаронии андоз гуфта буд, ки кодекси андоз аз аввал то охир хато аст, чун гаронии андоз баробари 86% фоидаи корхонаҳост ва ин имкон намедиҳад корхонаҳо рушд кунанд. Умаров пешниҳод намуда буд то системаи андозбандии прогрессивӣ роҳандози шавад, то қишри сарватманд ба ҳукумат андози бештар супорад ва додани имтиёзҳо ба ширкатҳои худӣ хотима ёбад.

Сарватҳои зеризаминӣ, ки бештари он дар ихтиёри ширкатҳои Чинӣ гузошта шудааст, Умаров мегӯяд мухолифи он аст, ки сарватҳои зеризаминии Тоҷикистон, ки сарвати мардуми тоҷик аст дар ихтиёри ширкатҳои хориҷӣ бошад, чун худ метавонем аз ин боигариҳоро барои дарёфти қарзҳо аз кишварҳои дигар истифода намоем.

Ва қарзи бештари Тоҷикистон ҳам, ки ба Чин рост меояду дар ҳама арсаҳои иқтисоди кишвар, Чин фаъолит мекунад, Профессор ин ҳамаро хатарнок хонда, пешниҳод карда буд, ки аз дигар давлатҳо ҳам қарз гирифта шавад, то Чин ба Тоҷикистон фишор наорад.

Дар як суҳбати худ Ҳоҷимуҳаммад умаров гуфта буд, ки ширкатҳои бузургу олигархҳо дороиҳои худро ошкор кунанд, буҷаи Тоҷикистон камбуди маблағ нахоҳад дошт.  

“Душвортар аз ҳама барои ширкатҳову соҳибкорони хурду миёна мешавад. Зеро “олигархҳо” дар миёни мақомот сарпаноҳ доранд ё аз сӯи худи ин мақомот таъсис шудаанд. Аммо нозирон ҳамчунон ширкатҳои хурду миёнаро мавриди санҷиш қарор дода, талош мекунанд хисороти буҷаро аз ин тоҷирон ҷуброн кунанд. Аммо дар асл маҳз ҳамин олигархҳо бояд дақиқ санҷида шаванд, зеро дар фаъолияти онҳо рӯйпӯш кардани нишондодҳои иқтисодӣ бештар мушоҳида мешавад. Мутмаинам, ки агар ширкатҳои бузургу олигархҳо тамоми дороиҳои худро ошкоро нишон диҳанд, буҷаи Тоҷикистон бо камбуди маблағ ҳаргиз рӯбарӯ нахоҳад шуд”.

Иқтисоддони тоҷик, Умаров ҳукуматро ба он муттаҳам карда буд, ки рақами воқеии камбизоатонро намегӯяд ва он рақамеро мегӯянд, ки ба мақсади сиёсии онҳо мувофиқ бошад.

Дар хусуси хостаҳои мардум, Умаров мегӯяд, ки барои мардуми оддӣ пеш аз ҳама муҳим ин аст, ки сатҳи зиндагияш хуб бошад ва барои рушди фарзандонаш шароитҳои зарурӣ муҳайё бошад ва албатта, озод бошад.