Имрӯз, 12-уми марти соли ҷорӣ Эмомалӣ Раҳмон бо раҳбарони сохторҳои қудратӣ ва муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ масъалаи сахттар кардани назорат ва танзими ҷашну маросимҳои мардумию диниро баррасӣ кард.
Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон иттилоъ дода, ки имрӯз раисҷумҳур барои татбиқи амалии дастуру супориш ва пешниҳодоте, ки 9-уми март зимни мулоқоташ бо намояндагони фаъоли ҷомеа ва ходимони дин садо дода буданд, машварати корӣ ташкил кард.
Пас аз омадани Толибон ба сари қудрат дар моҳи августи соли 2021 сарпарастии ин вазоратро ҳоло мулло Хайруллоҳ Хайрхоҳ, ки соли 2002 дар Покистон боздошт ва 13 сол дар Гуантанамо зиндонӣ буд, бар уҳда дорад.
То ҳол назари худи Ҳорун Ҳакимӣ дар ин бора дастраси расонаҳо нагардидааст ва ҳамчунин ҳувият ва шаҳрванди кадом кишвар будани зани шикояткунанда низ маълум нест.
Ҳаракати сиёсии “Гурӯҳи 24” рӯзи 11-уми марти соли ҷорӣ бо нашри изҳороти фарвие аз бенишон шудани раҳбари ин ҳаракт Суроби Зафар хабар дод.
Дар изҳорот гуфта мешавад, Суроби Зафар, ки аз соли 2014 дар Истанбули Туркия қонунӣ зиндагӣ мекард ва ҳеч қонуни будубоши ин кишварро поймол накардааст, аз 10-уми март ин ҷониб бедарак аст.
“Ӯ аз субҳи рӯзи 10-уми марти соли ҷорӣ дар тамос нест ва гушӣ (Телефона)-аш низ хомӯш аст. То ҳанӯз аз Суҳроб ҳеч хабаре нест ва дар куҷо қарор доштанаш ҳам маълум нест.“, омадааст дар изҳороти “Гурӯҳи 24”.
Гуфта мешавад, Тоҷикистон танҳо дар соли 2023 ба кишварҳои хориҷа беш аз 2,6 млрд кВт. соат барқ, аз ҷумла ба Афғонистон – 1 млрд, 624 млн кВт.соат, Узбекистон – 907,5 млн кВт.соат ва Қазоқистон – 144 млн кВт.соат содир кардааст, ки назар ба соли 2022 124 млн кВт. соат бештар аст.
Имрӯз, 11-уми марти соли ҷорӣ вобаста ба Рӯзи матбуот Паймони миллии Тоҷикистон бо нашри изҳороте аз ҳукумати кишвар хоста, ки аз “душманӣ ба миллати худ” даст кашад.
ПМТ – эътилофи гурӯҳе аз мухолифони тоҷик дар хориҷ аз кишвар ин изҳороти худро дар сафҳаи фейсбукияш ба муносибати Рӯзи матбуот нашр карда, вазъи расонаҳо дар Тоҷикистон ва фишор болои рӯзноманигорони тоҷикро “ҷинояти ҳукумат” хондааст.
Зимни табрикот ба аҳли қалам ва рӯзноманигороне, ки “дар роҳи адои рисолати худ содиқ ҳастанд”, ПМТ изҳор дошта, ки “Баста шудани расонаҳои мустақил, маҷбур ба тарки кишвар кардани рӯзноманигорони чирадаст ва аз ҷониби мақомоти Тоҷикистон зери пайгард қарор додани онҳо баёнкунандаи вазъи матбуоти муосири тоҷик аст.”
Ин эътилофи сиёсӣ бо ишора ба вазъи матбуоти 100 соли пеш ва ташкили аввалин рӯзномаи тоҷикӣ дар Бухоро дар қиёс ба вазъи имрӯзаи ин соҳа мегӯяд: “Агар зиёда аз сад сол пеш равшанфикрони тоҷик тавонистанд як рӯзномаро ҳамчун шамъи зиё барои миллат пешкаш карда бошанд, мутаассифона имрӯзҳо рӯзноманигорон ва равшанфикрони тоҷик мисли шамъ дар кунҷи зиндони ҳукумати Эмомалӣ Раҳмон месӯзанд ва ё маҷбур ба тарки касбу кишвару зодгоҳ шуданд.”
Дар изҳороти ПМТ аз рӯзноманигороне ба монанди Муҳаммадалӣ Ҳаит, Абдуқаҳҳори Давлат, Ҳикматулло Сайфуллозода, Абдуллоҳи Ғурбатӣ, Далери Эмомалӣ, Завқибек Саидаминӣ ва дигарон ёд шуда, ки ҳукумати Эмомалӣ Раҳмон ба хотири хомӯш кунондани онҳо аз ҳақиқатгӯӣ бо иттиҳомоти сохта барои солҳои тӯлонӣ ва ҳатто умрбод онҳоро равонаи зиндон кардааст.
Ва ҳамчунин дар ин изҳорот таъкид мешавад, ки ПМТ “ин ҳама фишор, таъқиб ва маҳдудкунии матбуот аз ҷониби ҳукумати Тоҷикистонро ҷиноят дар баробари имрӯзу фардои миллат меҳисобад ва аз ҳукумати Тоҷикистон талаб мекунад то ба душманӣ ба миллати худро хотима диҳад.”
Гузоришгари вежаи Созмони Милали Муттаҳид дар умури озодии дин ва эътиқод хонум Нозила Ғано барои беҳбудии вазъи ҳуқуқ ва озодиҳои мардум ба ҳукумати Тоҷикистон 16 тавсия додааст.
Дар шаҳри Женеваи Суис аз 26-уми феврал то 5-уми апрели соли ҷорӣ ҷаласаи 55-уми Шӯрои ҳуқуқи башари Созмони Милали Муттаҳид баргузор гардид. Дар ин нишаст хонум Нозила Ғано, ки соли гузашта аз Тоҷикистон дидан карда буд, бо гузорише аз вазъи озодиҳову ҳуқуқи мардум дар кишварамон маълумот дод.
Аз ҷумла, дар ин гузориш дар бораи шароити сиёсӣ ва таърихӣ, уҳдадориҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи ҳуқуқи инсон, чаҳорчӯби ҳуқуқӣ ва институтсионалии озодии дин ё эътиқод, ҳуқуқ барои доштан, қабул ва тағйир додани дин ё эътиқод, терроризму экстремизм, баста шудани ҲНИТ ва боздошту зиндонии раҳбарону аъзои ин ҳизб, вазъият дар ВМКБ, саркӯби дигарандешон ва ғайра гуфта шудааст.
Дар хулосаи ин гузориш хонум Ғано мегӯяд, ки ҳарчанд озодии дин ё эътиқод ҳуқуқи ҷудонашавандаи ҳар як шахс аст, аммо дар Тоҷикистон он дар қонун ё амал эътироф нашудааст ва ин ба озодиҳо дар Тоҷикистон хатари ҷиддӣ эҷод мекунад.
Инчунин ба гуфтаи гузоришгари вежаи СММ, ҳарчанд озодии дин ва эътиқодро Конститутсияи Тоҷикистон кафолат дода бошад ҳам, вале он бо Қонун дар бораи озодии виҷдон ва иттиҳодияҳои динӣ, Қонун дар бораи масъулияти падару модар дар таълим ва тарбияи фарзанд, Қонун дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимхо, Кодекси чиноятй ва Кодекси хукуквайронкунии маъмурӣ маҳдуд мешавад.
Гуфта мешавад, садҳо нафар бо иттиҳоми норавшан дар ифротгароӣ ва терроризм ба муддати то 15 сол ва бештар аз он дар Тоҷикистон зиндонӣ шудаанд. Инчунин аз соли 2016 инҷониб Департаменти давлатии ИМА Тоҷикистонро ба далели нақзи ҷиддии озодиҳои мазҳабӣ дар рӯйхати “Кишварҳои нигаронии хос” ворид мекунад.
Ҷонибдорони тоҷикистонии болшевикҳои Русия дар иқдомоти ҷадиди худ алайҳи ду донишманди кишвар аз Эмомалӣ Раҳмон хостанд, ки онҳоро ба қатл маҳкум кунад.
Имрӯз, 8-уми марти соли 2024, Адаш Истад, донишманд ва адиби шинохтаи тоҷики муқими Самарқанди Узбекистон дар саҳфаи фейсбукии худ хабар дод, ки аз сӯи ҷонибдорони болшевикҳо мавриди таҳдид қарор гирифтааст.
Ба гуфтаи ин донишманди кишвар: “Бозмондаҳои болшевикӣ он қадар зиёд, ки Президенти Тоҷикистонро болшевик ҳисобида парронда куштани Сайфулло Муллоҷон ва Адаш Истадро талаб карданд! Як бор чунин таҳдид аз ҷониби пантуркисти самарқандӣ шуда буд.”
Дар посух ба ин таҳдид, Салими Айюбзод, мудири кулли бахши тоҷикии Радиои Озодӣ ҳам ин масъаларо ҷиддӣ қабул карда гуфтааст: “Инҳо аз ҳамон таборе ҳастанд, ки худ ишора кардед. Аммо одат накунед ва кам ҳам нагиред. Тавонистанд, Абдуқодири Рустам ва Абдухалил Холиқзодаро зиндонӣ кунанд. Онҳо метавонанд. Вақте дар баробари далелҳои қатъӣ лол мемонанд, ба душному таҳқир мегузаранд ва агар он ҳам қонеъашон накард, роҳи зиён расонданро меҷӯянд. Ин дар хунашон аст…”
Масъала ва ё баҳси “босмачиҳо” дар байни донишмандони тоҷикистонӣ як баҳси нав нест, балки ин баҳс каму беш сад сол ин ҷониб идома дорад. Ба гуфтаи бархе муаррихон, ин баҳс аз он ҷо оғоз мешавад, ки вақте болшевикҳои рус ба Осиёи Марказӣ ҳамла карда, ба водии Фарғона расиданд, артиши сурх дар ду шабонарӯз аз 5 то 8 ҳазор сокинони маҳаллиро қатли ом ва занонро таҷовуз карданд. Ин кори онҳо сабаб шуд, то иддае аз мардуми минтақа ва атрофи он ба хотири ҳифзи нангу номӯс ва занону духтарони худ алайҳи онҳо қиём карданд.
Дар байни касоне, ки алайҳи болешвизм қиём карданд, намояндаҳои қариб тамоми қавмҳои Осиёи Марказӣ, аз ҷумла тоҷикон, узбекҳо, қирғизҳо, қазоқҳо ва ҳатто туркманҳо низ ҳузур доштанд. Аммо дар чанд соли ахир ба ҷуз Тоҷикистон, тамоми кишварҳои минтақа ва бахусус Қазоқистону Узбекистон ва Қирғизистону Туркманистон иддае аз онҳоро сафед карда, қаҳрамон ва ё нерӯҳои муқовимат дар замони худ эълон карданд.
Ин баҳсҳои ахир, ки ин шабу рӯз дар шабакаҳои иҷтимоӣ хеле тезу тунд байни ҷонибдорони болшевикҳо ва мухолифони тоҷикистонии он идома дорад, аз як барномаи “Китобхон“, ки тавассути журналист Далер Шарифов роҳандозӣ шудааст, оғоз шуд. Дар он барнома, Далер Шарифов аз мусоҳиби худ таърихдони шинохтаи кишвар ва устоди донишгоҳ Сайфулло Муллоҷонов дар ин бора пурсид ва ӯ ҳам бидуни он ки мустақим посух диҳад, беш аз 10 далелро зикр кард ва гуфт, бинанда ва шунаванда худаш қазоват кунад, ки онҳо кистанд?
