Масъулини Тоҷикистону Эрон ҳамкориҳои имрӯзу фардои худро дар шаҳри Душанбе мавриди баррасӣ қарор доданд.
ТАЪРИХЧАИ ТЕРРОР ВА ОМОРИ ТЕРРОРҲОИ ҚАДИМУ НАВИН
Таърихнигорон пайдоиши аввалин террорҳоро ба асри 1-и мелодӣ нисбат медиҳанд. Аҷиб ин аст, ки сарчашмаи терроре, ки имрӯзҳо ба арабҳо ва мусалмонон нисбат медиҳанд, он замон ба яҳудиён тааллуқ дошт…
(Бахши якум)
Ибораи террористро, хосатан дар ин даҳсолаи охир борҳо аксаран аз забони сухангӯёни ҳукуматҳои худкома шунидаем. То ба имрӯз дар ҷаҳон, аз тарафи доираҳои сиёсӣ таърифи аниқе барои фаҳми дурусти калимаи “терроризм” пешниҳод нашудааст. Ҳамин аст , ки ҳар давлате мувофиқи сиёсат ва манфиати худи ҳукуматдорон ва баъзан баҳри манфиати ба ном миллиашон ба ин ё он гурӯҳ тамғаи терроризмро мечаспонанд.
Дар асл “террор” калимаи лотинӣ буда, маънои луғавиаш “тарсондан” ва “ба ваҳшат андохтан” аст. Дар истилоҳи сиёсӣ бошад, маънои “истифода аз хушунат ва таҳдид барои расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ, идиологӣ, мазҳабӣ ва миллатгароӣ”-ро ифода менамояд.
Мувофиқи ташхиси мутахассисони соҳаи ҳуқуқ, терроризм ба намудҳои зерин: терроризми давлатӣ, байналмилалӣ, сиёсӣ, динӣ, миллатгароӣ, ҷиноӣ ва сиберӣ тақсим мешавад. Мо дар ин матлаб барои дарки мафҳуми “террор” ба таърихи он назар карда, зикри баъзе аз намунаҳои онро ба маврид мешуморем .
Таърихнигорон пайдоиши аввалин террорҳоро ба асри 1-и мелодӣ нисбат медиҳанд. Аҷиб ин аст, ки сарчашмаи терроре, ки имрӯзҳо ба арабҳо ва мусалмонон нисбат медиҳанд, он замон ба яҳудиён тааллуқ дошт ва яке аз аввалин гурӯҳҳои террористӣ сектаи яҳудии Сикарӣ (ханҷарбадастон) мебошад, ки дар асри 1-и мелодӣ амал мекард. Сикариҳо румиҳоро, ки ҳукмдорони замон ва яҳудиёнеро, ки бо онҳо ҳамкорӣ мекарданд, ба воситаи ханҷар ба қатл мерасониданд. (www.masu.edu.ru)
Ҳарчанд дақиқ маълум набошад ҳам, муаррихон адади кушташудагонро дар замони истилои муғулон ҳудуди 40 миллион нафар медонанд. (history.com/news)
Дар он замон, ки аслиҳа аз ханҷару камон иборат буд, кушташудагон ба ин адад расидааст, тасаввур карда намешавад, ки агар онҳо ба яроқҳои имрӯза дастрасӣ медоштанд, чи қадар инсонҳоро ба қатл мерасониданд?
Бино ба маълумоти як қатор манбаҳои муосир, тақрибан 19 миллион нафар аз дасти сарбозони Темур кушта шудаанд. Ҳарчанд эҳтимолан дар шумораи қурбониёни лашкаркашиҳои Темурланг муболиға шуда бошад ҳам, онҳо бешубҳа, ба миллионҳо нафар мерасанд.( https://topwar.ru/)
Пайдоиши худи калимаи террор ба револютсияи Фаронса (1793-1794) рост меояд. Робеспер ба муқобили душманони револютсия террор эълон намуда, дар як муҳлати кӯтоҳ ҳазорҳо нафарро ба қатл расониданд. Анархистони рус ҳам аз фаронсавиҳо илҳом гирифта, дар соли 1881 император Александ 2-ро террор намуданд.
Адади кушташудагон аз тарафи Германияи фашистиро таърихнигорон тақрибан 30 млн нафар медонанд. Террори коммунистӣ (1918-1956) яке аз ҳодисаҳои дардноктарин дар таърихи навини Русия мебошад. Аз охири 1950-ум муаллифони гуногун дар асоси усулҳои ҳисобкунӣ шумораи гуногуни қурбониёнро овардаанд. Рақамҳое, ки А.Солженитсин дар Архипелаги Гулаг овардааст, қурбониёни низоми коммунистӣ 60 млн нафарро дар бар мегирад.(www.openuni.io)
Баъди ба сари ҳокимият омадан, Мао (асосгузори Ҳизби Халқии Хитой ва авалин роҳбари ин ҳизб 1949-1976), эълон кард, ки 800 ҳазор нафар ”унсурҳои контрреволютсионӣ” барҳам дода шуданд. Аз 30 то 43 миллион нафар одамон дар натиҷаи гуруснагии оммавӣ ҷони худро аз даст додаанд. Дар давраи револютсияи маданӣ шумораи қурбониҳо 1,5 то 1,8 миллион нафар буд. Чанг ва Ҳоллидей ба ин хулоса омаадаанд: “Мао Седун дар марги 70 миллион нафар одамон дар замони осоишта ҷавобгар аст”. (Deli Welt /01.10.2019)
6 августи соли 1945 бомбаандози амрикоӣ аввалин бомбаи атомиро дар ҷаҳон дар Херосима ва 9 августи ҳамон сол дар Нагасакаи Япония партофт. Дар ҳол баъди таркиш дар Херосима 80 000 ва то охири сол 140 000 ва дар Нагасаки 70 000 нафар ба ҳалокат расидаанд. (www.aa.com.tr/ru) Аз рӯи баъзе оморҳо, аз ибтидои таркишҳо, то ба имрӯз 350 000 нафар қурбонии ин ҳамалоти атомӣ шудаанд ва ин ҳам ниҳоӣ нест.
Рӯзи сешанбеи 11-и сентябри соли 2001 ҳамлагарони маргталаб ҳавопаймоҳҳои мусофирбари амрикоиро забт карданд ва ба ду бинои осмонбӯси Ню-Йорк бархӯрданд, ки дар натаҷаи ин ҳамлаи террористӣ, 2977 нафар ҷони худро аз даст доданд. (https://www.bbc.com/news/)
Пажӯҳишҳои нави муҳақиқони Донишгоҳи Браун дар ҷангҳои баъди 11 сентябр дар Афғонистон, Ироқ ва Покистон адади кушташудагоро ним миллион мегӯянд. Рақамҳо, гарчанде ба таври консервативӣ ҳисоб карда мешаванд, ҳайратоваранд. Муҳаққиқони Браун тахмин мезананд, ки дар ҷараёни ин даргириҳо 480 000 нафар мустақиман бар асари хушунат кушта шудаанд, ки беш аз 244 000 нафарашон ғайринизомиён буданд. /theintercept.com/2018/11/19/civilian-casualties-us-war-on-terror/
Чуноне мебинем, террор хоси ягон миллату дин набуда, аз тарафи баъзе инсонҳо барои расидан ба манфиатҳои гурӯҳӣ ва сиёсии худ ба сӯи дигар инсонҳо ва давлатҳо равона карда шудааст. Хулосагирии оморҳои овардашударо бошад, ба хонандаи гиромӣ ҳавола менамоем, то хонаду муқоиса карда, қазоват намояд, ки кадоме аз давлатҳо ё гурӯҳҳои идиологии гузашта ва имрӯза нисбати дигарон “дастоварди” террористиаш зиёд буда, дар қатли зиёди инсонҳои бегуноҳ сабабгори асосӣ ба ҳисоб мераванд.
(Идома дорад…)
Салмон Саидзода
Аз идораи сомона: Гӯшаи “Блоги Шумо” минбари гуногунандешӣ буда, матолибе, ки дар ин гӯша ба нашр мерасанд, назари шахсӣ ва таҳлили муаллифон буда, баёнгари мавқеи “Azda tv” нестанд.
Кобул дар ивази нафт ба Маскав истифода аз захоири маъданиро ироа кард
Афғонистон бар ивази фаровардҳои нафтӣ ба Русия маҳсулоти зироатӣ ва истифода аз захоири маъданиро пешниҳод кардааст.
Дар ин бора рӯзи 19 август Нуриддин Азизӣ, вазири саноат ва савдои Толибон, ки дар Маскав қарор дорад, дар мусоҳибаи ихтисосӣ бо “РИА Новости” хабар дод.
Ӯ мегӯяд, Кобул дар хариди нафти Русия як тарҳи мубодилаиеро пешниҳод мекунад, ки он ба ҳарду ҷониб судманд хоҳад буд.
“Ҳукумати кунунии Афғонистон тамоми қаламрави кишварро зери назорати худ дорад, вазъ амн аст. Акнун мо метавонем дар ивази воридот аз Русия, ба хусус фаровардҳои нефтӣ, бархе аз захоири маводи маъдании худро дар ихтиёри Русия қарор диҳем.” – мегӯяд вазири саноат ва савдои Толибон.
Кобул инчунин мубодилаи маҳсулоти зироатӣ ва полезии худро низ бар ивази фаровардҳои нафтии Русия матраҳ кардааст.
“Ба ҷуз ин, мо, масалан, меваи хушк, мавиз ва гиёҳҳои шифобахш дорем, ки метавонем ба Русия садҳо тонна чунин маҳсулот диҳем. Масалан, ҳоло нархи гиёҳҳои шифобахш хеле гарон аст ва Русия ба чунин ашёи хом дар санъати дорусозӣ ниёз дорад. Ва мо метавонем онҳоро бо итҷорати мубодилаӣ истифода барем. Низ метавонем корхонаҳои Русияро бо ашёи хом таъмин кунем, чуноне ки ҳоло мо бо Чин дар ин самт кор карда истодаем”, гуфт Азизӣ.
Қаблан ҳукумати Толибон эълон карда буд, ки қасд дорад аз Русия 1 миллион баррели нафт харидорӣ кунад ва дар оянда харидии онро бештар карданӣ аст.
Гуфта мешавад, рӯзи шанбе Толибон як ҳайтеро бо раҳбарии вазири саноат ва савдои Афғонистон Нуриддин Азизӣ ба Маскав фиристод. Ҳадафи ин сафар тақвият ва густариши равобити иқтисодӣ ва сиёсӣ миёни Маскав ва Кобул гуфта мешавад.
Ёдовар мешавем, ки вазъият дар Афғонистон дар моҳи майи соли 2021 пас аз оғози хуруҷи нирӯҳои амрикоӣ, ки аз соли 2001 дар ин кишвар ҳузур доштанд, ногувор шуд. Толибон 15-уми август пас аз фирори Ашраф Ғанӣ аз ин кишвар ҳукуматро ба даст гирифтанд. Бо вуҷуди ваъдаи Толибон бар таъмини ҳуқуқи озодиҳои шаҳрвандон ва ташкили ҳукумати фарогир, то ҳол бо гузашти як сол ҳеч кишваре онҳоро расман напизуруфтааст.
Ҷоивазкунӣ дар сафи мақомоти қудратии Тоҷикистон
Президенти Тоҷикистон бо судури фармонҳои алоҳида чанд тан аз муовинони мақомоти қудратии кишварро аз курсиҳояшон барканор ва дигаронро ба ҷои онҳо таъйин кард.
Имрӯз, 19-уми августи соли 2022, Президенти Тоҷикистон Ҷойгардонии кадрҳо дар ҳукумати Эмомалӣ Раҳмон на танҳо ба як амри муқаррарии ҳукуматдорӣ табдил ёфта, балки дар хеле аз мавридҳо ба як тиҷорати бузурги хариду фурӯши мансабҳо низ дар байни мардум ном баровардааст. Гуфтанист, зимни мулоқот бо ин кадрҳои интихобшуда Эмомалӣ Раҳмон аз онҳо “таъмини адолати судӣ, баррасии шаффофу одилонаи парвандаҳо“-ро хостааст, вале танҳо дар ду моҳи ахир ҳудуди 150 нафар аз зодагони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва дигар шаҳру ноҳияҳои кишвар, аз он ҷумла 8 журналист ва блогерро бо иттиҳомоти сохта ва дурӯғин боздошт ва сипас “говсуд” кардаанд.
Нархи пиёз дар Тоҷикистон арзон мешавад?
Дар Тоҷикистон ҳудуди 420 ҳазор тонна пиёз ҷамъоварӣ шудааст, ки беш аз 50 дарсади ҳаҷми ҷамъшудаи тамоми давраи соли 2021-ро ташкил медиҳад.
Мувофиқи маълумоти мақомот, соли гузашта дар Тоҷикистон беш аз 700 ҳазор тонна пиёз ҷамъоварӣ шуда буд.
Дар нимаи аввали соли 2022 дар саросари ҷаҳон афзоиши назарраси нархи пиёз мушоҳида шудааст. Дар моҳҳои март-июни соли 2022 арзиши миёнаи 1 кг пиёз дар бозорҳои Тоҷикистон ба 8 сомонӣ расида буд, ки нигарониҳои сокинони кишварро ба бор овард.
Болоравии нархи пиёзро ба кам шудани майдони кишт, афзоиши содирот ва тамом шудани захираи маҳсулот дар анборҳо рабт медиҳанд.
Бино ба иттилои “Asia Plus”, дар миқёси ҷаҳон Тоҷикистон ба хориҷи кишвар начандон зиёд пиёз мефурӯшад, лекин аз содир намудани пиёзи барвақтӣ истифода мебарад. Айни замон содирот аз кишвар маҳдуд шуд, чунки бо сабаби зиёдшавии ҳаҷми истеҳсол дар кишварҳои содиркунанда, нархи воридот ҳам поин рафт.
Дар ҳоли ҳозир нархи миёнаи 1 кг пиёз дар Тоҷикистон 4-5 сомониро ташкил дода, дар оянда метавонад боз ҳам поин равад, аммо поинравии нархҳо бештар ба ҳаҷми ҷамъоварии пиёз дар соли 2022 бастагӣ дорад.
Бино ба иттилои Анентии содиротии Тоҷикистон, дар соли ҷорӣ ҳудуди 66 ҳазор тонна пиёз содир шудааст, ки дар муқоиса ба ҳамин давраи соли гузашта 18 ҳазор тонна камтар аст.
Аммо ба гуфтаи Вазорати кишоварзӣ, даромад аз фурӯши пиёз дар муқоиса бо соли гузашта 36 дарсад афзоиш ёфта, аз 4,7 миллион доллари соли 2021 ба ба 6,6 миллион доллар дар соли 2022 баробар шудааст.
Ёдовар мешавем, ки Тоҷикистон бо як қароре ба хотири коҳиши нархи пиёз дар бозорҳои дохилӣ ва захираи ин навъи маҳсулот аз охири моҳи июл содироташ ба Русияро боздошта буд.
Афзоиши 50% сайёҳони Тоҷикистон ба Гурҷистон
Мақомоти Гурҷистон мегӯянд, ки теъдоди сайёҳони Тоҷикистон ба Гурҷистон наздик ба 50 дарсад афзоиш ёфтааст.
Бино ба иттилои хабаргузории “Озарнюс“, Гурҷистон дар моҳи июли соли 2022 мизбони шумори зиёде аз сайёҳон ва аз он ҷумла гардишгарони Тоҷикистон будааст.
Ба қавли манбаъ, дар моҳи июли соли ҷорӣ теъдоди сайёҳоне, ки аз Тоҷикистон ба Гурҷистон сафар кардаанд, 522 нафарро ташкил дод, ки нисбат ба ҳамин моҳи соли 2021 (350 нафар) 49,1 дарсад зиёд мебошад.
Дар баробари афзоиши сайёҳони Тоҷикистон шумори зиёде аз сайёҳони Русия ҳам Гурҷистонро мақсади гардишгариҳои худ интихоб карда, дар моҳи июли соли ҷорӣ зиёда аз 155 ҳазор нафар аз сайёҳони Русия ба Гурҷистон сафар кардааст.
Гуфтанист, соҳаи сайёҳӣ пас аз поёни қарантинаҳои сартосарӣ дар аксари кишварҳои дунё дубора аз нав рушд карда, тибқи маълумоти расмӣ Тоҷикистон ҳам дар тобистони соли ҷорӣ мизбони даҳҳо ҳазор сайёҳони хориҷӣ, аз ҷумла гардишгарони собиқ кишварҳои Иттиҳоди Шӯравӣ ва бахусус Русия будааст.
Иштироки Тоҷикистон дар размоиши низомии муштарки Русияву Чин
Қарор аст охири моҳи ҷорӣ кишварҳои Русия, Чин, Белорус, Ҳиндустон, Тоҷикистон ва Муғулистон размоиши низомии муштарак доир кунанд.
Гуфта мешавад, размоиши низомии ин кишварҳо бо ибтикори Чин зери номи “Шарқ-2022” 30-уми август оғоз шуда то то 5-уми сентябри соли ҷорӣ идома мекунад.
Тавре вазоратҳои дифои Чин ва Русия хабар доданд, ҳадаф аз ин тамринҳои низомии байни кишварoҳои мазкур “таҳкими ҳамкориҳои амалӣ ва дӯстона бо артишҳои кишварҳои ширкаткунанда, баланд бардоштани сатҳи ҳамкориҳои стратегии тарафҳои ширкаткунанда ва инчунин таҳкими қобилияти вокуниш ба таҳдидҳои мухталифи амниятӣ” гуфта мешавад.
Дар ин размоиши низомии Русияву Чин аз кишварҳои Осиёи Марказӣ танҳо Тоҷикистон ширкат мекунад. Ҳузури Тоҷикистон дар ин размоиши бузург дар ҳолест, ки ҷомеаи байналмилалӣ ва Ғарб Русияро барои ҳуҷум ба Украина маҳкум карда, таҳримҳои шадиде алайҳаш ҷорӣ карданд.
Ҳамзамон пас аз ҷорӣ шудани таҳримҳои Ғарб болои Русия кишварҳои Чин ва Ҳиндустон дар моҳҳои ахир дар фурӯши аслиҳа ба Русия муттаҳам мешаванд. Дар ҳамин ҳол Пекин итминон медиҳад, ки ширкати он дар машқҳои низомӣ “ба вазъияти кунунӣ дар сатҳи минтақавӣ ва байналмилалӣ иртибот надорад”.
Ин дувумин тамрини муштараки Чину Русия дар соли ҷорӣ аст. Дар моҳи майи соли ҷорӣ, замоне, ки Ҷо Байден, раисҷумҳури Амрико дар Токио қарор дошт, ин ду кишвар дар наздикии Ҷопон ва Кореяи Ҷанубӣ машқҳои низомии 13-соата доир карда буданд.
Вошингтон пайваста аз наздикшавии Чин ва Русия нигарон аст ва наздикшавии онҳоро дар ин марҳила ба амнияти ҷаҳонӣ “хатарнок” медонад. Аммо ин ду кишвар дар таҳкими равобити дифоии худ талош доранд ва зичшавии робитаҳояшонро барои минтақа “хатарнок” намедонанд.
Таъйини ҷонишини домоди Эмомалӣ Раҳмон дар Бонки миллӣ
Президенти Тоҷикистон муовинони пешини раиси Бонки миллии Тоҷикистонро барканор ва ба ҷои онҳо муовинони нав таъйин кард.
Дирӯз, 17-уми августи соли 2022 Президенти Токиҷикистон бо судури фармоне ба ҷои Ҷамолиддин Нуралиев собиқ муовини якуми раиси Бонки миллии Тоҷикистон
Тибқи қонунгузории амалкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз он ҷумла муовини якум ва дигар муовинони раиси Бонки миллии Тоҷикитсон бо фармони Президент ва мувофиқати вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Тоҷикистон “аз вазифа озод ва ба вазифа таъйин карда” мешаванд. Иҷлосияи якуми ғайринавбатии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Тоҷикистон даъвати шашум барои “тасдиқи фармонҳои Президенти Тоҷикистон дар бораи аз вазифа озод ва ба вазифа таъйин намудани муовини якум ва муовинони раиси Бонки миллии Тоҷикистон” ҳафтаи оянда баргузор мешавад. Ин иҷлосияи навбатӣ қарор аст 24-уми августи соли ҷорӣ баргузор шавад ва ба ин хотир Ҷамолиддин Нуралиев ва дигарон ҳам бояд то рӯшан шудани таклифи вакилон дар мақоми худ адои вазифа кунад, аммо дар ҳукумати Эмомалӣ Раҳмон ин чиз риоя намешавад.
Ҷалби таваҷҷуҳи Исроил ба Тоҷикистон
Пас аз оғоз ба кор кардани корхонаи тавлиди паҳподсозии Эрон дар Тоҷикистон таваҷҷуҳи Телавив ба Душанбе зиёдтар шудааст.
Бино ба иттилои
Гуфта мешавад, Исроил яке аз рақибҳои сарсахти Эрон дар минтақа аст ва тайи 40 соли ахир пайваста камини ҳамдигар сангар гирифта, ҷанги сард ва иттилоотии онҳо ҷараён дорад. Инчунин Эрон борҳо таҳдид карда, ки давлати Исроилро ба хоку хун мекашад, аз сӯи дигар Исроил ҳам кам на омада, чунин иддаъоҳоеро такрор кардааст, аммо амалан дар муддати чил сол ҳеч гоҳ ба таври мустақим дар рақобатҳои низомӣ вориди набард нашудаанд. Гуфта мешавад, баъд аз оғоз ба кор кардани корхонаи тавлиди паҳподҳои Эрон дар шаҳри Душанбе таваҷҷуҳи расонаҳои исроилӣ ба Тоҷикистон зиёд шуда, иддаъо ҳам карда буданд, ки тавлиди ин паҳподҳо аз ҷониби Русия дар ҷанг бо Украина ба кор гирифта мешаванд.
Дар Новосибирск як узви созмони террористиро дастгир карданд
Мақомоти амниятии шаҳри Новосибирски Русия аз боздошти як узви террористи гурӯҳҳои ҷиҳодӣ хабар дод, вале шаҳрванди кадом кишвар буданаш маълум нест.
Хадамоти амнияти федеролии Русия (ФСБ) мегӯяд, тавассути нерӯҳои ин ниҳод дар Новосибирск узви як созмони террористии “Катиба ат-Тавҳид вал-Ҷиҳод”, ки дар Русия мамнуъ аст, боздошт шудааст.
“Дар рафти чорабиниҳои оперативӣ-ҷустуҷӯӣ муайян карда шуд, ки аъзои ин гурӯҳ сохтори террористии дар Сурия амалкунандаро маблағгузорӣ намуда, инчунин даъват ба содир намудани ҷиноятҳои дорои хусусияти террористӣ дар қаламрави Русияро доштанд”, – омадааст дар изҳороти Хадамоти амнияти федеролии Русия.
Тавре пештар “Коммерсант-Сибир” хабар дода буд, дар моҳи ноябри соли 2021 як шаҳрванди Тоҷикистон бо гумони узвият дар ин гурӯҳи мамнуъ дар Хакасия боздошт гардида буд. Мақомоти Русия ӯро дар таблиғи ғояҳои террористӣ айбдор карда, нисбаташа парвандаи ҷиноятӣ боз карда, барои дувуним сол равонаи зиндон шуд.
Илова бар ин, як нафари дигар, ки бо ӯ дар як манзили иҷора зиндагӣ мекард, низ ба ҷавобгарии ҷиноӣ кашида шуд. Ба гуфтаи мақомоти тафтишотӣ, “ӯ аз фаъолияти ғайриқонунии ҳамватанаш огоҳ буд, аммо дар ин бора ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ хабар надодааст”. Аз ин рӯ, додгоҳ ӯро ба маблағи 25 ҳазор рубл ҷарима карда, инчунин муҷаввизи иқомати муваққатияш дар Федератсияи Русия низ бекор ва ба Тоҷикистон ихроҷ карда шуд.