Пеш аз боздошт шудани Ҳаит дар кӯча бо Давлат Назир, варзидатарин корманди хадамоти амниятӣ ва устоди амниятиҳои Тоҷикистон вохӯрд. Ӯ аз Ҳаит хеле навозиш кард ва ин сухани таърихиеро гуфт:
“Ҳайфи ҳукумате, ки аз истеъдоде чун Маҳмадалӣ Ҳаит истифода накард”.
“Азия-Плюс”, аз манбааш аз ширкати “Сомон Эйр” навиштааст, ки то ҳол барои анҷоми парвоз аз мақомоти авиатсионии Чин ба ширкати ҳавомаймоии Тоҷикистон иҷозат надодаанд.
Ба гуфтаи манбаи “Азия-Плюс” “Ширкати ҳавопаймоии “Сомон Эйр” анҷоми парвоз тариқи хатсайри Душанбе – Урумчиро охири моҳи октябр ба нақша гирифта, лекин аз ҳукумати Чин то ҳол иҷозаи нагирифтааст. Аз ин рӯ, дар нуқтаҳо алҳол билет фурӯхта намешавад”.
Сухангӯи Вазорати дифоъи Арманистон Шушан Степанян субҳи рӯзи якшанбе гуфт, ки артиши Озарбойҷон оташбаси муваққатиро, ки дар умури башардӯстона ба мувофиқа расидааст, бо партоби мушакҳо ва миномётҳо вайрон кард. Вазорати дифоъи Озарбойҷон низ чунин як иттиҳомро алайҳи ҷониби дигар кардааст.
Ба навиштаи хабаргузории “dw” баъзе нозирон аз он нигаронӣ доранд, ки даргириҳо дар минтақаи Қарабоғи Кӯҳӣ метавонад мунҷар ба ҷанги навбатие байни Русия ва Туркия шавад ва дар чунин ҳолат пойи кишварҳои дигари минтақа низ ба ин ҷанг кашида хоҳад шуд. Туркия бо Арманистон баҳси куҳна дорад, ки беш аз садсола таърих дорад ва он аз замони Ҷанги Ҷаҳонии якум ва таназзули Империяи Усмонӣ сарчашма мегирад. Русия ҳам бо Арманистон ва ҳам Озарбойҷон муносибатҳои дӯстона дорад, аммо ҳамчун як пуштибони ҳукумати Ереван дар муноқишаҳои ҳарбӣ шинохта мешавад.
Гуфта мешавад, ғолиби озмун ҳамоне дониста мешуд, ки як табақи калони ошро дар давоми 5 дақиқа ва пештар аз дигар довталабон тановул кунад. Ҳукумати вилояти Суғд барои иштирокчиён дар як дег ду тонна ош таҳия карда буд.
Тибқи ин гузориш озмуни “Ошхӯри беҳтарин” дар Суғдро президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, ки бо як сафари корӣ дар шаҳри Хуҷанд ва навоҳии атрофи он қарор дошт, доварӣ кардааст.
Ҳамчунин дар иди Меҳргон низ дар вилояти Хатлон озмуни “Ошхурӣ беҳтарин” гузаронида шудааст. Коршиносн ин озмунҳову идҳоро як харҷи зиёдатӣ ва бемаврид унвон мекунанд.
Хабаргузории “Фантанка”, хабар дод, ки мақомоти қудратии Русия дар шаҳри Маскав чанд шаҳрванди хориҷиро боздошт карданд, ки дар байни боздоштшудагон ду шаҳрванди Тоҷикистон низ будаанд.
Ба ин иттилои ин хабаргузорӣ, амалиёти вижаро мақомоти Санкт-Петербург якҷо бо кормандони хадамоти ҳифзи сохти конститутсионӣ ва мубориза бо терроризми Раёсати ФСБ Русия дар шаҳру вилояти Маскав ва ҳамчунин мутахассисони бозҷӯии ин шаҳр анҷом доданд.
Дар идомаи хабар гуфта шудааст, ки дар рафти тафтишот аз манзили муҳоҷирон силоҳ ва адабиёти мамнӯи экстремистӣ пайдо карда шудааст.
Гуфта мешавад, яке аз тоҷикистониёни боздоштшуда дар Русия ғайриқонунӣ қарор дошта, бидуни ҳеҷ санади расмии будубош будааст, нафари дигар дар Маскав сабтином шудааст.
Китоби тозанашри доктор Ҷеф Саҳадео (Jeff Sahadeo), донишманди маъруфи Авруосиёшиноси Донишгоҳи Карлтони Канада, дар асоси ривоятҳои шифоҳии муҳоҷирони меҳнатии Қафқоз ва Осиёи Марказӣ дар охирҳои аҳди Иттиҳоди Шӯравӣ таҳия шудааст. Ин асар китоби баргузидаи Ассотсиатсияи славянистони Канада (Canadian Association of Slavists) ва аз назари гурӯҳи Тейлор ва Франсиск (Taylor and Francis Book Prize) беҳтарин асар оиди таҳқиқоти славянӣ, Аврупои Шарқӣ ва Авроосиё барои соли 2020 дониста шудааст.
Пештар, дар соли 2008 ӯ ҷоизаи беҳтарин китоби Анҷумани тадқиқоти Авруосиёи Марказӣ таҳти унвони “Ҷомеаи истеъмории Русия дар Тошканд (1865-1923) (Russian Colonial Society in Tashkent) (1865 – 1923)ро низ ба даст овардааст. Асарҳои ин муаррихи Канада ба таърихнигорӣ ва омӯзиши Иттиҳоди Шӯравии Осиёи Марказӣ таъсири бениҳоят бузург расонидаанд.
Дар асари охирини худ ӯ истидлол мекунад, ки “шабакаҳое пас аз асри истеъморӣ дар канори шаҳрсозӣ пас аз Ҷанг ва модернизм мафҳуми шаҳрҳои ҷаҳонро ба вуҷуд оварданд”, ӯ аз рушди шаҳрҳои Ленинград ва Маскавро мисол меоварад, ки дар ин ҷониб рушд карда, ба шаҳрҳои дорои сатҳи ҷаҳонӣ табдил ёфтанд.
Аслан, ин асар табиату динамикаи зиндагии муҳоҷиронро тариқи мусоҳиба бо арманиҳо, озарбойҷониҳо, бурятҳо, грҷиҳо, казокҳо, қирғизҳо, тоторҳо, тоҷикон, ӯзбекҳо ва миллатҳои дигари Иттиҳоди Шӯравӣ омӯхтааст. Метрополияҳои ҷамъшударо намоиш медиҳад. Ҳама мусоҳибон дар поёни даврони Шӯравӣ дар ду шаҳр зиндагӣ мекарданд ва пас аз он ҳикояҳо дар бораи “ҳаёти иҷтимоӣ ва оқибатҳои ғайричашмдошт” марбут ба муҳоҷиронро бозгӯ мекунанд.
Дар ин китоб барои анҷом додани мусоҳиба аз сарчашмаҳои зиёди бойгонӣ ва китобҳои нашршуда истифода шудааст. Дар маҷмӯъ ҳафтод мусоҳиба бо ровиёни он давра муфассал ироа шудааст. Мусоҳибон аз тамоми қишрҳои ҷомеа, аз ҷумла донишҷӯён, профессорҳо, соҳибкорон, занони хонашин, муҳандисон, коргарони корхонаҳо ва дигарон буданд.
Муаллиф мегӯяд, ки гӯш додан ба инсонҳое, ки таърихро таҷриба кардаанд, барои мо пажӯҳишгароне, ки он давронро таҳқиқ мекунем, бинишҳоеро фароҳам меорад, ки вижагиҳои аслии поёни даврони Шӯравӣ мебошанд. Муҳоҷирон дар ин ду шаҳри Русия, бо вуҷуди зуҳури навъе нажодпарастӣ алайҳи онҳо пас аз поёни даврони Шӯравӣ, достонҳое аз умед ба зиндагиро ривоят мекунан. Вай инчунин аҳамияти шабакаҳои дӯстона, иттиҳодияҳои бумӣ ва ғайрирасмиро дар байни муҳоҷирон дар фаҳмидани муносибатҳои онҳо бо сокинони ду пойтахт ва инчунин ҳиссиёти онҳо нисбати ба якдигарро нишон медиҳад.
Пас аз ду боби муқаддимавӣ оид ба муносибатҳои қавмӣ ва муҳоҷират дар даврони охири подшоҳӣ ва Шӯравӣ, бобҳои 3 то 5 дар бораи таҷрибаи муҳоҷират дар охири даврони Шӯравиро инъикос мекунанд ва дар ду боби охир танҳо ба солҳои 1980 ва 90 мелодӣ бо таъкид ба ривоёти шифоҳӣ мепардозад. Боби охири китоб атрофи мавзуоте бо унвонҳои “Зиндагӣ дар ҳошияҳо”, “Таҷрибаи чаҳор соҳибкор”, “Ду зан ва ду мард аз Озарбойҷон, Қирғизистон ва Узбакистон” баррасӣ шудааст. Муаллиф моро ба таври возеҳ ва ба соддагӣ ба ҳаёти ин чаҳор нафар ва стратегияи онҳо барои кӯчидан ба ин метрополияҳое, ки аз “дӯстии мардум” дур шудаанд, мебарад. Нависанда дар ин боб инчунин нишон медиҳад, ки ин шаҳрҳо барои ин чаҳор нафар ва бисёри муҳоҷирони дигар дар солҳои 90-ум имкониятҳои наверо фароҳам оварданд, ки дар даврони Шӯравӣ ин имкониятҳо набуданд.
Аз нуқтаи назари ровиён, муҳим набуд, ки баъзе аз сокинони ин ду пойтахт то чӣ андоза дӯстона бо онҳо бархурд доштанд, балки таъкид мекунанд, ки дар набудани як ватани ягона чӣ гуна ниёзманди интизорот ва рафторҳои худ дар ин шаҳрҳои ҷаҳонӣ будаанд. Муаллиф инчунин ба мо дар мавриди равишҳои тағйири нигариши сокинон дар давраи пасошӯравӣ тасаввуроте медиҳад.
Ин китоб садоҳои мардуми Қафқозӣ ва Осиёи Марказиро дар бар мегирад, ки бо мо аз қалби калоншаҳрҳои Шӯравӣ сӯҳбат мекунанд ва аз таҷрибаи худ нақл мекунанд. Гӯё мо ба он даврон бармегардем ва садои онҳоро бодиққат мешунавем. Бешубҳа, ин яке аз беҳтарин китобҳоест, ки то имрӯз дар хусуси ривояти муҳоҷирони ғайрирус дар охири давраи Шӯравӣ ва оғози давраи истиқлолият нашр шудааст. Хондани ин таҳқиқот барои беҳтар фаҳмидани Эрони Шарқӣ ва тоҷикони Осиёи Марказӣ тавсия дода мешавад.
Ном ва мушаххасоти асосии китоб:
Voices from the Soviet Edge: Southern migrants in Leningrad and Moscow by Jeff Sahadeo, Ithaca & London, Cornell University Press, 2019, 273 pp., US $42.95 (hardback), ISBN 978-1-50-173820-3
