Паймони Миллии Тоҷикистон (ПМТ) бо нашри як баёния ба наздикону пайвандони ҷонбохтагон тасаллият гуфта, раҳбарияти Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба даст доштан дар ҳодисаҳои ахир муттаҳам кардааст.

Дар ин баёнияи ПМТ, ки субҳи имрӯз, 19-уми сентябри соли 2022 нашр шуд, омадааст: “Паймони Миллии Тоҷикистон задухӯрдҳои мусаллаҳона байни нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон ва Қирғизистонро, ки боиси талафоти зиёди ҷонӣ ва моддӣ аз ҳарду ҷониб гашт, шадидан маҳкум менамояд. Инчунин аз эълони оташбас ва талошҳои ҳарду ҷониб барои ба эътидол овардани вазъ пуштибонӣ менамояд.”

Ин эътилофи мухилифини Тоҷикистон “аз роҳбарони ду кишвар қотеъона талаб мекунад, ки ба бозӣ кардан бо тақдир ва таърихи ду миллати бародар хотима бидиҳанд ва ҳарчи зудтар нақшаи роҳи мушаххасро барои ҳалли ин қазия пешниҳод намоянд. Зеро маълум аст, ки дар чунин кишварҳои авторитарӣ роҳи ҳалли масоил танҳо дар дасти роҳбарони худкома аст, на сарбозу афсарон ва на мардуми бесилоҳи марзӣ.”

Ҳамзамон Паймони Миллии Тоҷикистон таъкид мекунад, ки “дар шароити асабоният ва боло рафтани шиорҳои аввомгароёнаи “ватандӯстӣ” бояд “нерӯҳои солим ва воқеаан ватандӯсти ҳарду кишвар” натарсида мардумро ба “хештандорӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ” даъват кунанд.

Гуфта мешавад, ҳодисаҳои хунини рӯзҳои 14-17-уми сентябри соли ҷорӣ, ки дар минтаҳои наздимарзии Тоҷикистон ва Қирғизистон рух дод, аз ҳарду ҷониб зиёда аз 120 кушта ва садҳо нафар захмӣ ба ҷо гузоштааст. Дар ин ҳодиса ҳар ду ҷониб якдигарро ба оғози даргириҳои мусаллаҳона ва шиддат бахшидани доманаи низоъҳои наздисарҳадӣ муттаҳам мекунанд.

Вазорати корҳои хориҷии Қирғизистон эълон кардааст, ки дар натиҷаи ҳодисаҳои хунини рӯзҳои ахир 46 кушта ва 140 нафар аз шаҳрвандонаш захмӣ шудааст.

Рӯзи 18-уми сентябри соли 2022

Ҳамзамон бино ба гуфтаи Саидҷаъфар Усмонзода, раиси Ҳазиби демократи Тоҷикистон, дар ҳодисаҳои хунини се рӯзи гушазта “60 нафар аз Тоҷикистон кушта“ ва даҳҳо нафари дигар захмӣ шудааст ва вазъият дар марзҳои муштараки Тоҷикистон ва Қирғизистон ҳамоно “мурракаб” боқӣ мемонад.

Аз сӯи дигар Вазорати корҳои хориҷии Қирғизистон ҷониби Тоҷикистонро ба оғози ҳамлаҳо ва “таҷовузҳои мусаллаҳона, ки қаблан терҳрезӣ шуда буданд,” муттаҳам карда, гуфтааст, ки “ҷониби Тоҷикистон маъракаи густурдаи дезинформатсияро роҳандозӣ кард, ки ҳадафаш бадном кардани амалҳои дифоии Ҷумҳурии Қирғизистон мебошад.”

Вале пеш аз ин Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон низ бо нашри як иттилоия гуфта буд, ки “дар рӯзҳои ахир ҷониби Қирғизистон ба хотири эҷоди симои “таҷовузкор” дар симои ҳамсояи худ, аз дурӯғпароканӣ ва рӯи рост иғво андохтан худдорӣ накарда, маъракаи иттилоотиеро алайҳи Тоҷикистон идома дода ва бо ин васила ташаннуҷро дар манотиқи марзӣ афзоиш медиҳад.”

Гуфта мешавад, ин “ҷанг”-и дастгоҳҳои диплумосии Тоҷикистон ва Қирғизистон замоне оғоз шудааст, ки пеш аз инҳо мақомоти қудратии ҳар ду кишвар низ бо нашри изҳоротҳои расмӣ якдигарро ба оғози ҳамлаҳои мусаллаҳона, “дурӯғпароканӣ” ва роҳандозии “маъракаҳои иттилоотӣ ба хотири бадном кардани якдигар” муттаҳам карда буданд.

Мақомоти Тоҷикистон мегӯянд, ки дар натиҷаи ҳамлаҳои имрӯзаи ҷониби Қирғизистон 3 хонандаи мактаб дар ноҳияи Лахш захмӣ шудааст.

Вазорати корҳои хориҷии Тоҷикистон бо нашри иттилоияе хабар додааст, ки “низомиёни Қирғизистон бо истифода аз системаҳои мушакӣ се маротиба ба мавзеъҳои аҳолинишини минтақаи марзии ноҳияи Лахш ҳамла карданд.”

Ба қавли манбаъ, “мактаби рақами 15-и деҳаи Тоҷварон мавриди ҳамла қарор гирифта, дар натиҷаи он 3 нафар хонандагон ҷароҳат бардоштаанд.”

Мақомоти Тоҷикистон ҷониби Қирғизистонро ба нашри ахбори “дурӯғу иғвоҳои рӯирост” муттаҳам карда, мегӯянд, ки ҳамсоякишвар “бо ин васила ташаннуҷро дар манотиқи сарҳадӣ афзоиш медиҳад.”

Ҳамзамон Нерӯҳои марзбонии Тоҷикистон иттилоъ дода, ки “16 сентябри соли 2022, тахминан соати 19:10, баъди эълони оташбас, низомиёни қирғиз ба сӯи муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №225-и ҷамоати Чоркӯҳи шаҳри Исфара дубора оташ кушоданд, ки дар натиҷа ба муассисаи таълимии мазкур зарари калони моддӣ расонида шуд. Ҳамчунин, ҳангоми тирпарронии ҷониби Қирғизистон бинои мактаби таҳсилоти умумии №64-и ҷамоати мазкур пурра сӯхт.“

Гуфта мешавад, алангаи оташи ҳодисаҳои ахир дар марзҳои муштараки Тоҷиикстону Қирғизистон нахуст субҳи 14-уми сентябр оғоз шуд ва пас аз вақфаи як рӯза дубора 16-уми сентябр дар чанд минтақа шуруъ гардид ва дар натиҷаи ин задухӯрдҳои мусаллаҳона наздик ба сад нафар аз ҳар ду ҷониб кушта ва даҳҳо каси дигар захмт шудаанд.

Фаъолони ҷомеаи шаҳрвандии Тоҷикистон ва корбарони шабакаҳои иҷтимоӣ хостори онанд, ки фардо, 19-уми сентябр Рӯзи мотами миллӣ эълон шавад, вале ҳукумат хомӯш аст.

Имрӯз, 18-уми сентябри соли 2022, адиби шинохтаи тоҷик Абдуқорид Рустам дар саҳфаи фейсбукиаш аз Ҳукумати Тоҷикистон хост, ки фардо, 19-уми сентябрро Рӯзи мотам эълон кунад, ва ин пешниҳоди ӯро нафарони зиёде аз фаъолон дастгирӣ карданд.

Ин адиб ва фаъоли ҷомеаи шаҳрвандии Тоҷикистон пешниҳод карда ки: “Аз ҳукумат мехоҳем рӯзи душанбеи 19 сентябр дар тамоми маҳдудаи кишвар ба сабаби марги фарзандони тоҷик аз дасти таҷовузгарони қирғиз Рӯзи мотами миллӣ эълон карда шавад! Хуни фарзандони тоҷик беарзиш нест!”

Абдуқодир Рустам таъкид мекунад: “Агар ҳукумат ба ин пешниҳод беэътиноӣ бикунад, мо худ ҳар кадом бояд дар хонаҳоямон маросими дуо ба руҳи кушташудагон баргузор кунем! Барномаҳои тафреҳӣ ва рақсу суруди телевизионҳоро тамошо накунем! Ва ба унвони душманонамон нафрину лаънат равона намоем!”

Ҳукумати Тоҷикистон то замони таҳияи ин хабар на танҳо ба ин пешниҳод аҳамияте додааст, балки ҳанӯз расман ба мардум ва наздикону пайвандони қурбониён тасаллият ҳам на гуфтааст.

Аммо Ҳукумати Қирғизистон расман ба мардумаш таъзия гуфта, ҳамаи қурбониёнро фарзандони тамоми қирғизистониҳо гуфта, фардои 19-уми сентябрро Рӯзи мотами миллӣ эълон кардааст.

Бино ба гуфтаи Саидҷаъфар Усмонзода, раиси Ҳазиби демократи Тоҷикистон, дар ҳодисаҳои хунини се рӯзи гушазта ҳудуди 60 нафар аз Тоҷикистон кушта ва даҳҳо нафари дигар захмӣ шудааст ва вазъият дар марзҳои муштараки Тоҷикистон ва Қирғизистон ҳамоно “мурракаб” боқӣ мемонад.

Кумитаи давлатии амнияти миллии Тоҷикистон мегӯяд, ки марзҳои муштараки Тоҷикистону Қирғизистон дар Лахш (Ҷергатол) ҳам ноором шудааст.

Нерӯҳои марзбонии Тоҷикистон мегӯяд, ки имрӯз, 17-уми сентябри соли 2022, соати 11:50 “Қувваҳои мусаллаҳи Қирғизистон бо истифода аз ҳама намуди аслиҳаи вазнини ҷангӣ ҷониби дидбонгоҳи сарҳадии «Сарҳадчӣ»-и Отряди сарҳадии «Лахш»-и Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ Ҷумҳурии Тоҷикистон оташ кушоданд.”

Ба қавли манбаъ, инчунин “новобаста аз мувофиқаи бадастомада, соати 11:10-и имрӯз командири қисми ҳарбии 707-и ВКД Ҷумҳурии Қирғизистон, ки дар бинои собиқ мактаби ба номи Ш. Ғании деҳаи Коктоши ноҳияи Боткен қароргоҳ дорад, бар хилофи талаботи созиши оташбас, худсарона, барои зери тирборон қарор додани  дидбонгоҳи сарҳадии «Душанбе»-и Отряди сарҳадии «Исфара» ва маҳаллаи «Сомониён»-и шаҳри Исфараи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо тамоми намуди силоҳҳо амр додааст.”

Гуфта мешавад Нерӯҳои марзбонии Тоҷикистон ҳамлаҳои имрӯзаи қирғизҳо ба дидбонгоҳҳои марзии Тоҷикистонро “худсарона” хондааст, вале ҷониби Қирғизистон дар ин бора то ҳол расман ҳеч вокунише накардааст. Аммо субҳи имрӯз Содир Ҷабборов гуфта буд, ки “қотеъона аз манофеи миллӣ ҳимоят мекунем ва як сантиметр заминҳои аз ниёгон меросмондаро ба касе намедиҳем.”