Дар Тоҷикистон вазорату ширкатҳои бузурге вуҷуд дорад, ки миллонҳо сомонӣ аз ширкати “Барқи тоҷик” қарздоранд ва солҳост маблағи қарзи худро пардохт намекунанд.

Дар ин бора имрӯз, 13-уми феврали соли ҷорӣ мудири ҶСК “Шабакаҳои тақсими барқ” Ивайло Стоянов зимни нишасти матбуотӣ ба хабарнигорон хабар дод. Стоянов дар ин нишаст рӯйхати вазорату идораҳои давлатӣ ва ширкатҳои бузурги истеҳсолии кишварро муаррифӣ кард, ки миллонҳо сомонӣ ҳаққи истифодаи барқро пардохт накардаанд.

Намояндаи ин ширкат хабар дод, ки ҳаҷми умумии қарзи барқи корхонаву ширкатҳо дар Тоҷикистон дар ду соли ахир ба 534 миллион сомонӣ (52 миллион доллар) баробар шудааст.

Раҳбари ширкати “Шабакаҳои тақсими барқ” гуфт, ки бархе аз корхонаҳо ва вазорату идораҳои кишвар ба таври муназзам пули нерӯи барқро сари вақт ва пурра намепардозанд.

Корхонаҳое, ки аз ҳама бештар аз “Барқи тоҷик” қарздоронд, ин ширкати алюминийи “Талко” мебошад, ки ба қавли ӯ, тайи ду соли ахир ба маблағи беш аз 97,6 миллион сомонӣ пули барқро пардохт накардааст. Қарзи ширкати мазкур аз нерӯи барқ ​​бо назардошти солҳои гузашта ба 487 миллион сомонӣ расидааст.

Инчунин ба гуфтаи Стоянов, аз ҷумлаи қарздорони асосии дигар Агентии беҳдошти замин ва обёрии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳаст, ки тӯли ду соли ахир қарзи ин идораи давлатӣ ба 172 миллион сомонӣ ва дар маҷмуъ 460 миллион сомонӣ (ҳудуди 46 миллион доллар) пули барқро пардохт накардааст.

Раҳбари ширкати “Шабакаҳои тақсими барқ” дар ин нишаст гуфт, ки дар ду соли гузашта қарзи аҳолӣ дар назди “Барқи тоҷик” афзоиш ёфта, ба 139 миллион сомонӣ расидааст. Ба гуфтаи ӯ, дар маҷмуъ қарзи сокинони кишвар аз истифодаи нерӯи барқ ба 1,5 миллиард сомонӣ наздик шудааст.

Карзи умумии тамоми истеъмолкунандагон дар давоми тамоми солхо аллакай кариб 3,7 миллиард сомониро ташкил медиҳад.

Аз ин омор маълум мешавад, ки аз қарзи умумии истифодаи нерӯи барқ танҳо як корхонаву як идораи давлатӣ наздикӣ 30 дарсади қарзҳоро ташкил медиҳанд.  

Танҳо як корхонаи зери раҳбарии додарарӯси Эмомалӣ Раҳмон, Ҳасан Асадуллозода аз ширкати “Барқи тоҷик” наздик ба ним миллиард сомонӣ қарздор аст.

Имрӯз, 13-уми феврали соли 2023 масъулини ширкати фаръии “Барқи тоҷик”, ҶСК “Шабакаҳои тақсимоти барқ” дар нишасти матбуотии худ ба хабарнигорон гуфтанд, ки аз қарзи ширкати алюминийи тоҷик бо номи “Талко” наздик ба 500 миллион сомонӣ мерасад.

Ба гуфтаи масъулони “Барқи тоҷик” танҳо дар соли 2022 қарзи ширкати “Талко” ба 97 миллиону 600 ҳазор сомонӣ баробар шудааст. Қарзҳои ин ширкат аз солҳои гузашт бошад, 389 миллиону 400 ҳазор сомониро ташкил медиҳад ва дар маҷмуъ қарзҳои ин ширкат ба 487 миллион сомонӣ баробар шуда, дар феҳристи қарздорон дар ҷои аввал қарор дорад.  

Ин дар ҳолест, ки ширкати “Барқи тоҷик” нерӯи барқро бо нархи аз ҳама арзон дар сатҳи ҷумҳурӣ ба “Талко” мефурӯшад, аммо бо ин вуҷуд, ин ширкат, ки вобастаи хонаводаи Эмомалӣ Раҳмон асту аксари кулли фоидаи онро ҳам на давлат, балки ба ҷайби додарарӯси Президенти Тоҷикистон ворез мешавад, касе ҷуръати онро надорад, ки пули қарзашро бигирад.

Ширкати “Талко” чанд корхонаҳои дигаре низ дорад, ки ҳама бо шарофати наздик будан ба хонаводаи Эмомалӣ Раҳмон аз пардохти ҳаққи нерӯи барқи истифодашуда, андозҳо ва дигар молиёт сарпечӣ мекунанд.

Ду сол пеш низ баҳси қарздор будани “Талко” дар расонаҳои Тоҷикистон доғ шуда буд. Он замон низ “Барқи тоҷик” ширкати “Талко”-ро дар раъси рӯйхати бузургтарин қарздорон ворид карда буд ва ҳаҷми қарзашро 40 миллион доллар эълон кард. Аммо маълум мешавад, ки бо гузашти 2 сол на танҳо “Талко” қарзашро пардохт накарда, балки қарзаш бештар шудааст.

“Лимит”-и барқ дар Тоҷикистон то “боридану борону бештар захира шудани об” давом мекунад.

Маҳмадумар Асозода, раиси ширкати “Барқи тоҷик” рӯзи 13-уми феврал зимни нишасти хабарӣ гуфт, ки дақиқ намедонад “лимит”-и барқ дар минтақаҳои кишвар то кай давом мекунад.

Ба гуфтаи Асозода додани барқ ба сокинон бидуни маҳдудият ба вазъи обу ҳаво ва ҳаҷми борону захира шудани об бастагӣ дорад.

Пештар аз ин, 1-уми феврали соли 2023 фармони Эмомалӣ Раҳмон дар бораи бекор кардани “лимит”-и барқ, ки рӯзи 11-уми январи соли ҷорӣ содир шуда буд, аз ҷониби ширкати “Барқи тоҷик” бекор карда шуда буд.

Дар робита ба бекор кардани фармони Эмомалӣ Раҳмон, раиси “Барқи тоҷик” мегӯяд, ки “дар январи соли ҷорӣ вобаста ба сардиҳои бениҳоят зиёд дастур дода шуд, ки барқ ба таври шабонарӯзи ба аҳолии мамлакат таъмин карда шавад. Чун албатта сардӣ бениҳоят зиёд буд, дар ин рӯзҳои сардӣ мардум бо барқ таъмин карда шуд. Аммо вобаста ба он, ки ҳаво сард буд, истифдабарии барқ дар дохили кившар бениҳоят боло рафт…”

Маҳмадумар Асозода дар идома афзуд, ки бо беҳтар гардидани резиши об, норасоие, ки аз ҳисоби истифодаи аз ҳад зиёд ба миён омад, рӯйпуш карда мешавад ва мардум ба пуррагӣ бо барқ таъмин мегарданд. Яъне, то он замон дар ин сардии зимистон сокинон бе барқ хоҳанд буд.

Аммо сокинон мегӯянд, ки дар Тоҷикистон ба ҳадди кофӣ барқ истеҳсол мешавад, вале мақомдорон онро ба кишварҳои ҳамсоя, аз ҷумла Афғонистону Узбекистон мефурӯшад.

Ҳатто Далер Ҷумъа, вазири энергетикаи кишвар зимни нишасти хабарии ниҳодаш гуфта буд, ки дар соли 2022 “Тоҷикистон 21 миллиарду 399,5 миллион кВт-соат неруи барқ истеҳсол намуд, ки ин баландтарин нишондиҳанда дар давраи фаъолияти  низоми энергетикии мамлакат мебошад.”

Ин дар ҳолест, ки сокинони кишвар дар ин сармои шадид аз бебарқӣ шикоят мекунанд. Субҳи имрӯз як манбаъ аз шаҳри Бохтар, маркази вилояти Хатлон ба Azda tv гуфт, ки то рафт “лимит” бештар мешавад. “Ҳоло дар як шабонарӯз ҳамагӣ 5 соат барқ дорему халос, 2 сат субҳ ва 3 соат аз тарафи бегоҳ барқ дода мешавад.”

Камбуди барқ дар Тоҷикистон яке аз мушкилотест, ки аз замони ба сари қудрат омадани Эмомалӣ Раҳмон, давоми 30 сол то ҳол ҳалли худро пайдо накардааст. Аммо фурӯши он ба хориҷи кишвар бемушкилие идома дорад.