Украина беш аз 20 ҳазор ҷангҷӯи ҷалбшуда ба артиши Русия аз кишварҳои Осиёи Марказиро сабт кардааст. Мақомоти Осиёи Марказӣ бошанд, мавқеи ягона надоранд.
- Лоиҳаи украинии “Зистан мехоҳам” 20 437 шаҳрванд аз кишварҳои Узбекистон, Тоҷикистон, Қазоқистон, Қирғизистон ва Туркманистонро муайян кардааст, ки дар сафи артиши Русия бар зидди Украина меҷанганд. Мақомоти ин кишварҳо нисбати шаҳрвандонешон, ки дар сафи Русия ҳузур доранд, қариб ки парвандаи ҷиноӣ боз намекунанд ва дар ин бора бо эҳтиёт изҳори назар мекунанд.
Ба иттилои мақомоти Украина, 20 437 шаҳрвандони кишварҳои Осиёи Марказӣ 44,5 дарсади ҳамаи хориҷиёнеро ташкил медиҳанд, ки дар сафи нерӯҳои мусаллаҳи Русия муайян шудаанд. Ин оморро лоиҳаи давлатии Украина “Зистан мехоҳам” то 1-уми октябри 2026 нашр кардааст. Дар ҳар панҷ кишвар ширкат дар ҷангҳои хориҷӣ ҷиноят ба шумор меравад. Аммо ҳеҷ яке аз ҳукуматҳои минтақа ошкоро аз Маскав талаб накардааст, ки ҷалби шаҳрвандонашро қатъ кунад. Ва инчунин омори расмӣ дар бораи онҳо вуҷуд надорад.
Лоиҳаи “Зистан мехоҳам” дар чаҳорчӯби Ситоди ҳамоҳангсозии Украина оид ба муносибат бо асирони ҷангӣ фаъолият мекунад. Azda TV натавонист ин оморро мустақилона тасдиқ кунад ва дар ин бора таҳқиқот оғоз кардааст.
Тибқи ин омори нашршуда, бештарини ҷалбшудагон аз Узбекистон мебошанд. Дар маҷмуъ лоиҳа ҳувияти 45 959 ҷангҷӯи хориҷиро, ки барои Русия меҷанганд, муайян кардааст.
Омори шаҳрвандони Осиёи Марказӣ дар миёни онҳо:
| Кишвар | Шумораи муайяншуда (% аз ҳамаи хориҷиён) |
| Узбекистон | 8 207 (17,9%) |
| Тоҷикистон | 5 308 (11,5%) |
| Қазоқистон | 3 819 (8,3%) |
| Қирғизистон | 2 219 (4,8%) |
| Туркманистон | 884 (1,9%) |
| Ҳамагӣ | 20 437 (44,5%) |
Ба гуфтаи масъулони лоиҳа, шумораи ҷалби ҷангҷӯёни хориҷӣ босуръат дар ҳоли рушд аст. Ба арзёбии онҳо, дар соли 2025 шумораи шаҳрвандони минтақа, ки бо Вазорати дифои Русия қарордод бастаанд, нисбат ба соли 2024 беш аз ду баробар афзудааст. Ин дар ҳолест, ки ба гузориши “Азаттык Азия” дар октябри соли 2025 лоиҳаи “Зистан мехоҳам” аз 2 715 шаҳрванди Узбекистон хабар дода буд. Дар як сол шумораи онҳо се баробар бештар шудааст. Ҳамчунин лоиҳа соли гузашта номи беш аз 900 шаҳрванди Тоҷикистонро нашр карда буд. Вале имсол шумораи тоҷикистониён ба 5 308 расидааст.
Узбекистон: садҳо парванда, вале бидуни ҷудосозӣ аз рӯи кишварҳо
Додситонии кулли Узбекистон ҳанӯз дар сентябри 2022 шаҳрвандони дар хориҷбударо даъват кард, ки ба артиши дигар давлатҳо шомил нашаванд, ва аз ҷавобгарии ҷиноӣ ҳушдор дод. Ин ҳушдор замоне садо дод, ки Русия гирифтани шаҳрвандиро барои хориҷиёне, ки мехоҳанд дар сафи артиши Русия биҷанганд, осон кард.
Бино ба иттилои “Азаттык Азия”, бар асоси омори Хадамоти амнияти давлатии Узбекистон аз соли 2022 тибқи моддаи 154-и Қонуни ҷиноӣ (Зархаридӣ) 338 парвандаи ҷиноӣ боз шудааст, ки 139-тои он ба соли 2025 рост меояд. Аммо ин идора равшан накардааст, ки чанд парванда ба ҷанг дар Украина рабт дорад ва чандтояш ба ширкат дар дигар гурӯҳҳои мусаллаҳ.
Қазоқистон: то нуҳ сол зиндон
Тавре сомонаи Zakonpravo.kz хабар медиҳад, моддаи 172-и Қонуни ҷиноии Қазоқистон барои ширкати ғайриқонунии шаҳрванд дар даргирии мусаллаҳона дар хориҷ аз 5 то 9 сол зиндонро пешбинӣ мекунад. Ва зархаридӣ дар моддаи ҷудогонаи 170 омадааст.
Қирғизистон: ҷалб дар боздоштгоҳҳои Русия
Ба Додситонии кулли Қирғизистон падару модарони шаҳрвандоне муроҷиат мекунанд, ки онҳоро дар зиндонҳои Русия ба ҷанг ҷалб кардан мехоҳанд. Инро муовини Додситони кулл Умуткан Конкубаева дар Ҷӯғорку Кенеш, порлумони Қирғизистон иброз дошт. “Ҳамаи ин муроҷиатҳоро ба Вазорати корҳои хориҷӣ мефиристем, зеро дар он ҷо намояндагиҳо, сафорат ва консулгариҳои мо ҳастанд”, – гуфт ӯ.
Вакил Алтынбек Кылычбаев аз ҷавоне дар боздоштгоҳи тафтишотии шаҳри Воркута нақл кард. Ба гуфтаи вакил, ҷалбкунандагон рӯзе се-чор бор назди ӯ меоянд. Ҳоло дар зиндонҳои Русия 1 003 шаҳрванди Қирғизистон қарор доранд.
Тоҷикистон: “масъалаи шаҳрвандӣ”
Додситони кулл Ҳабибулло Воҳидзода 8-уми августи соли 2025 дар нишасти матбуотӣ изҳор дошт, ки омори дақиқ дар бораи ширкати шаҳрвандони Тоҷикистон дар ҷанг вуҷуд надорад ва касе барои ин ба ҷавобгарии ҷиноӣ кашида нашудааст. Ӯ ба шаҳрвандии дугонаи бисёре аз ширкаткунандагон ишора карда гуфт: “Масъалаи иштирок дар ҷангро худи давлат нисбат ба шахсе, ки шаҳрвандиро қабул кардааст, муайян мекунад”. Ба гуфтаи Воҳидзода, Душанбе шаҳрвандонеро, ки шиносномаи Русия низ доранд, таъқиб карда наметавонад.
Туркманистон: бе шарҳ
Туркманистон расман сиёсати бетарафии доимиро пеш мебарад. Изҳороти ошкорои мақомот дар бораи шаҳрвандоне, ки аз ҷониби Русия бар зидди Украина меҷанганд, вуҷуд надорад.
Таҳқиқоти Azda TV
Azda TV таҳқиқотеро бо унвони “Ҷанг ё зиндон: маҷбуран ба ҷанг фиристодани муҳоҷирони Осиёи Марказӣ дар ҷанги Русия алайҳи Украина” оғоз кардааст. Мо меомӯзем, ки чӣ гуна осебпазирии ҳуқуқӣ, боздошт, фишори иқтисодӣ ва иттилооти нодуруст барои ҷалби муҳоҷирон ба ҷабҳа истифода мешаванд.
Агар шумо ё наздиконатон, ки барои иштирок дар артиш ҷалб шудаед ё талаб доранд, ки ба сафи артиш бипайвандед, метавонед ба мо нависед: [+48 571 608 008]. Пинҳон мондани номи шумо кафолат дода мешавад.
