Ҳашт соли ҳабс барои як назарсанҷӣ, куштор барои риш, маргу мири машкуки зиндониҳои сиёсӣ, мамониат дар анҷоми ибодат ва фаъолияти масоҷид, маҳдудият дар озодиҳои сиёсӣ ва баён вазъи ҳуқуқи башар дар Тоҷикистонро боз ҳам бадтар кардааст. Бо тааваҷҷуҳ ба чунин вазъу ҳол коршиносон ва созмонҳои ҳомии ҳуқуқи инсон мегӯянд, Тоҷикистон беш аз гузашта саркӯбгар, хашин ва дур аз мардум мешавад.
Зиндонии чеҳраҷҳои шинохта
Рухшона Ҳакимова хабарнигори 31-солаи тоҷик, модари ду кӯдак, яке тифли думоҳаи ширхора, дар нимаи дуввуми моҳи феврал бо ҳукми Додгоҳи олӣ ба ҳашт соли зиндон маҳкум гардид.
Зимни эълони ҳукм додгоҳ хотири тифли ширхораашро ҳам накард ва мустақим дар толори додгоҳ ба дастонаш завлона зада, аввал ба СИЗО ва сипас ба зиндони занонаи Норак мунтақил карданд.
Рухшона Ҳакимова дар чаҳорчӯби парвандаи пурсарусадои “табаддулоти давлатӣ”, ки аз мақомдорони собиқ ва сиёсатмадорон иборат буд, бо чунин ҳукм мувоҷеҳ шуд. Қозии ин парванда Шавкат Лутфуллозода, муовини аввали раиси Додгоҳи олии Тоҷикистон эълон кард, ки Ҳамрохон Зарифӣ, собиқ вазири хориҷӣ, Саидҷаъфар Усмонзода, вакили Маҷлиси намояндагон ва раиси Ҳизби демократ, Акбаршо Искандаров, раиси пешини Шӯрои олӣ, Аҳмадшо Комилзода, ҷонишини раиси ҲДТ, Шокирҷон Ҳакимов, муовини раиси ҲСДТ, Абдулфайз Атоӣ, дар гузашта сардори яке аз департаментҳои Вазорати хориҷӣ ва ду сарҳанги пешини Кумитаи давлатии амнияти миллӣ Ҷамшед Боев ва Нурамин (Нураҳмад) Ғанизода ҷинояти сангин содир кардаанд ва додгоҳ барои онҳо аз 8 то 27 соли зиндон ҷазо таъйин кард. Додгоҳ ин нафаронро ба иттиҳомоти гуногун, аз қабили хиёнат ба давлат, бо роҳи зӯроварӣ ғасби ҳокимият, дидаву дониста расондани хабари дурӯғ, таҳқири намояндаи ҳокимият дар интернет, барангехтани кинаву адовати миллӣ ва ширкат дар иттиҳодияҳои экстремистӣ гунаҳкор донист.
Аммо, бад-ин ҷиҳат, ки мурофиаи ин парвандаи пурсарусадо пӯшида баргузор гардид, ҷомеаи тоҷик ва мудофеони ҳуқуқ башар ба иттиҳомоти ворида алайҳи ин афрод, ки ҳамагӣ, ба истиснои Шокирҷон Ҳакимов ва бародарзодаи вай Рухшона Ҳакимова аз наздикони ҳукумати Тоҷикистон буданд, бовар накарданд.
“Бовараш сахт аст, Ҳамрохон Зарифӣ, ки солҳои тулонӣ вазири хориҷии ҳукумати Раҳмон ва аз мансабдорони вафодори вай буд ва Саидҷаъфар Усмонзода, вакили Маҷлис ва аз ҳавохоҳу парвардаи ин режим, бар зидди ӯ табаддулот ташкил кунанд”.
Нуктаи бисёр ҳам шигифтовар ва боварнакарданӣ дар ин парванда он буд, ки Юсуф Раҳмон, собиқ Додситони кулли Тоҷикистон гуфт, ки Саидҷаъфар Усмонзода ва ҳамроҳони вай барои иҷрои нақшаашон аз як кишвар 10 млн доллар гирифта ва бо Муҳиддин Кабирӣ, раиси Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон барои ҷалби ҷангиёни “Ҷамоати Ансоруллоҳ” ҷиҳати анҷоми табаддулоти давлатӣ маслиҳат кардаанд.
Афзоиши боҷи давлатӣ ва қатъи фаъолияти ташкилотҳои ғайридавлатӣ
Аммо танҳо ин ҳодиса нест, ки боиси нигарониҳои созмонҳои мудофеи ҳуқуқи башар ва кишварҳои демократӣ дар робита ба нақзи ҳуқуқи башар дар Тоҷикистон шуда бошад.
Ҳукумати Тоҷикистон бо ин вуҷуд, ки дар тамоми умур контроли комил ҷорӣ карда ва ҳамагуна ақида ва афкори муғойир бо расмиро саркӯб кардааст, дар соли ҷорӣ бо ворид кардани тағйирот дар қонун “Дар бораи боҷи давлатӣ” арзиши сабтином барои аҳзоби сиёсӣ аз 3750 сомонӣ ба 7500 сомонӣ боло бурд. Ҳаҷми боҷи давлатӣ барои номнависии дигар ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ низ сад дар сад афзоиш ёфт.
Қаблан низ Тоҷикистон дар ҳавои бархе аз тағйироти ворида ба қонунҳои соҳавӣ дар Русия назорат аз болои фаъолияти созмонҳои ғайридавлатӣ ва расонаҳои катбиро ташдид карда буд, ки боиси коҳиш ва қатъи фаъолияти ташкилотҳои ғайридавлатӣ шуда буданд.
Намояндаҳои ҷомеаи мадании Тоҷикистон афзоиши маблағи боҷи давлатӣ барои сабти номи ҳизбҳои сиёсӣ, созмонҳои ҷамъиятӣ, иттиҳодияву идораҳои адвокатиро бар зарари рушди кишвар ва волоияти қонун арзёбӣ карданд. Қироншоҳ Шарифзода, роҳбари созмони басташудаи “Журналист”, дар як суҳбат бо расонаҳо гуфтааст, ки вазъи созмонҳои ҷамъиятии Тоҷикистон бе ин ҳам хеле бад шудааст: “Имрӯз мегӯем, Тоҷикистони мо дар созмонҳои байналмилалӣ обрӯ ва нуфузи зиёд дорад ва бо бузургтарин созмонҳо байналмилалӣ муносибатҳои ҳасана дорад. Вале, аз тарафи дигар то андозае ба созмонҳои ҷамъиятӣ, ки асли ҷомеаи демократӣ аст, назари нохуб доштани мақомоти дахлдор ё мақомоти ваколатдори давлатӣ, хеле боиси нигаронист. Ҷаноби Шарифзода гуфтааст, ин амал зарбаи шадид барои созмонҳои иҷтимоӣ ва низ як “хидмати хирсона” барои обрӯи байналмилалии Тоҷикистон аст”.
Ин коршиноси тоҷик гуфтааст, ки панҷ сол пеш дар Тоҷикистон беш аз 3,5 ҳазор созмони ҷамъиятӣ фаъолият мекард, ки феълан ҳатто нисфи он амал намекунад. Зеро мақомот ва ниҳодҳои расмӣ пайваста барои амали онҳо мушкил эҷҷод карданд. Фишор болои онҳо бо ҳар баҳона афзуд. Бинобар навиштаи расонаҳо, масъалаи фишор ба созмонҳои ҷамъиятӣ ва баста шудани онҳо, дар ҷараёни 15-умин муколамаи Брюсселу Душанбе бар бахши ҳуқуқи инсон матраҳ ва Иттиҳоди Аврупо аз Тоҷикистон хостааст, барои иштирок дар ҳаёти сиёсӣ шароити беҳтар ва “сабти такрории созмонҳои ҷомеаи шаҳрвандиро, ки маҷбур ба қатъи фаъолият шудаанд, фароҳам оварад”.
Аммо Музаффар Ашӯриён, вазири адлия дар нишасти ахири хабари худ далелҳои коҳиши созмонҳои ҷамъиятӣ дар кишварро дархости худи созмонҳо унвон карда буд: “Сабабҳои қатъ шудани фаъолияти онҳо, яъне худашон ариза менависанд, дар бораи қатъ кардани фаъолият. Зеро маблағгузори онҳо, ки бо ягон ташкилотҳои беруна сару кор дошта бошанд, ба итмом мерасад ва онҳо худашон қатъ мекунанд”. Бино ба омори расмӣ, дар се соли ахир беш аз ҳазор созмони иҷтимоӣ барҳам хӯрдааст. Талошҳои он барои рушди ҷомеа ба поинтарин ҳад камранг шуданд.
Аз соли 2015, баъд аз баста ва террористӣ эълон намудани фаъолияти ҲНИТ, ки дуввумин ҳизби пурҷамъияти кишвар дониста мешуд, дар Тоҷикистон ягон ниҳоди фаъоли ҷомеаи маданӣ амал намекунад. Ҳиҷ ҳизбе, ҷуз аз ҲСДТ, ки роҳбари он дар соли қабл вафот кард, ба унвони ҳизби мухолиф вуҷуд надорад ва ҲСДТ ҳам танҳо як рамақи беҷон шудааст.
Аммо ҲХДТ-ҳизбе, ки раёсати онро Президент Раҳмон бар уҳда дорад, ҳоло шабеҳи Ҳизби коммунисти шӯравӣ шудааст ва чи дар расонаҳои давлатӣ ва чи дар ҷаласаҳои ҳукумат раҳбарияти он мудом ширкат мекунад. Афзун бар ин бинои намояндагиҳои ин ҳизб дар навоҳии кишвар бо пули бюҷет ва “соҳибкорони бо нангу номус” ва меҳнати “халқи азиз” бунёд карда мешавад.
Озодии баён ва матбуот
Созмони “Гузоришгарони бидуни марз”, дар моҳи майи соли ҷорӣ роҷеъ ба вазъи озодии матбуот дар саросари олам гузориши худро мунташир кард, ки ин бор ҳам Тоҷикистон таҳти “хати сурхи торик” ишора шуд. Ин ба он маънӣ аст, ки дар ин кишвар расонаҳо зери сиёсати саркӯбгаронаи ҳукумат қарор доранд. Бинобар арзёбии “Гузоришгарони бидуни марз” Тоҷикистон дар шохис (индекс)-и расонаҳои озод дар мавқеи 153-юм қарор гирифта, дар муқоиса бо солҳои пешина боз ҳам ду 2 зина поин рафтааст. Бинобар баҳои муаллифони гузориш вазъи расонаҳо дар ин кишвар, ки беш аз 30 сол Эмомалӣ Раҳмон раҳбарӣ мекунад, то рафт бадтар мешавад. Дар ин гузориш зикр карда мешавад, ки баста шудани пойгоҳҳои хабарӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ, бархе аз сармуҳарриронро водор кард, ки ба хориҷ кӯч банданд. Журналистоне, ки мақомотро танқид мекунанд, аз сӯйи сохторҳои қудратӣ “шикор” ва шантажу таҳдид мешаванд.
Дар зимн дар соли ҷорӣ гурӯҳи расонаҳои Маркази тадқиқоти журналистии Тоҷикистон – “Фараж”, “Самак” ва “Ману ту” аз кор бозмонданд. Муассиси ин нашрияҳо, Хуршеди Атовулло иллати қатъи фаъолият ин нашрияҳо ба маблағ марбут донист, ммо хабарҳо ҳокист, ки Додситони кулл бо як санад аз муассис хостааст, ки нашрияҳояшро худаш доватлабона бибандад. Пушти саҳна чӣ аст, номаълум. Дар гузориши солонаи “Гузоришгарони бидуни марз” зикр шудааст, ки хабарнигорон гузаронидани таҳқиқот дар мавзуъҳои барои ҳукумат “ҳассос”-ро номумкин медонанд ва намехоҳанд худу наздиконашонро зери хатар қарор диҳанд.
Фавти зиндониёни сиёсӣ дар зиндонҳо
Солҳои ахир чандин хабарнигор ба солҳои тӯлонӣ равонаи зиндон шуданд, аз ҷумла, Рухшона Ҳакимова, ки соли равон бо иттиҳоми “Хиёнат ба давлат” ба 8 соли зиндон маҳкум шуд. Дар маҷмуъ дар кишвар 10 хабарнигор дар зиндон аст. Нақзи ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон дар муассисаҳои ислоҳии низ эътирозҳои дохиливу хориҷиро ба дунбол доштааст. Охири моҳи ноябр Шерик Карамхудоев, раиси зиндонии собиқи ҲНИТ дар ВМКБ баъди адои 14 соли зиндон, ҳамагӣ чанд моҳи қабл аз раҳоияш ба таври машкук дар зиндони шумораи ҳафти Душанбе даргузашт. Шерик шашумин нафари зиндонии сиёсии бадахшонӣ аст, ки дар соли равон дар зиндон мемирад. Шерик Карамхудоев соли 2012, дар ҷараёни амалиёти нерӯҳои давлатӣ дар Хоруғ, ки ба дунболи куштори Абдулло Назаров, раиси Идораи амният дар Бадахшон роҳандозӣ шуда буд, боздошт ва дар соли 2013 ба чордаҳ сол зиндон маҳкум гашт. Сабаби расмии маргаш ҳанӯз маълум нест.
Қабл аз вай Қулмамад Паллаеви 50-сола ва фаъоли маданӣ аз Рӯшон, Боғшо Имматшоеви 67-сола, яке аз тарафдорони “Гурӯҳи 24” дар моҳи феврал; Аслан Гулобови 35-сола аз Хоруғ дар моҳи июн; Музаффар Давлатмирови 61-сола, рӯҳонии шинохта дар моҳи июн ва Эроншо Мамадраҳимови 39-сола дар моҳи июли имсол фавтиданд.
Ин нафарон аз фаъолони сиёсие буданд, ки дар пайи ҳаводиси моҳи май-июни соли 2022 дастгир ва ба давраҳои мухталиф, аз ҷумла Қулмамад Паллаев ба ҳабси абад маҳкум шуда буданд. Бинобар навиштаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва суҳбатҳои наздикони ин афроди фавтида, табибони муассисаҳои ислоҳӣ дар расонидани кумакҳои тиббӣ ба ин маҳкумшудаҳо амдан бетаваҷҷуҳӣ кардаанд.
Бинобар навиштаи расонаҳо, чанде пеш наздикон ба аёдати Шерик Карамхудоев рафта буданд, ягон беморӣ надоштааст, аммо чанд соат пеш аз марг дучори заъфи ногаҳонӣ, дилбеҳузурии шадид ва қайкунӣ мешавад.
Расонаҳо аз қавли Сийнат Султаналиева, пажӯҳишгари Осиёи Марказӣ дар Ҳюман Райтс Вотч навиштанд: “Марги панҷ зиндонии помирӣ дар чанд моҳ суолҳои ҷиддиро дар бораи муносибат бо зиндониёни сиёсӣ ва вазъи маҳбасҳо дар Тоҷикистон бармеангезад. Мақомот бояд сабабҳои даргузаштро фавран ва шаффоф таҳқиқ кунанд ва ба хонаводаҳояшон рӯшан шарҳ бидиҳанд.”
Ин намояндаи Дидбони ҳуқуқи башар гуфтааст: “Ба саркӯби мардуми помирӣ бояд фавран поён дода шавад. Ҳукумати Тоҷикистон бояд тамоми помириҳои худсарона боздоштшударо раҳо кунад, тамоми шиканҷаро бас кунад, онҳоро аз табобат маҳрум насозад ва ҳуқуқи фарҳангиву забониашонро барқарор кунад. Ҳукуматҳо ҳам дар баробари ин нақзи бади ҳуқуқи инсон набояд сокит бимонанд.”
Аммо мавориди фавти зиндониҳои сиёсии тоҷик танҳо ба зодагони Бадахшон тамом намешавад. Зубайдуллоҳи Розиқ, узви собиқи Раёсати олии ҲНИТ, ки барои 25 сол маҳкум шуда буд, дар моҳи сентябр даргузашт ва соли гузашта Мавлавӣ Файзмуҳаммад, яке дигар аз аъзои Раёсати олии ин ҳизб вафот кард. Муҳаммадалии Файзмуҳаммад ба 23 соли зиндон маҳкум буд ва то рузи вафот 8 солро дар пушти милаҳои зиндон пуштисар кард.
Муҳиддин Кабирӣ, раиси ҲНИТ, ки дар Аврупо зиндагӣ мекунад, дар шабурӯзҳои нашри хабари марги Зубайдуллоҳи Розиқ ба расонаҳо гуфта буд: “Ришханди таърихро бубинед, ки ман дирӯз дар Осло бо роҳбарони Созмони норвежии Ҳелсинки дар бораи зиндониёни сиёсӣ мулоқот доштам, имрӯз ба мо хабари даргузашти Зубайдуллоҳи Розиқ дар зиндон расид. Ба мақомоти Норвежӣ дар бораи шароити душвори зиндониёни сиёсӣ гап задам. Дар бораи парвандаи Додгоҳи байналмилалӣ зидди ҳукумати Эмомалӣ Раҳмон суҳбат кардем. Суоли аслии мо ин буд, ки чаро созмонҳои байналмиллалӣ ба парвандаҳои Русия ва кишварҳои дигар ҷиддӣ бархӯрд мекунанд, вале ба қазияҳои зиндониҳои сиёсии Тоҷикистон бепарвоӣ зоҳир мекунанд?”
Лозим ба зикр аст, ки зиндониҳои сиёсӣ дар муассисаҳои ислоҳӣ таҳти фишори ҷисмиву маънавӣ қарор доранд. Бинобар додаҳои интернетӣ, мақомот аз онҳо ба унвони абзор ва василаи фишор барои ба Ватан бозгардонидани мухолфин ва паноҳандаҳои сиёсӣ, ки дар Аврупо ба сар мебаранд, истифода карданд.Онҳоро маҷбур карданд, ки аз мухолифин даъват кунанд то бозпас омада ва аз режим ва сардамдорони он узрхоҳӣ ва талаби бахшиш кунанд.
Озодиҳои динӣ ва мазҳабӣ
Аммо дар робита ба озодиҳои мазҳабӣ дар Тоҷикистон давоми соле, ки гузашт, ҳаминро бояд гуфт, ки бархӯрд ва муносибати мақомоти Тоҷикистон ва бахусус шахси Эмомалӣ Раҳмон дар масоили мазҳабӣ бисёр ҳам хашин ва хусуматбор аст. Моҳи майи соли равон корҳои таъмиру бозсозӣ дар масҷиди “Умари Форуқ”, ки дар Душанбе бо номи “Масҷиди Аминҷон” маъруф аст, манъ карда шуд. Як сокини Душанбе дар ин маҳалла ба хабарнигорон гуфт, “шароитамон бад аст. Нақша доштем, ки масҷидро бунёд мекунем. Сар кардем, вале аз мақомот омада манъ карданд, милисаҳо оварда, намонданд. Накунед, гуфтанд. Ҳамон вақт намонданд, вагарна пул тайёр буд”.
Аммо дар Кумитаи дин гуфтанд, сокинон бе иҷозаи идораи меъмориву сохтмон, ба бозсозии масҷид шуруъ карданд. Моҳи апрели соли ҷорӣ бошад, сокинони деҳаи Хушободи Исфара хостанд, ки масҷиди дар як оташсӯзӣ нобудшудаи худро аз нав рост кунанд. Аммо Дилбар Қурбонова, раиси ҷамоати Хонобод шарт мегузорад, ки “аввал хулосаи идораи сӯхторнишониро гиранд, баъд ин масъаларо дида мебароем. Мақомот онро ба Кумитаи дин мефиристанд. Баъди он ки Кумита иҷозат дод, таъмир оғоз мешавад”.
Мушкилот ва монегузорӣ дар амри тармиму навсозии масҷидҳо ва ё дарёфти иҷозати фаъолият барои ибодатгоҳҳо дар ҳоле аст, ки мақомот барои таъмиру бунёди мактаб, роҳ, бунгоҳи тиббӣ аз мардум бо зӯрӣ ва маҷбурӣ маблағ меситонанд.
Ҳуқуқ ва озодиҳо
Кумисюни байналмилалии Амрико оид ба озодиҳои динӣ дар гузориши ахири худ дар моҳи марти гузашта вазъи озодиҳои мазҳабӣ дар Тоҷикистонро “ниҳоят бад” арзёбӣ кард. Ин Комисюни байналмилалӣ ба ҳукумати Амрико тавсия дод, ки шуморе аз кормандони масъули КДАМ-и Тоҷикистонро таҳти таҳрим қарор дҳад.
“Хусусан, мақомот мусулмонони шиаи исмоилиро бо таъқиб, боздошт, ҳукм ва саркӯби фаромиллӣ ҳадаф қарор доданд” – гуфта шудааст дар гузориш.
Муаллифон аз ислоҳи қонун “Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим” низ ёд овардаанд, ки фурӯшу воридот, таблиғ ва пӯшидани либосҳои “ба фарҳанги миллӣ бегона”-ро манъ кард.
“Мақомоти Тоҷикистон, аз ҷумла президент Раҳмон, аз мардум даъват карданд, ки ба ҷойи ҳаҷ пулро дар тарҳҳои иҷтимоӣ сарф кунанд. Ғайр аз ин, мақомот аз зоирон талаб карданд, ки пули сафари ҳаҷро ба воситаи бонке пардозанд, ки аз ҷониби хешовандони наздики Раҳмон идора мешавад” – омадааст дар гузориши USCIRF. Ишораи муаллифон ба “Ориёнбонк” аст, ки раёсаташро Ҳасан Асадуллозода, додарӯси президент бар уҳда дорад.
Дар ҳамин ҳол Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон рӯзи 13-уми август ин вокунишҳоро “иғвоангез” номид. Фаррух Шарифзода, муовини вазири корҳои хориҷӣ, дар ҳузури дипломатҳои хориҷӣ ва расонаҳои байнулмилалӣ дар Душанбе гуфт, ҳадафи Тоҷикистон аз қабули қонун ҳифзи арзишҳои миллӣ ва пешгирӣ аз ифротгароист. Мувофиқи қонунгузории Тоҷикистон, гирифтани таълими динӣ танҳо дар муассисаҳои расмӣ ва назди волидайн иҷозат аст.
Ва аммо куштори Саидаъзам Раҳмонов, як ҷавони бо зоҳири мазҳабӣ (ришдор) дар фурӯгоҳи Душанбе дар моҳи октябри соли ҷорӣ ҷомиаи Тоҷикистонро сахт такон дод. Ин ҷавони 29-сола панҷ соли охир дар Олмон ба сар мебурд ва барои таҳияи раводид ба Душане меояд. Ӯро вақти сафар ба Маскав дар фурӯдгоҳи Душанбе дастгир мекунанд. Вале баъди панҷ рӯз ҷасадашро ба наздиконаш дар маҳаллаи Қазоқони Душанбе таҳвил дода, аммо тамоми маросими дафнро худи амниятиҳо анҷом медиҳанд.
То ҳоло рӯшан нашудааст, ки иллати ин қатл чи аст. Вале, ӯро дар таҳхонаи бинои КДАМ таҳти зарбу лат қарор дода, дар бадани вай барқ мемонад. Бархе аз расонаҳои опозитсионӣ бо такя ба манобеи худ навиштанд, ки дар таҳхонаи КДАМ ба ҳадде азият медиҳанд, ки вай ночор розӣ мешавад 160 000 доллар пасандози худро бидиҳад. Танҳо сабаби дастгиршавии вай ришаш будааст.
Хушунати хонаводагӣ ва паёмадҳои фоҷиабори он яке аз дигар мушкилоте аст, ки вазъи ҳуқуқи башар дар Тоҷикистонро ногувор карда ва нигарониҳои ҷиддиеро дар пай доштааст.
Марги Хисрав Одинаев, писарбачаи 15-сола аз тарафи падар ва ба дарё андохтани чор кӯдак аз тарафи модар аз ваҳшатангезтарин хабарҳое буданд, ки хушунати хонаводагӣ дар Тоҷикистонро ба унвони як мушкилоти ҷиддии нақзи ҳуқуқи башар бисёр ҳам барҷаста карданд. Парвиз Одинаев, падари Хисрави 15-сола, раис ва муллои маҳалла ҳам будааст. Навори ҳодисаи зарбу озори ин наврас дар шабакаҳои иҷтимоӣ хашму нафрати корбаронро ба бор овард. Бинобар тавзеҳи Вазорати корҳои дохилӣ, Парвиз Одинаев, барои гирифтани иқрор аз писари 15-солааш Хисрав Одинаев, ки дар дуздӣ муттаҳм мешавад, ӯро ба мошини “Тико” савор карда, “ба ҷойи беодам, ба заминҳои ҳудуди ҷамоати деҳоти Навободи шаҳри Турсунзода бурда, аз ноқили тахминан думетра истифода бурда, аз пойи писараш баста, самти дигари ноқили мазкурро дар қафои воситаи нақлиёташ баста, тахминан 100-метр кашола кардааст. Дар натиҷа ҷабрдида ҷароҳати вазнин бардошта, дар хонаашон ба ҳалокат расидааст.
Дар аксҳои ҷасади наврас, ки дар телефонҳо мечархад, осори зиёди захм ва бадани кабуду сиёҳ дида мешавад. Тибқи иттилои расмӣ, имсол хушунати зидди наврасон 30 дарсад зиёд шудааст.
Мадина Ҳалимова, зане, ки худ ва чор фарзандашро ба дарё партофта буд, ба 20 сол зиндон маҳкум шудааст. Ҳукми Додгоҳи минтақаи Кӯлоб 9-уми октябр содир шудааст. Шаби 29 ба 30-уми июн Мадина Ҳалимова, модари 27-солаи чаҳор тифли хурдсол, ки хурдӣ семоҳа ва бузургӣ 5-сола буд, чаҳор фарзанд ва худашро зоҳиран бо қасди худкушӣ ба рӯдхонаи Сурхоб андохт. Чор фарзандаш ғарқ шуда ҷон доданд, вале худаш зинда монд. Мақомоти маҳалли зисти ин хонум гуфтанд, ки Мадина Ҳалимова аз сабаби “рашк”, фарзандони худро ба дарё андохтааст.
Дар соли равон ин ягона ҳодисае нест, ки волидайн қасди ҷони фарзандонашонро мекунанд. Моҳи июни имсол Юлдуз Бозорова, як сокини 24-солаи ноҳияи Қубодиён фарзандони худ Муҳаммадҷони 5-сола, Исои 4-сола ва Ҳадичаи шашмоҳаро чанд кордӣ задааст. Ҳадичаи шашмоҳа, ки аз се ҷои баданаш захм бардоштааст, рӯзи 5-уми июл дар шифохонаи ноҳияи Шаҳритус ҷон дод. Додгоҳи вилояти Хатлон моҳи сентябри имсол ин занро ба 28 соли зиндон маҳкум кард.
Танҳо дар нимаи аввали имсол қариб 1800 нафар аз зӯроварӣ дар оила ба Кумитаи занон муроҷиат кардаанд. Тибқи иттилои Вазорати адлияи Тоҷикистон дар тарҳи нави Кодекси ҷиноии кишвар барои пешгирӣ аз хушунати хонаводагӣ банди махсус ворид кардаанд. Як пажӯҳиши Барномаи Рушди Созмони Милал дар гузашта нишон дода, ки 67 дарсад дар Тоҷикистон ба ин боваранд, ки зӯроварӣ ба зан дар оила як кори маъмулист.
Рухшона Ҳакимова дар ҳоле бо чунин ҳукми сангин муҷозот мешавад, ки ду нафар аз мураббиёни як кӯдакистон дар Душанбе, ки ба марги як кӯдаки дусола маҳкум шуданд, яке панҷ, дуввумӣ шаш сол гирифтанд. Аммо ба ин далел, ки ҳарду ду кӯдаки ноболиғ дар тарбият доранд, иҷрои ҳукм то ҳаштсолагии кӯдаконаш ба таъхир гузошта шуд ва маҳкумин то он замон дар озодӣ хоҳанд буд. Аммо барои баргузории ҳамагӣ як назарсанҷӣ Рухшона аз тифли думоҳааш ҷудо ва барои ҳашт сол зиндон мешавад. Рустам Мирзозода, раиси Додгоҳи олии Тоҷикистон дар посух ба суол, ки чаро тифли ширхора доштани Рухшона ба инобат гирифта нашуд, чунин посух медиҳад: “Дар шабакаҳои иҷтимоӣ бисёр навиштаанд, ки ду кӯдаки хурдсол дорад, ба инобат нагирифтанд. Ман ҳаминро гуфтанӣ ҳастам, ки ҷинояти содирнамудаи ӯ ба категорияи ҷиноятҳои махсусан вазнин дохил мешавад. Мавқуф гузоштани адои ҷазо то калон шудани кӯдаки ноболиғ танҳо ба ҷиноятҳои начандон вазнин, дараҷаи миёна ва вазнин татбиқ карда мешавад”.
