Сокинони назди марзӣ аз ҳолати сарҳад ва омодагии ҳарбии қирғизҳо хушбин нестанд ва касе гуфта наметавонад, ки ҳуҷуми навбатии Ташиев кай сурат мегирад. Барои минтақаҳои баҳсӣ он тараф истад, аз хонаҳои истиқоматиашон, ки дар замини аҷдодиашон бунёд кардаанд, хавотир шудаанд. Чунки онҳо вазифаи шаҳрвандиашонро адо карда, хоки Ватанро ҳифз менамоянд, аммо Ятимов бо лашкариёнаш ҷавонони боғайратро таҳдид менамоянд ва баъзеашонро душман эълон намуда, ба ҳабс мегиранд. Инчунин бо қирғизҳои пагондор ҳамкори намуда, муҳофизони Ватанро ба онҳо таслим менамоянд.
Парлумони Қирғисистон бошад, дар мавриди силоҳ додан ба сокинони наздимарзӣ лоиҳа омода карда, ба бошандагони маҳаллаҳои назди сарҳадӣ имтиёзҳо медиҳад. То ин ки шаҳрвандонашон минтақаҳои баҳсиро тарк накунанд ва мансабдорон дар музокирот ва масъалаҳои марзӣ аз онҳо истифода карда тавонанд.
Яке аз шикастҳои дигари ҳукумати Раҳмонуф ин мағлубият дар фазои итилоотӣ мебошад ва дар замони ҷаҳонишавӣ ҳар давлате аз ин восита беҳтар истифода намояд, агар золим ҳам бошад худашро мазлум намоиш дода метавонад. Ятимов дар низоъҳои сарҳадӣ хомӯширо пеша намуда, ба шаҳрвандону воситаҳои ахбор маълумот намедиҳад, чунки худро аз Милату Ватан боло ҳисобада, нафари аввал буданашро ба намоиш гузоштан мехоҳад.
Баръакси мансабдорони мо тарафи Қирғизистон дар хабаррасонӣ ба шаҳрвандонашон ва дар ҳамкорӣ бо воситаҳои ахбори дохилӣ ва расонаҳои ҷаҳонӣ моҳирона истифода намуда, ду ҳуҷуми мусаллаҳонаи аз тарафи худашон анҷомшударо, ба сарҳадбонон ва шаҳрвандони мо бор карда, аз об хушк баромаданд ва муваффақ ҳам шуданд. Имрӯз дар расонаҳои хабарии ҷаҳонӣ ба ҳар забоне маълумот дар мавриди низоъҳои сарҳадии Тоҷикистону Қирғизистон гирифтан хоҳед, тарафи мазлум қирғизҳо ва ҳуҷумкунандагон тоҷикҳо тасвир шудааст. Ин ҳам яке аз сад далелҳои ноуҳдабароӣ ва корношоямии ҳукумати Раҳмонуфро исбот менамояд.
Хулоса, яке аз сабабҳои асосии ҳал нашудани низоъҳои сарҳадӣ, дар ҳукуматҳои ҳар ду тараф нуҳуфта аст. Маълум мешавад нооромиҳо ба манфиати нафарони ҷоҳталаб буда, ҳаёти сокинон барои онҳо қимате надорад. Шаҳрвандони оддӣ ба ҳалокат мерасанд ва хонаҳояшон валангор мешавад, аммо дар вохӯриҳо мансабдорони ҳарду тараф бо табасум якдигарро ба оғӯш мегиранд, гӯё мушкиле ва хасорате вуҷуд надорад. Ятимов аз бадмастии Раҳмонуф ва ҳодисаҳои марзӣ истифода намуда, мавқеъашро барои расидан ба курсии президентӣ мустаҳкамтар менамояд ва мушкилиҳои дохили кишварро ба дигар тараф кашонидан мехоҳад. Ташиев ҳам низоъҳоро фурсат шумурда, барои нафари аввали Қирғизистон шудан ва худро қаҳрамон вонамуд кардан, амалҳои иғвогаронаро болои мардумони наздисарҳадӣ анҷом медиҳад.
Вазирони корҳои хориҷии кишварҳои узви Созмони Ҳамкориҳои Исломӣ дар ин нишасти худ мавзуъҳои муҳим барои олами ислом, аз ҷумла масъалаи Афғонистону Яман ва Фаластинро мавриди баҳсу баррасӣ қарор дода, дар бораи вазъияти Украина ва ҳамлаи низомии Русия ба он табодули назар хоҳад кард.
Раисҷумҳури Амрико Ҷо Байден бо ибрози нигаронӣ гуфта, ки дар ин рӯзҳо раисҷумҳури Русия Владимир Путин ноком шудааст ва ин таҳдиде бар шиддат гирифтани авзоъ хоҳад шуд.
Ҷо Байден рӯзи душанбе дар як мизи гирди тиҷорӣ гуфт, раисҷумҳури Путин ба далели шароити ҷанг дар Украина ва таҳримҳо ҳолати равонии хуб надорад ва “гирифтор” шудааст, ки ин масъала хатари истифода аз силоҳи кимёӣ ва биоложикро афзоиш медиҳад.
Раисҷумҳури Амрико бар ин бовар аст, ки Русия барои як “занги хатари сохтагӣ” омода мешавад. Ӯ мегӯяд: “Русия мехоҳад бигӯяд, ки Украина дорои силоҳҳои кимёӣ ва биоложик аст. Хеле равшан аст, ки ӯ мехоҳад аз ин навъи силоҳҳои алайҳи Украина истифода кунад”.
Русия иддао дорад, ки Украина силоҳҳои кимёӣ ва биоложик дорад ва инро барои худ хатар эҳсос мекунад. Аммо Амрико ва кишварҳои ғарбӣ бар ин назаранд, ки Русия дар ҳуҷум бар Украина ба хостаҳояш чандон муваффақ нашудааст ва бо ин иддаояш эҳтимол аз силоҳҳои кимёӣ ва биоложик дар Украина истифода мекунад.
Таҳлилгарони масоили низомӣ бар ин назаранд, ки дар ҳолати истифодаи Русия аз силоҳҳои кимёӣ дар Украина даргириҳо шиддат гирифта, доираи ҷанг васеътар хоҳад шуд.
Аз парвозҳои ба таъхирафтода, танҳо имрӯз, 22-юми март, ду парвоз ба Маскав анҷом шуда, парвозҳои боқимонда ба Маскав, Екатеринбург, Уфа, Челябинск ва ғайра боз ба таъхир афтодаанд.
Бино ба маълумоти онлайн-таблои фурӯдгоҳи Жуковский, дар ду рӯз аз 21 то 22-юми март 6 парвози ширкати “Уралские авиалинии” танҳо аз Маскав ба Тоҷикистон ё баръакс лағв шудааст. Ин парвозҳо ба Кӯлоб, Душанбе ва Хуҷанд буданд.
Инчунин парвози ҳавопаймоҳои ин ширкат барои 22-юми март аз шаҳрҳои Ростови лаби Дон, Екатеринбург, Сочи ва ду парвоз аз Маскав ба Душанбе ва аз Челябинск, Екатеринбург, Ростови лаби Дон ва Минералние Води ба Хуҷанд бекор шудаанд.
Умедҷон Лолаев, намояндаи ширкати “Уралские авиалинии” дар Тоҷикистон дар суҳбат бо Радиои Озодӣ гуфт, бар асоси таҳримҳо ҳавопаймоҳое, ки дар ҳудуди Аврупо сабт шуда буданд, аз парвоз мондаанд ва аз имрӯз ҳавопаймоҳоро дар Русия аз нав сабтином мекунанду дигар таъхир намешавад.
Аммо мардум, ки ҳоло дар фурӯдгоҳҳои Тоҷикистону Русия қарор доранд, аз ширкат талаб доранд, ки дар зудтарин парвоз онҳоро ба ҷойҳои худ баранд ё пулҳояшонро баргардонанд.
Ёдовар мешавем, ки баъд аз ҳамлаи Русия ба Украина, кишварҳои аврупоӣ алайҳи Маскав таҳримҳои сахт ҷорӣ карданд. Бар асари ҷорӣ шудани таҳримҳо даҳҳои ширкатҳои пурнуфузи ҳавопаймоӣ бозори Русияро тарк карданд, ки ин боиси халал дар реҷаи парвозҳои Русия шудааст.
Ин ниҳоди байналмилалӣ гуфтааст, ки дар соли ҷорӣ ба 12 миллион нафар дар Афғонистон кумак кардааст ва ҳоло будҷаи он ба охир мерасад ва имкони идомаи кумакҳо хеле кам аст.
Ба гуфтаи масъулони БҶҒ, шумори гураснагон дар Афғонистон то аввали моҳи марти имсол ба 23 миллион расидааст, дар ҳоле ки ин шумора то январи соли 2021 14 миллион гуфта мешуд.
Дар ҳамин ҳол коршиносон ва таҳлилгарони тоҷик низ бар ин назаранд, ки пас аз таҳаввулоти авзоъ дар Украина на танҳо шароити иқтисодии Афғонистон рукуд мекунад, балки Тоҷикистонро низ гаронии шадид ва мушкилоти иқтисодӣ таҳдид мекунад.
Суҳбати коршиносӣ бо Аюб Эгамов, иқтисоддони тоҷик
Аюб Эгамав иқтисоддони тоҷк ва таҳлилгари масоили иқтисодӣ дар мусоҳиба ба Аздо тв гуфт, дар натиҷаи таҳримҳои шадиди Ғарб алайҳи Русия аксари ширкатҳои бузурги ҷаҳонӣ бозори Русияро тарк карданд, ки ҳар кадоми он ҳазорҳо ҷои корӣ таъмин карда буданд, рафтани онҳо зарба ба будҷаи Русия мезанад, ки зарари он мустақим ба буҷаи Тоҷикистон мерасад. Чун агар муҳоҷирони мо дар Русия бекор монанад, албатта зарари он ҳам ба будҷаи кишвар ва ҳам ба будҷаи оилавияшон хоҳад расид.
Имрӯз, 21-уми марти соли ҷорӣ Эмомалӣ Раҳмон дар маросими ифтитоҳи оромгоҳи рамзии Ҳазрати Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ дар ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ гуфт: “Ҷалолиддин Муҳаммад ибни Баҳоуддин Муҳаммад ибни Ҳусайн Хатибии Балхӣ, соли 1207 дар ноҳияи Вахши Тоҷикистон таваллуд шуда, яке аз бузургтарин олимон ва шоирони равияи тасаввуфи халқи тоҷик аст.”
Пеш аз ин бо дастури Эмомалӣ Раҳмон як қабза хок аз мақбараи аслии Ҷалолиддини Балхӣ аз Туркия ба Тоҷикистон оварда буданд ва дар масоҳати 50 метри мураббаъ барои Ҷалолиддин Балхӣ дар ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ оромгоҳи рамзӣ бунёд карданд.
Котиботи Матбуоти Президенти Тоҷикистон дар бораи ҷузъиёти ин мақбара мегӯяд, ки он дар ҳудуди “Гулгашти Балхӣ” ҷойгир буда “дар масоҳати 50 метри мураббаъ бунёд гардида, деворҳои он бо нақшу нигори қадима, ки ба давраи зиндагии шоир хос аст, оро ёфтааст. Баландии бино 5 метр буда, корҳои бунёдӣ аз ҷониби сохтмончиёни ватанӣ анҷом дода шудааст. Роҳрав ва саҳни оромгоҳ бо тахтасангҳо зебо гардонида шуда, гулу буттаҳои ороишию сояафкан аз қисматҳои сабзкории оромгоҳ ба ҳисоб меравад.”
Гуфтанист, ин бори аввал нест, ки дар Тоҷикистон барои яке аз адибони шинохтаи миллат мақбараи маҷозӣ ва ё оромгоҳӣ рамзӣ бунёд мекунанд, балки дар гузаштаи на чандон дур дар шаҳри Хуҷанди вилояти Суғд низ мақбараи Камоли Хуҷандӣ сохта шуда буд.
