Президенти Тоҷикистон бо ирсоли барқияе ба Президенти Непал ва мардуми он кишвар изҳори ҳамдардӣ кард.
Бино ба иттилои расонаҳо, 15-уми январи соли 2023 як ҳавопаймои ҳомили 72 сарнишин, аз ҷумла мусофирон ва ҳайати ҳавонавардону хадамаи он ҳама бар асари садама ва суқити ҳавопаймо ҷони худро аз даст доданд.
Сарвази Непал, ки баъдтар дар ҷои ҳодиса ҳузур дошт, ба расонаҳо гуфта, ки дар торихири ҳавонавардӣ ин яке аз маргбортарин садамаҳои ҳавопаймоӣ аст ва ба хотири муайян кардани омилҳои ин ҳодиса комиссияи махсус таъсис дода шуда, ин парвандаро таҳқиқ мекунад.
Ин ҳодиса хеле аз сарони давлат ва миллатҳоро ғамгин кард ва Эмомалӣ Раҳмон, Президенти Тоҷикистон низ бо ирсоли як барқияи ибрози ҳамдарӣ ба ҳамтои неполиаш хонум Бидхя Деви Бхандари гуфт:
Дар кори ин анҷуман ҷамъе аз фаъолони Ингушистон, ки аксари онҳо берун аз Федаратсияи Русия ба сар мебаранд, ширкат карда, дар бораи мақсаду ҳадафҳо ва ормонҳои ин ҳаракат баҳсу гуфтугӯ карданд ва аз тамоми ингушҳо даъват ба амал меоварад, ки барои озодӣ ва истиқлоли Ингушистон ва заминҳои ғасбшудаи он ба ин ҳаракат ҳамроҳ шаванд.
Дар матни эъломияе, ки аз ҷониби муассисони ин ҳаракат қироат шуд, Русияи подшоҳӣ, Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравӣ ва Федератсияи Русияро “ба наслкӯшӣ ва аз он ҷумла наскушии ингушҳо дар соли 1944 ” ва “забти сарзамини ингушҳо” муттаҳам мекунад. Ва таъкид мекунад, ки масъулияти ин ҷиноятҳои ҷангӣ ва наслкӯшиҳо ба дӯши Русия аст, ингушҳо дар он ҷиноятҳо қӯш нестанд.
Нашрияи интернетии ингушии «Фортанга» низ дар истинод ба раиси “Кумитаи истиқлоли Ингушистон” дар бораи сохтори ояндаи ин кишвар гуфтааст: «Аксари мардуми Ингушистон мусалмонанд ва табиист, ки бузургони гиромӣ ва уламои исломии мо дар бораи сарнавишти мардум тасмим хоҳанд гирифт. Пас аз поёни ишғол мо Инугшистонро як кишвари озод, мустақил ва шукуфон мебинем ва дарвозаи мо барои муколама, сулҳ ва ҳусни ҳамҷиворӣ боз аст.”
Ин ҳаракат дар ҳоли ҳозир вориди муборизаҳои мусаллаҳона барои истиқлоли Ингушистон нест, вале чун дар пойдории Федератсияи Русия шубҳа дорад, омодагиҳои сиёсӣ ва ҷамъиятии худро аз ҳозир барои оянда гирифтааст ва мегӯяд, дар ҳолати барҳам хӯрадани низоми федеролӣ, тағйири марзҳои маъмурӣ ва ё тақсими он ба чанд кишвари алоҳида Ингушистон ҳаққи истиқлоли сарзамин ва доштани марзҳои худро маҳфуз медонад.
Бо ин вуҷуд, аз як сӯ, лашкаркашиҳои чанд соли ахири Федератсияи Русияро низ дар Чеченистон, Гурҷистон, Сурия ва Украина маҳкум карда, ғасби Қримро ҳам аз ҷониби Русия як амали ғайриқонунӣ дониста, аз ҷомеаи ҷаҳонӣ мехоҳад, ки Русияро ҳамчун як кишвари ҳомии терроризм ба расмият бишиносанд.
Аммо аз сӯи дигар, эълони таъсиси ин ҳаракат дар шароите, ки Русия гирифтори буҳронҳои зиёди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва зери бори таҳримҳои байналмилалӣ қарор дорад, вокунишҳои зиёдеро низ дар расонаҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ ба ҳамроҳ доштааст.
Қисме таъсиси ин ҳаракатро як навъ “қиёми мардумӣ” арзёбӣ карда, дар бораи муваффақ шудан ва ба ҳадаф расидани он хушбин ҳастанд ва мегӯянд, ба фарқ аз гузашта, ки борҳо ҳаракатҳои озодихоҳӣ ва истиқлолталабии мардумони Қавқоз ба шикаст мувоҷеҳ шуда буд, таъсиси ин ҳаракат дар шароита феълӣ умедҳоро барои пирӯз шудан зиёдтар кардааст.
Бархеи дигар аз ин вокунишгарон мегӯянд, ки таъсиси ин ҳаракат дар ҳоли ҳозир на ба маънои озодихоҳӣ ва истиқлолталабист, балки ин як навъ бозӣ кардан ба ҷони худ ва маргталабӣ мебошад.
Гурӯҳи саввум низ, ин тарҳро як тарҳи номуваффақ арзёбӣ карда, мегӯянд, ки дар замони ҷанги иттилоотӣ алайҳи Русия ва шиддат гирифтани таблиғоти манфӣ алайҳи он кишвар ба ҳадаф расидан ба ин ормонҳо гумоне беш нест.
Гуфта мешавад, хабар дар бораи эҳтимоли пошхӯрадани Федератсияи Русия, тақсими он ба чанд ҷумҳурии алоҳида ва ё тағйир ёфани низоми идорӣ ва марзҳои маъмурии ин кишвар на танҳо барои ингушҳо боиси нигаронӣ шудааст, балки дигар миллатҳои Русия, аз он ҷумла тоторҳо ва хеле аз тоҷикҳои муқими Русия ва муҳоҷирро низ дар ин чанд соли ахир яке аз ақаллиятҳои миллӣ дар паҳнои Русия шакл гирифтаанд, сахт нигарон кардааст.
талош кунед ба он қисмат аз кӯҳҳо ва доманакӯҳҳо, ки хавфи лағзиши тарма доранд, наравед;
маъмулан ҳамеша ниҳодҳои вобаста ба обу ҳаво ва наҷот шаҳрвандонро аз вазъи ҳаво ва маконҳои пурхатару тармахез аз қабл огоҳ мекуннад. Агар шумо майли сафари кӯҳ доред, пас аввал ба ахбори манбаъҳои вобаста ба ин ниҳодҳо диққат диҳед.
ва агар рафту шуморо хатари зери тарма мондан таҳдид мекунад, бояд аввал борхалта ва ҳар чизе доред, ҷудо шавед (ин корро бояд зуд анҷом диҳед ва ҳатто зарур аст бо корд банди онро буред).
агар шумо лижаронед бояд ҳатман лижа ва чӯбдасти лижарониро низ раҳо кунед.
Ø Агар зери тарма мондед, талош кунед аз зер ба боло ҳаракат кунед. Ва агар дар дохили барфтӯда мондед, пас хуб аст, ки тибқи қоидаҳои шиноварӣ ҳаракат намоед.
Ø Вақте тарма дар ҷойе қарор мегирад, зарур аст барои худ муҳити нафасгирӣ созад. Барои он ки таваҷҷуҳи наҷотдиҳандагонро ба худ кашад, пас дасташро боло бардорад. Агар одам дар жарфо қарор дорад, пас талош кунад оксигенро сарфакорона истифода барад, фаъолнокии ҳаракаташро маҳдуд созад.
баъди он ки тарма дар ҷойе қарор гирифту аз ҳаракат монд, аввалин коре, ки бояд анҷом диҳед он бошад, ки дастатонро аз барф берун кунед, то имдодгарон шуморо дида тавонанд. Агар дар қаър мондед, пас хубтар он аст, ки камтар ҳаракат кунед, то оксиген бароятон захира монад, қуввати ҳаракат дошта бошед.
Инчунин дар гузориш омадааст, ки рӯзноманигорону блогнависон барои гузориш додан дар бораи ҳодисаҳои ВМКБ ва интиқод аз Ҳукумат таъқиб ва равонаи зиндон шудаанд.
HRW аз рӯзноманигор Улфатхоним Мамадшоева (ба 21 сол зиндон маҳкум шуд), 13 узви “Комиссияи 44”, ихроҷи Шодрӯз Аҳроров аз Русия (6 сол зиндонӣ шуд) ва аз нопадид шудани иҷбории камаш 7 фаъол аз ноябри соли 2021 то августи соли 2022 ёдовар шуда, бо такя ба пайвандони боздоштшудаҳо аз эҳтимоли шиканҷа шудани онҳо навиштаанд.
Ин созмони байналмилалӣ мегӯяд, ки мақомоти Тоҷикистон хабарнигорон Абдулло Ғурбатӣ ва Далери Эмомалиро бо иттиҳоми ҳамкорӣ бо Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон ва “Гурӯҳи 24” аз ҳафт то даҳ сол зиндонӣ карданд. Чизе, ки худи онҳо ва пайвандонашон беасос медонанд.
Дар гузориш инчунин ба сензура (сонсур)-и шадиди расонаҳо ва таъқиби рӯзноманигорон ишора шуда, гуфта шудааст, ки “Чаҳор рӯзноманигори Радиои Озодӣ ва телевизиони “Настоящее время” пас аз мусоҳиба бо Улфатхоним Мамадшоева мавриди ҳамла қарор гирифтанд. Шахсони номаълум дурбин ва телефонҳояшонро рабуданд, латукӯб ва таҳдид ба марг карданд”.
Дидбони Ҳуқуқи Башар ба ҳушдори Додситонии кул ба расонаҳо дар мавриди бозтоб надодани рӯйдодҳои ВМКБ ишора шудааст, ки дар пайи он хабаргузории “Азия-Плюс” аз нашри хабар дар бораи воқеаҳои Бадахшон даст кашид.
Ғайр аз ин, дар гузориши HRW дар бораи маҳдудияти фаъолияти хабарнигорони Радиои Озодӣ ба далели додани эътиборномаҳои кӯтоҳмуддат ва фишор ба кормандони шабакаи “Азда тв” ва маҳдудияти сафар барои пайвандони онҳо дар Тоҷикистон низ зикр шудааст.
“Рӯзноманигорони шабакаи мустақили муҳоҷири Azda TV аз идомаи фишори амнияти давлатӣ ба пайвандонашон, ки дар Тоҷикистон боқӣ мондаанд, аз ҷумла бо таҳдиди таъқиби ҷиноӣ ва маҳдудияти сафари озод аз кишвар хабар доданд”,- омадааст дар гузориши HRW.
Дар гузориши ин созмон аз зиндониёни сиёсӣ низ ном гирифта шуда, гуфта мешавад, ки даҳҳо раҳбар ва аъзои қатории аҳзоби мухолиф, аз ҷумла ҲНИТ, ки бо иттиҳоми ангезаи сиёсӣ дошта, ба муҳлатҳои тӯлонӣ ва ё ҳабси абад маҳкум шуда буданд, бо вуҷуди даъватҳои байналмилалӣ барои раҳоии онҳо, боз ҳам паси панҷара боқӣ мемонанд.
