Бо фарорасии моҳи Рамазон нарху навои маҳсулоти ниёзи аввал дар бозорҳои Тоҷикистон якбора боло рафт. Сокинони пойтахт ва дигар вилоятҳои Тоҷикистон айни замон аз гарон шудани нархи гӯшт, равған, орд, шакар, сӯзишворӣ ва дигар маводҳои зарурӣ бештар шикоят доранд.

Мақомот гарон шудани маводи ниёзи аввалро тасдиқ карданд ва сабаби онро низ ба вазъияти пандемия ва бемории ҳамагир рабт доданд. Эмомалӣ Раҳмон рӯзи 26-уми апрел дар иҷлоси 77-уми Комиссияи иқтисодӣ ва иҷтимоии Созмони Милали Муттаҳид гуфт, “нархи хӯрокворӣ дар кишвари мо 13 фоиз боло рафт. Нархҳои маҳсулоти ғайрихӯрокворӣ аз аввали сол 5,8 фоиз ва тарифҳои хизматрасонӣ 4 фоиз афзоиш ёфтанд.”

Президент низ дар сӯҳбати дирӯзааш сабаби коҳиши иқтисоди кишварро ба таъсири манфии оқибатҳои пандемияи COVID-19 марбут донист.

Аммо дар асл коршиносони тоҷик мегӯянд, маҳсулоти ниёзи аввал аз кишварҳое, ки ба Тоҷикистон ворид мешаванд, гарон шудааст. Коршиносон сабаби гаронии маҳсулотро дар бозорҳои кишвар бештар ба омилҳои дохилӣ вобаста медонанд.

Ин дар ҳолест, ки Вазорати кишоварзии кишвар дар ҷамъбасти омори семоҳаи аввали соли ҷорӣ гуфт, ки ҳаҷми истеҳсоли гӯшт дар кишвар 8,1% афзоиш ёфта, ҳудуди 43 ҳазор тоннаро ташкил додааст. Тибқи маълумоти Хадамоти гумрук, тӯли 2 моҳи соли ҷорӣ ба Тоҷикистон ҳамагӣ наздики 300 тонна маҳсулоти гӯштӣ ворид шудааст.

Бо вуҷуди афзоиши истеҳсоли маводи хӯрока, нархи тухму гӯшт ба таври назаррас боло рафтааст. Имрӯз дар бозорҳои кишвар 1 кило гӯшт 60-70 сомонӣ ва як қуттӣ тухм (30 дона) – 35-36, як зарфи равғани 5-литра аз 75 то 80 сомонӣ нарх доранд.

Як коршиноси масоили иқтисодӣ, ки нахост номаш зикр шавад ба “Аздо тв” гуфт, яке аз омилҳои аслии ин гарониҳо андозбандии бемаврид ва фасодкории масъулони шаҳру ноҳияҳост. Ва омили дигарро дар инҳисори бозорҳо аз ҷониби як доираи наздик ба шахсони аввали ҷумҳурӣ, инчунин набуди рақаботи солим ва набудани маҳсулоти дохилӣ медонад.

Дар ҳамин ҳол корбарон дар шабакаҳои иҷтимоӣ аз гарон шудани маҳсулоти ниёзи аввал дар бозорҳои кишвар интиқод намуда, назарҳои гунонуг коридаанд.

Абдуқодири Рустам, шоир ва нависандаи маъруфи тоҷик чунин менависад: “Мегӯянд, равғану шакар дар кишварҳои тавлидкунанда гарон шудааст, гуноҳи мо нест! Пас, гӯшт чӣ? Оё гӯштро ҳам аз хориҷа ворид мекунед? Посух медиҳед, гӯштро не, аммо кунҷораро ворид мекунем…….. Мегӯем, чаро натавонистед дар ин сӣ сол истеҳсоли кунҷораро дар ватан ба роҳ монед, чаро натавонистед ба ҷойи парчами баландтарин ва чойхонаи калонтарин дастикам 50 дар сади равған ва 30 дар сади шакарро дар ватан тавлид кунед….?! Ин ҳама нотавонӣ дар амри тавлиди маҳсулоти ниёзии аввалия ва он ҳама ҳамҳамаю дабдабаҳои бепояро сабаб чист? “Ин каму беш чӣ маънӣ дорад?”

Ҳукумати Тоҷикистон қасд дорад, ки қарзи дохилиашро ба маблағи 88,4 миллион доллар афзоиш диҳад. Қарор аст ин маблағ дар дохили кишвар тавассути фурӯши векселҳо ба даст оварда шавад.

Тибқи иттилои сомонаи “Азия Плюс” Ҳукумати Тоҷикистон ба Вазорати молия супориш дод, ки коғазҳои қимматноки давлатиро дар шакли векселҳо ба маблағи 1-миллиард сомонӣ (88,4 миллион доллар) барорад.

Дар қарори Ҳукумат, ки 3 апрели соли ҷорӣ қабул гардида гуфта мешавад, ки барориши ин коғазҳои қимматнок ба хотири танзими қарзи давлатии ҷумҳурӣ сурат мегирад. Векселҳо даҳсола бо меъёри 2 дарсад барои муомилот ба бозори дохилии коғазҳои қимматнок, яъне фурӯш дар дохили кишвар пешбинӣ шудаанд.

Талаботи бандҳои қарори мазкур супориш дода мешавад, ки якҷоя бо Бонки Миллии Тоҷикистон иҷро карда шаванд. Ҳуҷҷат супориш медиҳад, ки ҷалби қарзи давлатӣ дар ҳачми муайян бо порлумони Ҷумҳурӣ ҳамоҳанг карда шавад.

Бар асоси маълумоти Вазорати молия ҳаҷми умумии қарзи давлатии Тоҷикистон то 1 январи соли 2021 да 3,7 миллиард доллар расида аст, ки ин ба 48,8 ММД-и соли гузаштаи ҷумҳури баробар аст.

Муассисаҳои байналмилалии молиявӣ ба кишварҳои дорои сатҳи рушди Тоҷикистон тавсия медиҳанд, ки ҳангоми ба истилоҳ “хати сурх” ба 50 дарсад ММД расидан аз ҷалби минбаъдии қарзи давлатӣ даст кашанд.

Дар сохтори қарзи давлатии Тоҷикистон 3,2 миллиард доллар (85 дарсад ) ба қарзи хориҷӣ ва 500 миллион доллар ба қарзи дохилӣ рост меояд.

Ҳаҷми қарзи беруна дар соли 2020,  300 миллион доллар афзуда ҳаҷми қарзи дохилӣ баръакс беш аз 200 миллион доллар коҳиш ёфта аст.

Кредитори асосии қарзи хориҷии Тоҷикистон Чин (1,2 миллиард доллар ) мебошад.

Қарзи дохилӣ тавассути ҷойгиркунии вомбаргҳо ва векселҳои Вазорати молия ҷиҳати қонеъ гардонидани ниёзҳои гуногуни давлатӣ ташаккул ёфта аст.