Бино ба гузориши тозаи Радиои Озодӣ бозори ба истилоҳ “мардикорон” дар Душанбе, нисбат ба солҳои қаблӣ серодам буда ва нафарони дар онҷобуда розианд ба маблағи кам ҳам бошад кор кунанд то барои хонаводаашон нон бибаранд.

Яке аз корҷӯён ба номи Хуршед Сангов, ки дар яке аз “мардикорбозор”-и пойтахт дар интизори кор будааст, ба Радиои Озодӣ мегӯяд:

“Се-чаҳор рӯз дар ҳамин ҷо омада меистӣ, баъд як кор меёбӣ. Аз рӯзе, ки карантин шуд ва аз Русия муҳоҷирон баргаштанд, дар ин ҷо низ корҷӯён зиёд шуданд. Пештар дар як рӯз аз 170 то 200 сомонӣ кор мекардем, ҳозир 20-30 сомонӣ меёбем. Ҷавононе ҳастанд, ки ба инҷо меоянд, аммо аслан кор намеёбанд.”

Густариши бемории каронавирус ҳазорҳо муҳоҷири тоҷикро дар Русия бекор гузошт.  Бархе аз онҳо ба хотири набудани ҷойи кор ва шароити зиндагӣ Русияро тарк карданд ва ба Тоҷикистон  баргаштанд, зеро дар Русия пардохти маблағи патент ва иҷораи хона барояшон мушкил буд, вале ба Ватан омадаанд боз мушкилтар гаштааст, аз як тараф  набудани ҷойи кор, аз ҷониби дигар арзон будани  рӯзи корӣ зиндагиашонро вазнинтар кардааст.

Баъзе корҷӯён мегӯянд, ки музди корӣ хеле кам шудааст, ба гуфтаи онҳо пештар агар як метри мураббаи деворро ба 10 сомонӣ “шкатурка” мекардаанд, ҳоло аз набудани кору даромад омодаанд ба 6-7 сомонӣ, ҳатто 5 сомонӣ ҳам онро анҷом диҳанд.

Дар баробари зиёд гардидадидани сафи бекорон то ҳол аз ҷониби Ҳукумати Тоҷикистон ягон чорае андешида нашудааст, танҳо Вазорати меҳнат ва шуғли аҳолӣ гуфтааст, дар ин замина барномаеро мавриди баррасӣ қарор додаанд.

Ин дар ҳолест, ки қаблан Ҳукумати Тоҷикистон барномаи зиддибуҳронӣ таҳия кард, ки ба чанд соҳа ва соҳибкорон сабукӣ пешбинӣ намуда буд. Вале чунин бармеояд, ки масъалаи бозгашти муҳоҷирони меҳнатӣ ва таъмин намудани онҳо бо ҷойи кор дар барномаи зиддибуҳронии ҳукумат пешбинӣ нашудааст.

Коршиноси масоили иҷтимоӣ, Шӯҳрат Латифов дар ин маврид ба Радиои Озодӣ гуфт:

“Аввал инро бояд ба назар гирифт, ки дар бозори меҳнати Тоҷикистон чӣ қадар ҷойи кори ба талабот ҷавобгӯй вуҷуд дорад. Мутаассифона, Тоҷикистон чун кишварҳои дигари Шӯравии собиқ ба ин ҳолате, ки пандемия дер давом мекунад, омодагӣ надошт. Ҳоло бояд комиссияе ташкил шавад, ки дар таъмини сокинон бо ҷойи кор барномаи зиддибуҳронӣ дуруст кунанд. Ҳоло дар Тоҷикистон як чунин барномаи коркардшудае барои ҷалби корҷӯён нест. Корхонаҳои хурде, ки ташкил мешаванд, дар вазъи буҳронӣ ниҳоят кам мебошанд ва тавони ба кор таъмин намудани ҳамаи корҷӯёнро надоранд.”

Пас аз хуруҷи бемории COVID-19 ва баста шудани марзҳо вазъияти иқтисодӣ дар аксари кишварҳо, аз ҷумла кишварҳои фақир, ки шаҳрвандонашон бештар ба муҳоҷират мерафтанд, бад шуд.

Аз он ҷумла Тоҷикистон, ки ҳудуди 2 млн шаҳрвандаш дар Русия ва дигар кишварҳо кору зиндагӣ мекунанд, дар ин вазъияти ба вуҷудомада аксарашон ба ҷои кори худ баргашта натавонистанд. Ва ин сабаб шуд, ки сафи бекорон дар кишвар афзоиш ёфта, аз ҳисоби онҳо бозори мардикрон дар пойтахт гарм мешавад.

Аз ин ҳисоб нархи неруйи корӣ дар кишвар низ ба мартоиб поён рафтааст, ки барои нафароне, ки зиндагиашонро аз ин ҳисоб мегӯзарониданд, боз вазнинтар гардидааст.

Додситонии ҳарбии вилояти Хатлон тафтиши парвандаи чаҳор сарбозе, ки дар марги ҳамхизматашон Рамазон Зоиров дар қисми низомии “87740”-и Вазорати мудофиа гумонбар дониста мешуданд, ба анҷом расонидааст. Дар ин бора Радиои Озодӣ хабар дод.

Ин чор сарбоз ба “суистифода аз мақоми хизматӣ, баромадан аз ҳадди ваколатҳои хизматӣ ва вайрон кардани қоидаҳои оиномавии муносибатҳои байниҳамдигарии хизматчиёни ҳарбӣ” муттаҳам дониста мешаванд. Худойназар Ортиқов вакили мудофеи хонаводаи Рамазон Зоиров аз додгоҳ талаб дорад, ки ба парвандаи онҳо моддаи “шиканҷа”-ро низ илова кунанд, чун  ин чор сарбоз Рамазонро шиканҷа намудаанд, то як гуноҳро бар душ гирад, мегӯяд вакили мудофеъ.

Дархости вакили мудофеъ дар додситонии ҳарбии вилояти Хатлон дар ҳоли баррасӣ аст. Рамазон Зоировро соли гузашта ба хизмати ҳарбӣ бурдаанд ва ӯ дар қисми низомии “87740”-и Вазорати дифоъ дар ҳудуди ноҳияи Абдураҳмони Ҷомии вилояти Хатлон хидмат мекард. Ҷасади ӯро моҳи июли ҳамин сол ба хонаводааш дода гуфтанд, ӯ ҳангоми бозӣ бо силоҳ ногаҳон ба худ тир зад ва дар роҳ ба бемористони ҳарбӣ фавтидааст. Аммо волидони Рамазон Зоиров ин гуфтаҳоро рад карда буданд.

Он замон наздикони Рамазон гуфта буданд, ҷасадро ба мо супориданду гуфтанд, ҷасад шуста шудааст ва бояд зуд дафн карда шавад, наздиконаш ӯро дубора шустанд ва диданд, ки аз пушти сар тир хурдааст. Пас аз шикояти волидони Рамазон ба Додситони ҳарбӣ, чаҳор ҳамхидмати ӯ дастгир шуда, нисбати онҳо барои ба марг расонидани Рамазон Зоиров парванда кушода шуд. Агар ин иттиҳомот тасдиқи худро ёбанд, ба сарбозони дастгиршуда аз ҳашт то дувоздаҳ соли зиндон таҳдид мекунад.  

Ҳолати марги ҷавонон дар қисмҳои низомӣ бори авввал нест, ки садо медиҳад. Солона даҳҳо тан аз сарбозони қатории қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон аз вазъияти бади хизмат ва бадрафтории “Дед”-ҳо маъюб мешаванд, ба беморхонаҳо мунтақил меёбанд ва ё ин ки ба ҳалокат мерасанд. Дар бештарин ҳолат мақомот мегӯянд, ки ин сарбозон худ даст ба худкушӣ задаанд.

Масъалаи хидмати ҳарбӣ яке аз мушкилоти муҳими ҷомеаи Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Гарчанде мақомот мегӯяд, талош дорад сатҳи сифат ва шароити мусоидро барои аскарон фароҳам кунад, аммо хабарҳои зуран тавассути “Облава” рабудани наврасон аз бозору кӯчаҳо ва лату кӯб шудани наваскарон аз ҷониби ҳамхидматонашон, ҳатто ба марг оварда расондани онҳо зиёд нашр мешавад. Ба гуфтаи коршиносон ин ва дигар омилҳо сабаб шудааст, ки мардум намехоҳанд фарзандонашонро ба хидмати ҳарбӣ фиристанд.

Инчунин дар Тоҷикистон ба хидмати ҳарбӣ танҳо фарзандони ба қавле мардуми “сатҳҳои поёнӣ” ё мардуми оддӣ мераванд. То ҳол боре нашудааст, ки фарзанди як маснабдор ба хидмати ҳарбӣ рафта бошад.

Оҷонсии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳури Тоҷикистон хабар дод, ки Рустам Раҷабов сармуҳосиби як муассисаи Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиш барои сохтакорӣ ва тасарруфи маблағ боздошт шудааст.

Ба иттилои Оҷонсӣ Раҷабов бо роҳи сохтакории ҳуҷҷатҳои расмӣ дар давраи солҳои 2016-2020 аз ҳисоби зиёд нишон додани музди меҳнати кормандон маблағи умумии зиёда аз 114 ҳазор сомониро аз худ карда, ба давлат зарари калони моддӣ расонидааст.

Нисбати Раҷабов Р.Т. бо моддаҳои 245, қисми 3, банди “а” (азонихудкунӣ ё исрофкорӣ) ва 323 (ғайриқонунӣ додани шиносномаи шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон)- Кодекси ҷиноятии Тоҷикистон парвандаи ҷиноятӣ оғоз шуда, баъди анҷоми тафтиши пешакӣ ба суд фиристода шудааст.

Прокуратураи вилояти Хатлон нисбати майори милатсияи ШВКД ноҳияи Хуросон Исломбек Забирзода дар хусуси даст доштан дар шиканҷаи шаҳрванди дастгиршуда, парвандаи ҷиноятӣ оғоз кардааст.

Айбдоршаванда иттиҳомот алайҳи худро дар мурофиаи ахири додгоҳӣ рад кардааст. Ӯ гуфтааст, ки чаро ҷабрдида танҳо маро дар ёд дораду дигаронро не?

Ин корманди собиқи милитсия аз ҷониби додгоҳи ноҳияи Хуросон бо се модаи КҶ ҶТ – 316 қисми 3 (баромадан аз ҳадди ваклоатҳои мансабӣ), 358 қисми 1 (ғайриқонуни дастгир ё ҳабс намудан), 346 қисми 3 (дидаю дониста расонидани хабари бардурӯғ)  тӯли як моҳ аст, ки парвандаи ҷиноятиашро баррасӣ дорад. Хабар додааст, Азия-плюс.

Дар таърихи 24 апрели соли 2020 сокини ноҳияи Хуросон Маҳмадмумин Муминов, ки ба ҳайси гумонбар дар содир кардани ҷинояти дуздӣ ба ШВКД – и ноҳия оварда шуда буд, аз ошёнаи дуюми бинои ШВКД ба поён афтода, дар натиҷа ҳарду пояш шикаст.

16 июл Милопар Бандишозода, муовини прокурори вилояти Хатлон  дар нишасти матбуотии гуфта буд, майор Исломбек Забирзода дар вазифаи нозири Хадамоти пешгирии ҳуқуқвайрокунӣ байни ноболиғон ва ҷавонони ШВКД-и ноҳияи Хуросон аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ баромада, ғайриқонунӣ як сокини ноҳияро дастгир кардааст.

Ҳамчунин Забирзода як сокини дигари ноҳия Шаҳбоз Юлдошевро маҷбур мекунад, ки нишондод бидиҳад дар ҷинояти мазкур бо Маҳмадмумин Муминов ҳамроҳ будааст.

Ба тафсилоти порократураи вилояти Хатлон Исломбек Забирзода М.Муминовро дастгир карда, соати тахминан 20:30 ба ШВКД дар ноҳияи Хуросон овардааст. Исломбек Забирзода дар утоқи хизматияш ба шиканҷаи М.Муминов шуруъ карда давоми се соат ӯро мавриди лату куб қарор медиҳад. Муминов ба ин лату кӯб тоб наоварда ба ҷинояте, ки содир накардааст иқрор мешавад.

Ба гуфти Милопар Бандишозода Забирзода то субҳ Муминовро ғайриқонуни дар ШВКД нигоҳ медорад. Муминов ба лату куби беохир тоб наоварда рӯзи 24 апрел худро аз ошёнаи дуюми бинои ШВКД ба замин мепартояд, ки дар натиҷа ҷароҳатҳои ҷисмони мебардорад. Муминовро ба беморхонаи марказии ноҳия бурда мехобонанд. Ва нисбати Исломбек Забирзода санҷиши хизматӣ оғоз карда мешавад.

Маҳмадмумин Муминов  ҷабрдида рӯзи 27 август, дар рафти яке аз мурофиаҳои додгоҳӣ вобаста  ба ғайриқонунӣ дастгир шуданаш ва мавриди лату куб қарор гирифтанаш чунин изҳор доштааст:

“Рӯзи дигараш Исломбек Забирзода аз утоқи кориаш берун рафт ва як ҳамкораш, ки дар онҷо буд Шаҳбоз Юлдошевро пурсида истода буд. Ман дигар тоқати лату кӯбро надоштам ва розӣ будам бимирам, аз он ки боз ҳамаи инро таҳамул кунам. Ман аз ин ҳолат истифода бурдам ва аз тиреза худро ба замин партофтам. Якчанд корманди милитсия маро бардоштанд, духтур даъват карданд, ки ба ман як сӯзандору гузаронданду баъдан ба беморхонаи марказии ноҳия бурданд. То имрӯз ман табобат гирифта истодаам”,- гуфтааст Муминов.

Исломбек Забирзода ҳамаи итиҳомоти  нисбаташ  ироа гардидаро рад карда ҷабрдидаро дуруғгӯ гуфтааст.

“Ман наметавонистам то саҳар дар утоқи кориям нигоҳаш дорам. Навбатдори шуъба баъди анҷоми кор тамоми утоқҳои кориро хабар мегирад ва намегузорад, ки дар утоқҳои корӣ касе бимонад. Он гунае, ки ҷабрдида мегӯяд, ки ман латукӯбаш кардаам бояд зинда намемонд. Ман як чизро намефаҳмам чаро ҷабрдида ва наздиконаш танҳо манро ба ёд доранду дигаронро не. Чӣ танҳо ман дар ёдашон мондаам?”, суол гузоштааст Забирзода.

Дар баробари ишораҳои Забирзода, дар мавриди ғайри ӯ даст доштани дигарон, то ҳол беҷавоб модааст.

Гуфта мешавад Додгоҳи ноҳияи Хуросон баъди як  ё ду мурофии дигар ҳукми Забирзодаро эълон хоҳад кард.