Раисҷумҳур, ки худ идеологи сиёсати “омӯхтани забони хориҷӣ” аст, чанд забони хориҷиро медонад? Ҳаддиақал ӯ забони форсиеро, ки имрӯз барои ҳукуматдорони мо хориҷӣ ҳисоб мешавад, хонда метавонад?

Раисҷумҳури Тоҷикистон чун ҳамасола дар охири соли 2021 низ паёмашро ба Парлумони кишвар ироа кард. Дар ин паём, ки Президент ба унвони як коршиноси аршад факту арқом ва далоилеро матраҳ мекунад, воқеан, афкори солим ва қобили қабулу ҷонибдорӣ зиёданд, аммо боз ҳам масоиле ҳастанд, ки баъзе аз суолотеро халқ мекунад. Зимнан, тайи як матлаб наметавон кулли бахшҳое аз паёмро баррасӣ кард, бинобар ин, феълан ба ҳадаф наздик шудан ҳам ба манфиати мосту ҳам расидан ба қадри фурсати хонанда.

Моҳи декабри гузашта Эмомалӣ Раҳмон дар паёми ахираш ба яке аз мавзуоти муҳим, маориф, вазъи таълиму тадрис ва ҳамчунин забондонии мақомот таъкид кард, ки то ҷое ин масъала низ ба омӯзишу парвариш гиреҳ мехӯрад. Ӯ гуфт, баъзан ҳуқуқшиносҳову иқтисоддонҳоеро, ки ба кор дар вазорату идораҳо қабул мешаванд, мепурсад, кадом забони хориҷиро медонанд. “Намедонанд.”

Ҳамчунин хабаргузории “Спутник” навишт, Президент ба мавзуи забономӯзии хонандагону омӯзгорон дахл карда гуфт, бояд ҳар як омӯзгор ба ду забони хориҷӣ – русӣ ва англисӣ ҳарф зада тавонад. Ба навиштаи ин хабаргузорӣ, ӯ таъкид кард, новобаста аз фанни дарсдиҳӣ муаллим бояд ақалан бо ин ду забон суҳбат карда тавонад.

Аз нигоҳи назарӣ, чунин як андеша фикри баде нест, балки қобили дастгирӣ аст. Вале ин сиёсат ҳаддиақал аз соли 1998 пайгирӣ мешавад, вале он то ҳол дар сутуҳи болоии ҳукумат татбиқ нагаштааст. Ҳанӯз ҳамон солҳо аз ҷониби Раисҷумҳури Тоҷикистон ташвиқоте сурат мегирифт, ки бояд ба омӯзиши забонҳои хориҷӣ рӯ овард. Аммо ин барнома барои Ҳукумати Тоҷикистон номуваффақ будааст. Агар не, барои мисол, худи Раисҷумҳур, нафаре, ки идеологи ин сиёсат аст, чанд забони хориҷиро медонад? Ҳаддиақал ӯ забони форсиеро, ки имрӯз барои ҳукуматдорони мо хориҷӣ ҳисоб мешавад, хонда метавонад?

Тоҷикистон як давлати мустақил аст ва муҳимтарин нишони истиқлол таҳаққуқи арзишҳои миллист. Аммо забони тоҷикӣ, муҳимтарин арзиши миллӣ дар кишвар дар кадом поя аст? Чаро ҳич мансабдоре болои омӯзиши забони тоҷикӣ тамаркуз намекунад? Оё кулли мансабдорони тоҷик забони тоҷикиро ба қадри кофӣ медонанд? Ҳаддиақал онҳо метавонанд бо як эронӣ ва афғонистонӣ бидуни мутарҷим суҳбати тахассусӣ кунанд? Ҳол он ки бидуни донистани забони тоҷикӣ балад шудан бар дигар забонҳои хориҷӣ ғайриимкон аст. Далели дигари надонистани забони тоҷикӣ дар Тоҷикистон ва қадр нашудани забони давлатӣ дар кишвар он аст, ки бо гузашти 30 сол аз истиқлол ҳич китоби мукаммал (ба истиснои кутуби дарсии макотиби ҳамагонӣ)-е барои омӯзиши забонҳои хориҷӣ, бахусус англисӣ ва арабӣ бо забони тоҷикӣ мунташир нашудааст ва забономӯзони мо аз кутуби русӣ дар ин бора истифода мекунанд. Раисҷумҳури муҳтарам, ки ҳамеша таъкид бар шукргузорӣ аз истиқлол мекунанд, аз ин қазия хабар дорад? Ин чӣ гуна истиқлол аст, ки ҳатто забономӯзии мо аз тариқи манобеи русӣ сурат мегирад?

Раисҷумҳури Тоҷикистон дар ҳоле бар забономӯзӣ шиор медиҳад, ки сатҳи забондонии кобинаи ин ҳукуматро вазири маорифи собиқи Ҳукумат Нуриддин Саидзода чанд соле қабл ба намоиш гузошта буд. Навори суханронии ӯ бо забони русӣ ба шабакаҳои иҷтимоӣ роҳ ёфт ва мунҷар ба мабоҳиси зиёде шуд. Ҳатто иддае аз корбароне пайдо шуданд, ки ба ҷонибдорӣ аз вазири собиқ садо баланд карданд, ба ин далел ки Тоҷикистон кишвари мустақил аст ва донистани забони русӣ барои як вазири тоҷик шарт нест.

Аз ин манзар бояд вориди қазияи мазкур шуд, ки Нуриддин Саидзода кадри замони Шӯравӣ аст. Замоне ки ӯ дар мактаби миёна, донишгоҳ таҳсил ва дар артише хидмати сарбозӣ кардааст, ки забони русӣ он ҷо аз мақоми хоссе бархурдор буд. Он замон забони русӣ забони давлатӣ буд, агарчи заминаи қонунии он фароҳам набуд, аммо аз соли 1938 то соли 1989 дар саросари Иттиҳоди Шӯравӣ забони русӣ ҳукмронӣ мекард. Бинобар ин, оддитарин марди тоҷике, ки дар даврони Шӯравӣ хидмати сарбозӣ кардааст, забони русиро медонад. Хеле дарсади ками онҳо ин забонро намедонанд. Дар чунин ҳол вақте вазири муҳтарам забони давлатиро намедонист, чӣ тур тавонист дар он замон касби илм кунад? Ба кадом далел ин доктори улуми фалсафа тавонист дар замон ва масире гом бардорад, ки бидуни донистани забони русӣ тай кардани он пайроҳа имконнопазир буд? Ҳамчунин ӯ чӣ гуна тавонист вазир шавад? Магар ҷаноби Раҳмон ӯро ба маснади вазирӣ таъйин накарда буд? Агар Нуриддин Саид як кадри замони истиқлол мебуд, ин суолҳоро матраҳ намекардам, зеро дар даврони истиқлол вазъ дигар аст, аммо тавре дар боло гуфтам, вазири собиқи маориф дар замоне сабзида буд, ки донистани забони русӣ яке аз аркони муҳими ин сабзиш маҳсуб мешуд.

Яъне таъкиди Раисҷумҳур ба донистани ҳадди ақал ду забони хориҷӣ як сухани подарҳаво ва умуман дар Тоҷикистон безамина аст. Ҳич нафаре ҳам пушти ин суханҳо намегардад ва онҳоро худи Раисҷумҳур ҳам фаромӯш мекунад. Агар чунин набуд, ин сиёсат, ки тавре дар боло гуфтам, аз соли 1998 дунбол мешавад, ҳадди ақал дар нисбати мансабдорони раддаҳои болоии Ҳукумат татбиқ мешуд ва нафаронеро рӯи кор меовард, ки ду забони хориҷиро медонистанд. Зимнан, тайи ин солҳо Раисҷумҳур дар баробари забони русӣ як забони дигарро низ ёд мегирифт.  Ё Шумо бовар доред, ки Асалдуллоҳ Раҳмонов бо ду забони хориҷӣ суҳбат кунад?

Дигар эроде, ки Раисҷумҳур дар ин замина матраҳ кард, усули куҳнаи таълим буд. Ин воқеият дар Тоҷикистон ҷо дорад. Аммо як муаллим дар танҳоӣ метавонад таҷаддудгаро бошад? Барнома ва кутуби таълимиро кӣ таҳия мекунад? Чаро барои ин кор танҳо муаллим, муҷрии дастуроти Вазорати маориф ва илм интиқод мешавад?

Дуруст аст, ки Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон дар шаҳру навоҳии кишвар бахш дорад ва ин бахшҳо макотибро назорат мекунанд. Вақте нозири маориф меояд, агар муаллим конспект надошта бошад, гап мешунавад. Ин конспект бозмонда аз даврони Шӯравӣ аст, ки раванди дарс дар он таҷассум шудааст. Кулли муаллимон бояд онро дошта бошанд ва низ доранд, аммо аксари шогирдони онҳо дар мактаб ба ҳадди кофӣ савод надоранд. Вале бо вуҷуди ин конспект аз тарафи бахши маориф тақозо мешавад. Ҳамин гуна таҳияи барномаҳо танҳо барои ҳисобот аст, ки бар асоси он сатҳи савод коҳиш меёбад, аммо ба гуфтаи Раисҷумҳур, бар асоси он мадраки фориғуттаҳсилӣ медиҳанд.

Имрӯз дар баробари он ки Тоҷикистон ба камбуди муаллимони соҳибтахассус рӯ ба рӯст, омӯзгорони мактаб аз тарафи мақомот сӯистифода мешаванд. Либоси мактабиро аз тариқи онҳо ба фурӯш мегузоранд. Ин бизнеси кист? Чаро мақомоти марбути мубориза бо фасод инро намебинад? Соли гузашта ҳар як муаллими ноҳияи Панҷ барои сохтмони бинои бахши ҲХДТ дар ин ноҳия ба маблағи 40 сомонӣ “хайри маҷбурӣ” дод. Президент аз ин кор хабар дорад? Рисолати омӯзгор тадрис дар мактаб аст ё иҷро кардани “сиёсати хирадмандона”-и ҲХДТ, ҳатто бинои сохтан барои он?

Моҳи сентябри соли гузашта Нуралӣ Собирзода, муовини вазири маориф ва илми Тоҷикистон дар суҳбат бо расонаҳо изҳори нигаронӣ карда буд, ки муаллимон тарки касб мекунанд. “Ҳоло бо вуҷуди мушкилоти зиёд як масъалаи дигар пеш омадааст. Шуморе аз омӯзгорон аз кор рафта истодаанд. Барои мо ин проблемаи калон шуда истодааст”, – навишта буд радиои “Озодӣ” аз номи ӯ. Ман гумон доштам, Раисҷумҳур дар паёмаш сари ин масъала, тарки кор кардани омӯзгорон тамаркуз хоҳад намуд, аммо ба истилоҳ дар ин масъала мижжааш хам нахӯрд, балки айбро боз бар дӯши касон – муаллимоне вогузор кард, ки онҳоро мақомоти кишвар, кормандони бахшҳои мубориза бо фасоди молӣ, молия, маориф, мудирони макотиби ҳамагонӣ, андоз, ҲХДТ мисли гов медӯшанд. Пас чӣ гуна ин соҳа рушд кунад? Ба суханронии Раисҷумҳур бовар кунем ё ба бозор табдил шудани мактаб?

Дар фароварди матлаб бояд гуфт, баррасиҳои Раисҷумҳур яктарафаанд ва он тавре сухан мегӯяд, ки гӯӣ як коршиноси мустақил аст, на раиси Ҳукумат. Яъне ҷаноби Раҳмон худро аз тамоми камбудиҳо канор мекашад ва масъулиятро болои шонаҳои касоне мегузорад, ки эшон аслан имкони тағйир додани вазъи мавҷудро надоранд. Ба ибораи дигар ӯ ҳамеша мехоҳад дигаронро ба унвони омили бадбахтии миллат муаррифӣ намояд ва аз худ мӯсичаи бегуноҳ тарошад, аммо дар асл ҳамаи ин нокомиҳо аз сиёсатҳои “хирадмандона”-и ӯ сарчашма мегиранд, маҳз аз забономӯзӣ. Хонандагони макотиб ва донишҷӯён забон меомузанду кишварро тарк мекунанд, дар Ватан кор пайдо карда наметавонанд ва агар тавонанд ҳам бо он маоши ночизе, ки мегиранд, ҳамчун ҷавони коргар наметавонанд шароити зиндагии муносиб дошта бошанд, бинобар ин кишварро тарк мекунанд.

Ахиран Раисҷумҳур Парлумонро муваззаф кард, то барномаи ислоҳи соҳаи омӯзишу парваришро омода намояд, ки ба эҳтимоли зиёд ин барнома ҳам ба мисли барномаи таҷҳизи макотиб бо компютер пиёда мешавад. Барномаи мазкур яктарафа иҷро шуд. Макотиб бо компютер муҷаҳҳаз шуданд, аммо на ҳамаи онҳо муаллими ҳирфаӣ доранд, ҳамчунин компютер бе барқ рӯшан намешавад. Бинобар ин бо вазъе, ки Тоҷикистон дорад, ин ислоҳоти омӯзишу парвариш ба ҳамин шева сурат мегирад, гумон накунам, мушкилеро ҳал кунад. Аммо дар ин пай, албатта, гунаҳкор донистани ҷомеа дар нокомии “сиёсатҳои хирадмандона” идома хоҳад дошт, то асрори ақибуфтодагии ҳукумат ва мағзҳои ақими он барои тамоми ҷомеа ошкор нашавад.

Дарвеши Кӯҳистонӣ

Аз Идораи сомона: Матолибе, ки дар гӯшаи “Блоги Шумо” ба нашр мерасанд, назари шахсӣ ва ё таҳлили муаллифон буда, баёнгари мавқеи “Аздо тв” нестанд.

Агар Қирғиз аз Туркҳо ҳавопаймои Байракдор оварда аст, мо аз онҳо Бурак овардем.

Бознашр аз саҳифаи фейсбукии Ibrohimi Saidnuriddin

Хонандаи гиромӣ!

Гумонат наравад, ки дар Душанбе метро ё трамвай сохта бошанд ё маркази омӯзиши микробиологие таъсис додаанд ва ё дастгоҳҳои муосиру бузурге барои омӯзишҳои физикӣ насб кардаанд. На, чунин нашуда аст.

Ҳатто гумон макун, ки мушкилии транспорт ё нархи бозорҳо дар пойтахт ҳал шуда асту мардум роҳат шудаанд.

На ин шуда асту на он, балки дар пойтахт ресторани “боҳашамат”-и Бурак кушода шуда аст.

Мо миллати бузургу шариф, бо маҳорати нодир, кофта кофта як туркро ёфта овардем, ки таоми хуб мепазад.

Мо аз мардуми Дубаю Истамбулу Порис чӣ камӣ дорем?!

Бало ба паси марзу мардумони марзӣ.

Бало ба паси муҳоҷирони беҳуқуқи тоҷик.

Муҳим Бурак бошаду меъда пур шавад.

“Бурак ба миллат муборак бошад!”

Агар Қирғиз аз Туркҳо ҳавопаймои Байракдор оварда аст, мо аз онҳо Бурак овардем.

Қирғизи бекалла фикри ояндаи дур мекунаду омодагӣ мегирад. Намедонад, то он оянда кӣ ҳасту кӣ нест, мо “аҳли ҳикмату хирад”-ро бубин меъда пур мекунем ва бо Бурак селфӣ мегирем.

Вақто дар миллате меъда муҳимтар аз майна, шикам муҳимтар аз шарафу иззат, ғуломӣ одату табиат мегардад, ҳол чунин мешавад.

Кош мо аз тукрҳо (ки ҳамеша зиёиёну рӯзноманигоронамон ин миллатро мазаммат мекунанду онҳоро одам ҳам ҳисоб намекунанд) кош аз онҳо на пухтани таому хурдани он, балки истеҳсол, ихтироъ, кору меҳнат ва иззату ғайрату шаҳомат… меомӯхтем.

Як турк агар дар дуртарин нуқтаи олам, намегӯям кушта шавад, балки андак озор бубинад, сафорати Туркия он кишварро ба по мехезонад.

Агар фарде аз миллати турк дар кишвари ғайре бемор шаваду бетаваҷҷӯҳ монад, Туркия барояш тайёраи хос равон карда ӯро ба ватан меорад.

Аммо ҷаноби тоҷик, ки замоне тоҷдор буд дар худи ҳамон лаҳза ки ирзу номуси миллат поймол мегардад, муҳоҷирони миллат дастаҷамъона дар вагоне, ё хонае, ё ҷангале, сузонда кушта мешаванд, боқимондаи миллат дар пойтахт бо кушода шудани ошхонаи Бурак ба рақсу бозӣ машғуланд.

Гӯё миллати тоҷик замини хушки солҳо обро надидае буд, ки борони Бурак омаду онҳоро сероб карда бошад, ки то ин ҳад фараҳу шодӣ ба вуҷуд омада аст.

Тақлид вабои бад аст. Вақто дар Дубаю дар Маскав кушода шуда аст, пас бояд дар Душанбе низ кушода шавад.

Монанди тақлиди мусалмоне, ки сагдории рус ё франсузеро дида ба худ саге мегираду барои таому шустану давои он пул сарф мекунад, дар ҳоле, ки холааш ё аммаш ё ҳамсояаш бемор асту ба таому дору муҳтоҷ аст.

Агар ҳоли миллат чунонест, ки ҳама хурду бузург медонад… ҳатто пиразанҳо пушти дари дуконҳои Маскав дар он сардӣ дар ҷустуҷӯи коранду модарон илова бар бозори кории занон дар ватан, боз дар базаҳои мевафурӯшии Маскав бозори кор ташкил кардаанд…Магар равост, ки “ҷавонмардон”-и миллат ба кушодашавии ошхонае дар лаҳзаҳои мусибати миллӣ ва поймолшавии марзу буму ирзу номус чунин шодӣ кунанд?!

Кош мо дар пойтахт кадом як мутафаккири ҷаҳониро меовардем, ё ягон физику химику ихтирохгареро меҳмон мекардему бо ӯ бо ифтихор акс мегирифтем.

Ҳоло аз омадани кадом олим, муфассир, муҳаддис ва ё қории ҷаҳонӣ намегӯям, зеро диндорӣ дар ин ватан ҷиноят маҳсуб аст, вале вақто аз дин ҳам дур шуда истодаем, лоақал дунёро ба даст орему фикру ҳавасу шодиву ҳимматамон аз ҳадди шикам фаротар бошад.

Онгоҳ маҳфилу шодиву фараҳ ҳалол аст, ки лоақал аз бист руси ваҳшие, ки муҳоҷири моро сар мебурад, яктои онро ба додгоҳ кашем ва барои муҷозоти ӯ пирӯзӣ ба даст орем.

Магар намедонем?! Ҳамон пулҳое, ки дар пойтахт чарх мезанаду мо бо он дар ошхонаи Бурак шишта таом мехӯрем, самари заҳамати муҳоҷир аст.

Аммо чун дирӯз наворе паҳн мегардад, ки русе ваҳшиёна пои палиди худро ба сари муҳоҷири тоҷик гузошта ӯро бо корд мекушад, ва фардои он рӯз шодиву фараҳ дар пойтахт дар фалак асту бо Бурак бо ҳавас селфӣ гирифта мешавад, кадом навъ ҳарфе метавонад ин ҳоли табоҳи миллатро баён кунад?!

Ҳеҷ касе зиддӣ кушодашавии ошхонаву ҳаммому боғу бустон… нест. Ин чизҳо дар ин аср аз китобхонаву масҷиду мактаб муҳимтар шудаанд.

Ҳеҷ оқиле дар ин асри моддиёт, ки ошпаз аз физику химику табибу ҳакиму фақеҳ…муҳимтару қадраш болотар шуда аст, дар асре, ки як соата даромади сарояндаи нимбараҳнаи беҳунари беҳаё аз як моҳа даромади профессори донишггоҳ бештар шуда аст ва тафреҳи нафсу пурсозии шикам ҳадафи муҳимтарини мардум гашта аст…ҳеҷ кас зидди ошхонакушоӣ нест, вале иддае зидди аз даст додани шарафу шаҳомату номуси миллӣ ҳастанд.

Бигзор ошхонаи Бураку боз Нусрат ҳам кушода шавад, аммо набояд кушодашавии ошхонаеро чун ихтироъи ҳавопаймое дониста то ин ҳад табли шодӣ занему ҳамаҷоро пур аз акс кунем.

Беҳтарин дастовард дар пойтахт он аст, ки мо сокинон ба рӯзе расем, ки пушти деворҳои зиндонҳои он, ки ҳамарӯза ба наздаш мегузарем, шахсони бегуноҳро набинем ва ё дар фурӯдгоҳи он тобутҳои муҳоҷир пешвоз нагирем ва ё лоақал камтар бубинем.

Беҳтарин дастоварди пойтахт ин аст, ки дар фурӯдгоҳи он модарону хоҳарони рӯ ба муҳоҷирати корӣ овардаро, ки бо тифлаконашон бо ҳасрату ашк видоъ мегӯянд, вонахурем.

Дастоварде, ки мебояд ба он ифтихор кард, он аст, ки мо барои ҷавонони боистеъдоди миллат, ки имкон дорад аз онҳо танҳо ошпазе чун Бурак не, балки муҳандису ихтироъгару барномасозу химику физик созем, барои онон дар пойтахти ватанашон шароити таҳсилу зисти шоистае фароҳам намоем.

Дастовард он аст, ки дар миллат боқӣ монад, солҳо барои кишвару миллат нафъ орад, асрҳо аз он ёд шавад…

Фикр накунам, ки кушодашавии ошхонае, дар вақти помол шудани ирзу номуси миллат, то ин ҳад шоистаи шодиву фараҳ бошад…

Ба умеди рӯзҳои неки миллат…

——-

И,С.

20,01,22

Аз Идораи сомона: Матолибе, ки дар гӯшаи “Блоги Шумо” ба нашр мерасанд, назари шахсӣ ва ё таҳлили муаллифон буда, баёнгари мавқеи “Аздо тв” нестанд.